హరిశ్చన్ద్రమథోవాచ వాచా పరుషయా తదా । రే దాస వధ్యతామేషా దుష్టాత్మా మా విచారయ
అప్పుడు హరిశ్చంద్రుడు కఠినంగా అన్నాడు: "ఓ దాసా! ఈ దుర్మార్గురాలిని వెంటనే చంపు. ఆలస్యం చేయకు."
తద్వాక్యం భూపతిః శ్రుత్వా వజ్రపాతోపమం తదా । వేపమానోఽథ చాణ్డాలం ప్రాహ స్త్రీవధశఙ్కితః
ఆ మాటలు వజ్రపాతం లాగా విన్న రాజు వణికిపోయాడు. స్త్రీని చంపాల్సి వస్తుందేమోనని భయంతో, చండాలుని ఇలా అడిగాడు:
న శక్తోఽహమిదం కర్తుం ప్రేష్యం దేహి మమాపరమ్ । అసాధ్యమపి యత్కర్మ తత్కరిష్యే త్వయోదితమ్
"నేను ఇది చేయలేను. నాకు మరో పని చెప్పు. ఎంత కష్టం అయినా, నువ్వు చెప్పినదాన్ని చేస్తాను."
శ్రుత్వా తదుక్తం వచనం శ్వపచో వాక్యమబ్రవీత్ । మా భైషీస్త్వం గృహాణాసిం వధోఽస్యాః పుణ్యదో మతః
అది విని, చండాలుడు అన్నాడు: "భయపడవద్దు. ఖడ్గాన్ని తీసుకో. ఈమెను చంపడం పుణ్యంగా భావించబడుతుంది."
బాలానామేవ భయదా నేయం రక్ష్యా కదాచన । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య రాజా వచనమబ్రవీత్
ఇది పిల్లలకు మాత్రమే భయాన్ని కలిగించేది, ఎప్పుడూ రక్షించవద్దు అని ఆయన చెప్పిన మాటలు విని, రాజు ఇలా అన్నాడు.
స్త్రియో రక్ష్యాః ప్రయత్నేన న హన్తవ్యాః కదాచన । స్త్రీవధే కీర్తితః పాపం మునిభిర్ధర్మతత్పరైః
స్త్రీలను ఎంతో జాగ్రత్తగా కాపాడాలి, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ హతమార్చకూడదు. స్త్రీ హత్య చేయడం పాపమని ధర్మాన్ని పాటించే మునులు చెప్పారు.
పురుషో యః స్త్రియం హన్యాజ్జ్ఞానతోఽజ్ఞానతోఽపి వా । నరకే పచ్యతే సోఽథ మహారౌరవపూర్వకే
ఏ పురుషుడు స్త్రీని తెలిసీ తెలియకపోయినా హతమార్చితే, అతడు మహారౌరవ నరకంలో ముందుగా వేగించబడతాడు.
చాణ్డాల ఉవాచ - మా వదాసిం గృహాణైనం తీక్ష్ణం విద్యుత్సమప్రభమ్ । యత్రైకస్మిన్వధం నీతే బహూనాం తు సుఖం భవేత్
చాండాలుడు అన్నాడు: ఇక మాట్లాడవద్దు—ఈ మెరుపులా పదును కలిగిన ఖడ్గాన్ని తీసుకో. ఒకరిని హతమార్చితే, అనేక మందికి సుఖం కలుగుతుంది.
తస్య హింసా కృతం నూనం బహుపుణ్యప్రదా భవేత్ । భక్షితాన్యనయా భూరి లోకే డిమ్భాని దుష్టయా
ఈ దుష్టురాలిని హతమార్చితే తప్పకుండా గొప్ప పుణ్యం కలుగుతుంది. ఈ లోకంలో ఈమె అనేక మంది పిల్లలను తినేసింది.
తత్క్షిప్రం వధ్యతామేషా లోకః స్వస్థో భవిష్యతి । రాజోవాచ - చాణ్డాలాధిపతే తీవ్రం వ్రతం స్త్రీవధవర్జనమ్
కావున వెంటనే ఈమెను హతమార్చాలి, అప్పుడు లోకం ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. రాజు అన్నాడు: చాండాలాధిపతీ, స్త్రీ హత్యను నివారించడమే మా కఠిన వ్రతం.
ఆజన్మతస్తతో యత్నం న కుర్యాం స్త్రీవధే తవ । చాణ్డాల ఉవాచ - స్వామికార్యం వినా దుష్ట కిం కార్యం విద్యతేఽపరమ్
పుట్టినప్పటి నుంచి మీ ఇంటి స్త్రీని హతమార్చకూడదని నేను ఎప్పుడూ జాగ్రత్త పడుతున్నాను. చాండాలుడు అన్నాడు: యజమాని ఆజ్ఞ తప్ప ఇంకేమి చేయాలి చెడు వాడా?
