కృత్వా గృహాశ్రమం పుత్ర సుఖినం కురు మాం శుక । ఆశా మే మహతీ పుత్ర పూరయస్వ మహామతే
'గృహస్థుడవై నన్ను సంతోషపరచు, శుకుడా; నా గొప్ప ఆశను నీవు నెరవేర్చు, ఓ మహామతివంతుడా' అని అన్నాడు.
తపస్తప్త్వా మహాఘోరం ప్రాప్తోఽసి త్వమయోనిజః । దేవరూపీ మహాప్రాజ్ఞ పాహి మాం పితరం శుక
'నీవు ఘోరమైన తపస్సు చేసి, తల్లి లేకుండా జన్మించావు; దేవతలాగే రూపం కలిగి ఉన్న జ్ఞానవంతుడా, నన్ను, నీ తండ్రిని రక్షించు, శుకుడా' అని అన్నాడు.
సూత ఉవాచ ఇతి వాదినమభ్యాశే ప్రాప్తః ప్రాహ శుకస్తదా । విరక్తః సోఽతిరక్తం తం సాక్షాత్పితరమాత్మనః
సూతుడు చెప్పాడు: వ్యాసుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అక్కడికి వచ్చిన శుకుడు సమాధానమిచ్చాడు; అతడు విరక్తుడైనా, తన తండ్రిని ఎంతో ప్రేమతో చూచేవాడు.
శుక ఉవాచ కిం త్వం వదసి ధర్మజ్ఞ వేదవ్యాస మహామతే । తత్త్వేన శాధి శిష్యం మాం త్వదాజ్ఞాం కరవాణ్యలమ్
శుకుడు చెప్పాడు: 'ధర్మాన్ని తెలిసిన వేదవ్యాస మహామతివంతుడా, మీరు ఇలా ఎందుకు అంటున్నారు? నిజంగా నాకు ఉపదేశించండి; మీ ఆజ్ఞను నేను తప్పక పాటిస్తాను.'
వ్యాస ఉవాచ త్వదర్థే యత్తపస్తప్తం మయా పుత్ర శతం సమాః । ప్రాప్తస్త్వం చాతిదుఃఖేన శివస్యారాధనేన చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: నా కుమారుడా! నిన్ను పొందేందుకు నేను నూరేళ్ళ పాటు కఠినంగా తపస్సు చేశాను. ఎంతో కష్టం పడి, శివుడిని ప్రార్థించి నిన్ను పొందాను.
దదామి తవ విత్తం తు ప్రార్థయిత్వాథ భూపతిమ్ । సుఖం భుంక్ష్వ మహాప్రాజ్ఞ ప్రాప్య యౌవనముత్తమమ్
రాజును అడిగి నీకు ధనం ఇస్తాను. నువ్వు యౌవనంలోకి వచ్చావు కదా, మహాజ్ఞానివా, ఆనందంగా జీవించు.
శుక ఉవాచ కిం సుఖం మానుషే లోకే బ్రూహి తాత నిరామయమ్ । దుఃఖవిద్ధం సుఖం ప్రాజ్ఞా న వదన్తి సుఖం కిల
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రీ! ఈ మానవ లోకంలో నిజంగా బాధలేని సుఖం ఏది? చెప్పండి. బాధ తాకిన సుఖాన్ని జ్ఞానులు అసలు సుఖంగా చెప్పరు.
స్త్రియం కృత్వా మహాభాగ భవామి తద్వశానుగః । సుఖం కిం పరతన్త్రస్య స్త్రీజితస్య విశేషతః
ఓ భాగ్యశాలి! నేను పెళ్లి చేసుకుంటే, ఆమె చెప్పినట్టు నడుచుకోవాల్సి వస్తుంది. పరాధీనుడైనవాడికి, ముఖ్యంగా భార్యవశుడైనవాడికి ఎలాంటి సుఖం ఉంటుంది?
కదాచిదపి ముచ్యేత లోహకాష్ఠాదియన్త్రితః । పుత్రదారైర్నిబద్ధస్తు న విముచ్యేత కర్హిచిత్
ఒకవేళ ఇనుప లేదా కలప గొలుసులతో బంధించబడినవాడు ఎప్పటికైనా విడిపోవచ్చు. కానీ పిల్లలు, భార్యతో బంధించబడినవాడు ఎప్పుడూ విముక్తి పొందడు.
విణ్మూత్రసమ్భవో దేహో నారీణాం తన్మయస్తథా । కః ప్రీతిం తత్ర విప్రేన్ద్ర విబుధః కర్తుమిచ్ఛతి
ఈ శరీరం మలమూత్రం నుంచి పుట్టింది; మహిళల శరీరం కూడా అలాగే. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! అలాంటి దాంట్లో ఎవరు ఆనందాన్ని కోరతారు, జ్ఞానులు కోరరుగా?
