మిత్రాణి తే గతాన్యస్తాత్త్వమేకస్తు కుతః స్థితః । సూత ఉవాచ - ఏవముక్త్వా పునస్తన్వీ కరుణం ప్రరురోద హ
నీ స్నేహితులు అందరూ వెళ్లిపోయారు, నువ్వొక్కడే ఎందుకు ఇక్కడ ఉన్నావు? అని చెప్పి, ఆ సన్నని రూపం కలిగిన ఆవిడ హృదయవేదనతో ఏడ్చింది.
హా శిశో బాల హా వత్స రోహితాఖ్య కుమారక । రే పుత్ర ప్రతిశబ్దం మే కస్మాత్త్వం న ప్రయచ్ఛసి
"అయ్యో బిడ్డా! నా ప్రియమైన కుమారుడా రోహితా! నన్ను పిలిచినప్పుడు నువ్వు ఎందుకు స్పందించటం లేదు నా బిడ్డా?"
తవాహం జననీ వత్స కిం న జానాసి పశ్య మామ్ । దేశత్యాగాద్రాజ్యనాశాత్పుత్ర భర్త్రా స్వవిక్రయాత్
"నేనే నీ తల్లి బాబూ, నన్ను గుర్తుపట్టడం లేదా? నా దేశాన్ని కోల్పోయి, రాజ్యాన్ని పోగొట్టి, నా భర్త చేత అమ్మించబడి ఇక్కడ ఉన్నాను, చూడు నన్ను."
యద్దాసీత్వాచ్చ జీవామి త్వాం దృష్ట్వా పుత్ర కేవలమ్ । తే జన్మసమయే విప్రైరాదిష్టం యత్త్వనాగతమ్
"ఇప్పుడు నేను దాసిగా బ్రతుకుతున్నాను బాబూ, నిన్ను చూస్తూ మాత్రమే జీవించగలుగుతున్నాను. నువ్వు పుట్టినప్పుడు బ్రాహ్మణులు చెప్పిన శుభవాక్యాలు నెరవేరలేదు."
దీర్ఘాయుః పృథివీరాజః పుత్రపౌత్రసమన్వితః । శౌర్యదానరతిః సత్త్వో గురుదేవద్విజార్చకః
"నువ్వు దీర్ఘాయువు, భూమిపై రాజు, కుమారులు మనవళ్లతో సంతోషంగా ఉండేవాడివి, శౌర్యం, దానం ఇష్టపడేవాడివి, మంచి లక్షణాలున్నవాడివి, గురువులను, దేవుళ్లను, బ్రాహ్మణులను పూజించేవాడివి అని చెప్పారు."
మాతాపిత్రోస్తు ప్రియకృత్సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । ఇత్యాది సకలం జాతమసత్యమధునా సుత
"నువ్వు తల్లిదండ్రులకు ప్రియమైనవాడివి, నిజం మాట్లాడేవాడివి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడివి అని అన్నవన్నీ ఇప్పుడు అబద్ధంగా మారిపోయాయి నా బిడ్డా."
చక్రమత్స్యావాతపత్రశ్రీవత్సస్వస్తికధ్వజాః । తవ పాణితలే పుత్ర కలశశ్చామరం తథా
"నీకున్న చేతిలో చక్రం, చేప, గొడుగు, శ్రీవత్సం, స్వస్తికం, జెండా, కలశం, చామరా వంటి రాజలక్షణాలన్నీ కనిపించేవి బాబూ."
లక్షణాని తథాన్యాని త్వద్ధస్తే యాని సన్తి చ । తాని సర్వాణి మోఘాని సఞ్జాతాన్యధునా సుత
"నీ చేతిలో ఉన్న ఇతర శుభలక్షణాలన్నీ కూడా ఇప్పుడు వ్యర్థంగా మారిపోయాయి నా బిడ్డా."
హా రాజన్పృథివీనాథ క్వ తే రాజ్యం క్వ మన్త్రిణః । క్వ తే సింహాసనం ఛత్రం క్వ తే ఖడ్గః క్వ తద్ధనమ్
"అయ్యో రాజా! భూమిపై పాలకుడా! నీ రాజ్యం ఎక్కడ, నీ మంత్రులు ఎక్కడ? నీ సింహాసనం, గొడుగు, ఖడ్గం, ఆ ధనం ఎక్కడ?"