గృహీత్వా వేతనం మేఽద్య కస్మాత్కార్యం విలుమ్పసి । యః స్వామివేతనం గృహ్య స్వామికార్యం విలుమ్పతి
నేడు నా వేతనం తీసుకున్నావు, మరి పనిని ఎందుకు వదిలేస్తున్నావు? యజమానివేతనం తీసుకుని యజమాని పనిని వదిలిపెట్టే వాడు—
నరకాన్నిష్కృతిస్తస్య నాస్తి కల్పాయుతైరపి । రాజోవాచ - చాణ్డాలనాథ మే దేహి ప్రాప్యమన్యత్సుదారుణమ్
అతడికి పదివేల కల్పాలైనా నరకం నుండి విముక్తి ఉండదు. రాజు అన్నాడు: చాండాలనాథా, నాకు మరొకటి, ఇంకా భయంకరమైన పని చెప్పు.
స్వశత్రుం బ్రూహి తం క్షిప్రం ఘాతయిష్యామ్యసంశయమ్ । ఘాతయిత్వా తు తం శత్రుం తవ దాస్యామి మేదినీమ్
నీ శత్రువు ఎవరో త్వరగా చెప్పు—నిశ్చయంగా అతన్ని హతమారుస్తాను. నీ శత్రువును హతమార్చిన తరువాత, ఈ భూమిని నీకిచ్చుతాను.
దేవ దేవోరగైః సిద్ధైర్గన్ధర్వైరపి సంయుతమ్ । దేవేన్ద్రమపి జేష్యామి నిహత్య నిశితైః శరైః
దేవతలు, నాగులు, సిద్ధులు, గంధర్వులతో కూడిన దేవేంద్రుడిని కూడా పదునైన బాణాలతో హతమార్చి ఓడిస్తాను.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తతో వాక్యం హరిశ్చన్ద్రస్య భూపతేః । చాణ్డాలః కుపితః ప్రాహ వేపమానం మహీపతిమ్
హరిశ్చంద్రుని మాటలు విని, చాండాలుడు కోపంతో వణికిపోతున్న రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
చాణ్డాల ఉవాచ - (నైతద్వాక్యం సుఘటితం యద్వాక్యం దాసకీర్తితమ్) చాణ్డాలదాసతాం కృత్వా సురాణాం భాషసే వచః । దాస కిం బహునా నూనం శృణు మే గదతో వచః
చాండాలుడు అన్నాడు: (ఈ మాటలు బానిసగా చెప్పినవిగా సరిపోవు.) చాండాలుని బానిసై, దేవతల మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. బానిసా, ఇంకెందుకు ఎక్కువగా చెప్పాలి? నా మాట వినిపించుకో.
నిర్లజ్జ తవ చేదస్తి కిఞ్చిత్పాపభయం హృది । కిమర్థం దాసతాం యాతశ్చాణ్డాలస్య తు వేశ్మని
నీ హృదయంలో కొంచెం అయినా లజ్జ లేదా పాపభయం ఉంటే, చాండాలుని ఇంట్లో బానిసత్వం ఎందుకు స్వీకరించావు?
గృహాణైనం తతః ఖడ్గమస్యాశ్ఛిన్ధి శిరోఽమ్బుజమ్ । ఏవముక్త్వాథ చాణ్డాలో రాజ్ఞే ఖడ్గం న్యవేదయత్
ఈ ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, ఆమె కమలవదనాన్ని నరికిపో. ఇలా చెప్పి, చాండాలుడు రాజుకు ఖడ్గాన్ని ఇచ్చాడు.
హరిశ్చన్ద్రోపాఖ్యానే రాజ్ఞో హుతాశనప్రవేశోద్యోగవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ - తతోఽథ భూపతిః ప్రాహ రాజ్ఞీం స్థిత్వా హ్యధోముఖః । అత్రోపవిశ్యతాం బాలే పాపస్య పురతో మమ
హరిశ్చంద్రుని కథలో: రాజు అగ్నిలో ప్రవేశించేందుకు సంకల్పించిన వర్ణన. సూతుడు అన్నాడు: అప్పుడు రాజు తలవంచి రాణిని చూచి— 'బాలే, నన్ను పాపిని ముందుగా కూర్చో' అన్నాడు.
శిరస్తే ఛేదయిష్యామి హన్తుం శక్నోతి చేత్కరః । ఏవముక్త్వా సముద్యమ్య ఖడ్గం హన్తుం గతో నృపః
'నా చేయి హతమార్చగలిగితే, నీ తల నరికేస్తాను.' అని చెప్పి, రాజు ఖడ్గాన్ని పైకెత్తి హతమార్చేందుకు ముందుకు వెళ్లాడు.