అయోనిజోఽహం విప్రర్షే యోనౌ మే కీదృశీ మతిః । న వాఞ్ఛామ్యహమగ్రేఽపి యోనావేవ సముద్భవమ్
ఓ బ్రాహ్మణమునివరా! నేను గర్భంలో పుట్టినవాడిని కాదు. నాకు గర్భంలో పుట్టడంపై ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదు. భవిష్యత్తులో కూడా గర్భ జన్మను నేను కోరను.
విట్సుఖం కిము వాఞ్ఛామి త్యక్త్వాఽఽత్మసుఖమద్భుతమ్ । ఆత్మారామశ్చ భూయోఽపి న భవత్యతిలోలుపః
ఆత్మానందాన్ని వదిలేసి మలానందాన్ని నేను ఎందుకు కోరాలి? ఆత్మలో ఆనందపడే వాడు మితిమీరిన ఆశలు పెట్టుకోడు.
ప్రథమం పఠితా వేదా మయా విస్తారితాశ్చ తే । హింసామయాస్తే పతితాః కర్మమార్గప్రవర్తకాః
మొదట నేను వేదాలను చదివాను, వాటిని నీకు వివరించాను కూడా. కానీ అవి హింసతో నిండినవి, కర్మ మార్గానికే దారితీస్తాయి.
బృహస్పతిర్గురుః ప్రాప్తః సోఽపి మగ్నో గృహార్ణవే । అవిద్యాగ్రస్తహృదయః కథం తారయితుం క్షమః
బృహస్పతి అనే గురువును పొందినా, ఆయన కూడా గృహస్థాశ్రమ సముద్రంలో మునిగిపోయాడు. అజ్ఞానం హృదయాన్ని పట్టేసినప్పుడు, ఆయన ఎలా ఇతరులను రక్షించగలడు?
రోగగ్రస్తో యథా వైద్యః పరరోగచికిత్సకః । తథా గురుర్ముముక్షోర్మే గృహస్థోఽయం విడమ్బనా
రోగంతో బాధపడే వైద్యుడు ఇతరుల వ్యాధిని చికిత్స చేసినట్టు, ముక్తిని కోరేవాడికి గృహస్థుడు గురువైతే అది పరమ విచిత్రం.
కృత్వా ప్రణామం గురవే త్వత్సమీపముపాగతః । త్రాహి మాం తత్త్వబోధేన భీతం సంసారసర్పతః
గురువుకి నమస్కరించి, ఇప్పుడు నీ వద్దకు వచ్చాను. సంసార సర్పం నుంచి భయపడుతున్న నన్ను, నీవు తత్త్వ జ్ఞానంతో రక్షించు.
సంసారేఽస్మిన్మహాఘోరే భ్రమణం నభచక్రవత్ । న చ విశ్రమణం క్యాపి సూర్యస్యేవ దివానిశి
ఈ భయంకరమైన సంసారంలో జీవనం, ఆకాశంలో సూర్యుడు తిరిగినట్టు తిరుగుతూనే ఉంటుంది. సూర్యుడికి రాత్రింబవళ్ళు విశ్రాంతిలేని విధంగా, ఇక్కడ ఎవరికీ విశ్రాంతి లేదు.
కిం సుఖం తాత సంసారే నిజతత్త్వవిచారణాత్ । మూఢానాం సుఖబుద్ధిస్తు విట్సు కీటసుఖం యథా
తండ్రీ! తన నిజ స్వరూపాన్ని విచారించకుండా సంసారంలో ఏ సుఖం ఉంటుంది? మూర్ఖులకు సుఖమంటే మలంలో పురుగుల ఆనందం లాంటిది.
అధీత్య వేదశాస్త్రాణి సంసారే రాగిణశ్చ యే । తేభ్యః పరో న మూర్ఖోఽస్తి సధర్మా శ్వాశ్వసూకరైః
వేదాలు, శాస్త్రాలు చదివి కూడా సంసారంలో ఆసక్తి ఉన్నవారు మూర్ఖులకంటే గొప్పవారు కాదు; వారు కుక్కలు, గాడిదలు, పందుల్లాంటివారు.
మానుష్యం దుర్లభం ప్రాప్య వేదశాస్త్రాణ్యధీత్య చ । బధ్యతే యది సంసారే కో విముచ్యేత మానవః
అతి అరుదైన మానవ జన్మను పొంది, వేదాలు, శాస్త్రాలు చదివి కూడా ఎవరైనా సంసార బంధంలోనే ఉంటే, అలాంటి మనిషిని ఎవరు విముక్తి చేయగలరు?