క్వ సాయోధ్యా క్వ హర్మ్యాణి క్వ గజాశ్వరథప్రజాః । సర్వమేతత్తథా పుత్ర మాం త్యక్త్వా క్వ గతోఽసి రే
"ఆయోధ్య ఎక్కడ, మహల్లు ఎక్కడ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ప్రజలు ఎక్కడ? ఇవన్నీ వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు బాబూ?"
హా కాన్త హా నృపాగచ్ఛ పశ్యేమం స్వసుతం ప్రియమ్ । యేన తే రిఙ్గతా వక్షః కుంకుమేనావలేపితమ్
"అయ్యో ప్రియమైనవాడా! రాజా, రా, నీ ప్రియమైన కుమారుడిని చూడు. ఎప్పుడో నీవు హత్తుకున్న ఆ వక్షస్సు కుంకుమతో పూయబడి ఉంది."
స్వశరీరరజఃపఙ్కైర్విశాలం మలినీకృతమ్ । యేన తే బాలభావేన మృగనాభివిలేపితః
"ఇప్పుడు అతని విస్తారమైన శరీరం తన మట్టి ధూళితో మురికిగా మారిపోయింది. చిన్నప్పుడు అతని శరీరానికి మృగనాభి పరిమళం పూయబడేది."
భ్రంశితో భాలతిలకస్తవాఙ్కస్థేన భూపతే । యస్య వక్త్రం మృదా లిప్తం స్నేహాద్వై చుమ్బితం మయా
"రాజా, నీ ఒడిలో పడినప్పుడు అతని భాలంపై ఉన్న తిలకం పడిపోయింది. ప్రేమతో అతని ముద్దు పెట్టుకున్న నా చేత అతని ముఖం మట్టితో పూయబడింది."
తన్ముఖం మక్షికాలిఙ్గ్యం పశ్యే కీటైర్విదూషితమ్ । హా రాజన్ పశ్య తం పుత్రం భువిస్థం రఙ్కవన్మృతమ్
"ఇప్పుడు ఆ ముఖాన్ని ఈగలు, తేనెటీగలు చుట్టుముట్టాయి, పురుగులు మురికపరిచాయి. అయ్యో రాజా, నీ కుమారుడు నేలపై పేదవాడిలా చనిపోయి పడుకున్నాడు చూడు."
హా దేవ కిం మయా కృత్యం కృతం పూర్వభవాన్తరే । తస్య కర్మఫలస్యేహ న పారముపలక్షయే
"అయ్యో ప్రభూ! గత జన్మలో నేను ఏ పాపం చేసాను? ఆ కర్మఫలానికి ఈ జన్మలో అంతం కనపడటం లేదు."
హా పుత్ర హా శిశో వత్స కా కుమారక సున్దర । ఏవం తస్యా విలాపం తే శ్రుత్వా నగరపాలకాః
"అయ్యో బిడ్డా! అయ్యో చిన్నవాడా! నా ప్రియమైన అందమైన కుమారుడా!" ఆమె ఇలా విలపించగా, పట్టణ రక్షకులు...
జాగృతాస్త్వరితాస్తస్యాః పార్శ్వమీయుః సువిస్మితాః । జనా ఊచుః - కా త్వం బాలస్య కస్యాయం పతిస్తే కుత్ర తిష్ఠతి
మెలకువైన వారు ఆశ్చర్యంతో త్వరగా ఆమె దగ్గరకు వెళ్లారు. ప్రజలు అడిగారు – "నీవెవరు? ఈ బిడ్డ ఎవరిది? నీ భర్త ఎవరు? ఆయన ఎక్కడ ఉంటారు?"
ఏకైవ నిర్భయా రాత్రౌ కస్మాత్త్వమిహ రోదిషి । ఏవముక్తాథ సా తన్వీ న కిఞ్చిద్వాక్యమబ్రవీత్
"నువ్వు ఒంటరిగా, భయపడకుండా, ఈ రాత్రి ఇక్కడ ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?" అని అడిగినప్పుడు, ఆ సన్నని మహిళ ఏమీ చెప్పలేదు.