న జానాతి నృపః పత్నీం సా న జానాతి భూపతిమ్ । అబ్రవీద్ భృశదుఃఖార్తా స్వమృత్యుమభికాఙ్క్షతి
రాజు తన భార్యను గుర్తుపట్టలేదు, ఆమె కూడా భర్తను గుర్తించలేదు. తీవ్రమైన దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తన మరణాన్ని కోరుకుంది.
స్త్ర్యువాచ - చాణ్డాల శృణు మే వాక్యం కిఞ్చిత్త్వం యది మన్యసే । మృతస్తిష్ఠతి మే పుత్రో నాతిదూరే బహిః పురాత్
ఆ మహిళ ఇలా చెప్పింది — ఓ చాండాలా, నా మాట విను. నీవు ఒప్పుకుంటే, నా కుమారుడు మృతుడై నగరానికి బయట, చాలా దూరం కాదు, అక్కడ ఉన్నాడు.
తం దహామి హతం యావదానయిత్వా తవాన్తికమ్ । తావత్ప్రతీక్ష్యతాం పశ్చాదసినా ఘాతయస్వ మామ్
ఆ బాలుడిని తీసుకొచ్చి, నేను దహనం చేసుకునే వరకు నీవు కొంతసేపు ఆగు. ఆ తరువాత నువ్వు నన్ను ఖడ్గంతో చంపు.
తేనాథ బాఢమిత్యుక్త్వా ప్రేషితా బాలకం ప్రతి । సా జగామాతిదుఃఖార్తా విపలన్తీ సుదారుణమ్
అతడు 'సరే' అని చెప్పి, ఆమెను బాలుడి దగ్గరకు పంపాడు. ఆమె తీవ్రమైన దుఃఖంతో, గట్టిగా ఏడుస్తూ అక్కడికి వెళ్లింది.
భార్యా తస్య నరేన్ద్రస్య సర్పదష్టం హి బాలకమ్ । హా పుత్ర హా వత్స శిశో ఇత్యేవం వదతీ ముహుః
ఆ రాజుకు భార్య, తన కుమారుడిని పాము కాటేసి చనిపోయినట్టు చూసి, 'హాయ్ నా కుమారా! హాయ్ నా బిడ్డా!' అని మళ్లీ మళ్లీ ఏడుస్తూ పిలిచింది.
కృశా వివర్ణా మలినా పాంసుధ్వస్తశిరోరుహా । శ్మశానభూమిమాగత్య బాలం స్థాప్యావిశద్భువి
ఆమె బాగా క్షీణించి, రంగు కోల్పోయి, మురికి పట్టి, తలలో మట్టి అంటుకుని, శ్మశానానికి వచ్చి, బాలుడిని నేలపై ఉంచింది.
(రాజన్నద్య స్వబాలం తం పశ్యసీహ మహీతలే । రమమాణం స్వసఖిభిర్దష్టం దుష్టాహినా మృతమ్ ॥) తస్యా విలాపశబ్దం తమాకర్ణ్య స నరాధిపః । శవసన్నిధిమాగత్య వస్త్రమస్యాక్షిపత్తదా
(ఓ రాజా, నువ్వు నీ కుమారుడిని ఈరోజు నేలపై, స్నేహితులతో ఆడుకుంటూ, దుష్టపాము కాటుతో చనిపోయినట్టు చూస్తున్నావు.) ఆమె విలాపాన్ని విని, ఆ రాజు అక్కడికి వచ్చి, ఆ శవం దగ్గర ఆమె వస్త్రాన్ని తీసేశాడు.
తాం తథా రుదతీం భార్యాం నాభిజానాతి భూమిపః । చిరప్రవాససన్తప్తాం పునర్జాతామివాబలామ్
అలా ఏడుస్తున్న భార్యను చూసి, రాజు ఆమెను గుర్తించలేకపోయాడు. దీర్ఘకాలపు వేరుపాటు వల్ల బాధపడుతూ, ఆమెను కొత్తగా పుట్టినవారిలా అనిపించింది.
సాపి తం చారుకేశాన్తం పురో దృష్ట్వా జటాలకమ్ । నాభ్యజానాన్నృపవరం శుష్కవృక్షత్వచోపమమ్
ఆమె కూడా అతన్ని ఎదురుగా, అందమైన జటలు, ముద్దైన జుట్టుతో చూసి, ఆ రాజును ఎరుగలేదు. అతడు ఎండిపోయిన చెట్టు తొక్కులా కనిపించాడు.