నాతః పరతరం లోకే క్వచిదాశ్చర్యమద్భుతమ్ । పుత్రదారగృహాసక్తః పణ్డితః పరిగీయతే
ఈ లోకంలో దీనికంటే గొప్ప అద్భుతం లేదు: పిల్లలు, భార్య, ఇల్లు వీటిలో ఆసక్తి ఉన్నవాడిని పండితుడని పొగిడేరు.
న బాధ్యతే యః సంసారే నరో మాయాగుణైస్త్రిభిః । స విద్వాన్స చ మేధావీ శాస్త్రపారం గతో హి సః
సంసారంలో మాయా గుణాలైన మూడు లక్షణాల వల్ల ఎవడు బాధపడడో, వాడే నిజమైన జ్ఞాని, వాడే బుద్ధిమంతుడు, వాడే శాస్త్రాలను పూర్తిగా గ్రహించినవాడు.
కిం వృథాధ్యయనేనాత్ర దృఢబన్ధకరేణ చ । పఠితవ్యం తదేవాశు మోచయేద్భవబన్ధనాత్
ఇక్కడ వ్యర్థంగా చదువుకోవడం వల్ల బంధనమే పెరుగుతుంది. మనకు సంసార బంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించే దానినే త్వరగా చదవాలి.
గహ్ణాతి పురుషం యస్మాద్గృహం తేన ప్రకీర్తితమ్ । క్వ సుఖం బన్ధనాగారే తేన భీతోఽస్మ్యహం పితః
ఇది మనిషిని కట్టిపడేస్తుంది కాబట్టి దీనిని ఇల్లు అంటారు. బంధనమైన జైల్లో ఎక్కడ ఆనందం ఉంటుంది? అందుకే నాన్నగారు, నాకు భయం వేస్తోంది.
యేఽబుధా మన్దమతయో విధినా ముషితాశ్చ యే । తే ప్రాప్య మానుషం జన్మ పునర్బన్ధం విశన్త్యుత
అజ్ఞానులు, మాంద్యమైన మనసున్నవారు, విధి చేత మోసపోయినవారు మానవ జన్మ పొందినా మళ్లీ బంధనంలో పడిపోతారు.
వ్యాస ఉవాచ న గృహం బన్ధనాగారం బన్ధనే న చ కారణమ్ । మనసా యో వినిర్ముక్తో గృహస్థోఽపి విముచ్యతే
వ్యాసుడు చెప్పాడు: ఇల్లు బంధనమైన జైలు కాదు, బంధానికి కారణం కూడా కాదు. మనసుతో విముక్తి పొందినవాడు, ఇల్లువాడైనా, ముక్తుడవుతాడు.
న్యాయాగతధనః కుర్వన్వేదోక్తం విధివత్క్రమాత్ । గృహస్థోఽపి విముచ్యేత శ్రాద్ధకృత్సత్యవాక్ శుచిః
ధర్మబద్ధంగా సంపాదన చేసి, వేదంలో చెప్పిన విధంగా క్రమంగా కర్మలు చేసి, శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం చేసి, నిజం మాట్లాడి, శుద్ధుడై ఉంటే ఇల్లువాడైనా విముక్తి పొందగలడు.
బ్రహ్మచారీ యతిశ్చైవ వానప్రస్థో వ్రతస్థితః । గృహస్థం సముపాసన్తే మధ్యాహ్నాతిక్రమే సదా
బ్రహ్మచారులు, త్యాగులు, వనప్రస్థులు, వ్రతస్థులు ఎప్పుడూ మధ్యాహ్నం తర్వాత ఇల్లువాడిని ఆశ్రయిస్తారు.
శ్రద్ధయా చాన్నదానేన వాచా సూనృతయా తథా । ఉపకుర్వన్తి ధర్మస్థా గృహాశ్రమనివాసినః
ధర్మంలో నిలిచినవారు, విశ్వాసంతో అన్నదానం చేసి, మధురమైన మాటలతో, సత్యవాక్యంతో, ఇల్లువారికి సహాయం చేస్తారు.
గృహాశ్రమాత్పరో ధర్మో న దృష్టో న చ వై శ్రుతః । వసిష్ఠాదిభిరాచార్యైర్జ్ఞానిభిః సముపాశ్రితః
ఇల్లువాడి ధర్మం కన్నా గొప్పది మరొకటి కనిపించలేదు, వినబడలేదు కూడా. వసిష్ఠుడు వంటి జ్ఞానులు కూడా దానినే అనుసరించారు.