భూయోఽపి పృష్టా సా తూష్ణీం స్తబ్ధీభూతా బభూవ హ । విలలాపాతిదుఃఖార్తా శోకాశ్రుప్లుతలోచనా
మళ్ళీ అడిగినా, ఆమె నిశ్శబ్దంగా, కదలకుండా ఉండిపోయింది. తీవ్రమైన దుఃఖంతో కన్నీళ్ళతో కళ్లు నిండిపోయి, ఆమె ఏడుస్తూనే ఉంది.
అథ తే శఙ్కితాస్తస్యాం రోమాఞ్చితతనూరుహాః । సంత్రస్తాః ప్రాహురన్యోన్యముద్ధృతాయుధపాణయః
ఆమెపై అనుమానం వచ్చి, వారి రోమాలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. భయంతో, చేతుల్లో ఆయుధాలు పట్టుకొని, వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
నూనం స్త్రీ న భవత్యేషా యతః కిఞ్చిన్న భాషతే । తస్మాద్వధ్యా భవేదేషా యత్నతో బాలఘాతినీ
"ఈమె నిజంగా స్త్రీ కాదు, ఎందుకంటే ఏమీ మాట్లాడడం లేదు. కాబట్టి, ఈమెను చంపాలి. ఈమె తప్పకుండా పిల్లలను చంపే దుర్మార్గురాలు."
శుభా చేత్తర్హి కిం హ్యత్ర నిశార్ధే తిష్ఠతే బహిః । భక్షార్థమనయా నూనమానీతః కస్యచిచ్ఛిశుః
"ఈమె మంచివాళ్లైతే, అర్ధరాత్రి బయట ఎందుకు ఉంది? తప్పకుండా ఎవరో బిడ్డను తినేందుకు తీసుకొచ్చింది."
ఇత్యుక్త్వా తైర్గృహితా సా గాఢం కేశేషు సత్వరమ్ । భుజయోరపరైశ్చైవ కైశ్చాపి గలకే తథా
అలా అనీ, వారు ఆమెను వెంటనే జుట్టు పట్టుకుని గట్టిగా పట్టుకున్నారు. మరికొందరు చేతులు పట్టారు, ఇంకొందరు మెడను కూడా బలంగా పట్టుకున్నారు.
ఖేచరీ యాస్యతీత్యుక్తం బహుభిః శస్త్రపాణిభిః । ఆకృష్య పక్కణే నీతా చాణ్డాలాయ సమర్పితా
"ఈమె ఎగిరిపోతుందేమో!" అని చాలామంది ఆయుధాలు పట్టుకొని చెప్పారు. వెంటనే ఆమెను జుట్టు పట్టుకుని లాగి, చండాలుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లి అప్పగించారు.
హే చాణ్డాల బహిర్దృష్టా హ్యస్మాభిర్బాలఘాతినీ । వధ్యతాం వధ్యతామేష శీఘ్రం నీత్వా బహిఃస్థలే
"ఓ చండాలా! మేము ఈ పిల్లల్ని చంపే దుర్మార్గురాలిని బయట చూశాం. వెంటనే ఈమెను బయటికి తీసుకెళ్లి చంపు, చంపు!"
చాణ్డాలః ప్రాహ తాం దృష్ట్వా జ్ఞాతేయం లోకవిశ్రుతా । న దృష్టపూర్వా కేనాపి లోకడిమ్భాన్యనేకధా
ఆమెను చూసిన చండాలుడు అన్నాడు: "ఈమె అందరికీ తెలిసినవారు. కానీ ఎవరూ ఇంతకుముందు చూడలేదు. ఎన్నో చోట్ల పిల్లలను తినేసింది."
భక్షితాన్యనయా భూరి భవద్భిః పుణ్యమార్జితమ్ । ఖ్యాతిర్వః శాశ్వతీ లోకే గచ్ఛధ్వం చ యథాసుఖమ్
"ఈమె చాలా మంది పిల్లలను తినేసింది. మీరు గొప్ప పుణ్యాన్ని సంపాదించారు. మీ పేరు ఎప్పటికీ లోకంలో నిలుస్తుంది. ఇప్పుడు మీకు ఇష్టమైనట్లు వెళ్లండి."
ద్విజస్త్రీబాలగోఘాతీ స్వర్ణస్తేయీ చ యో నరః । అగ్నిదో వర్త్మఘాతీ చ మద్యపో గురుతల్పగః
"బ్రాహ్మణుడిని, స్త్రీని, బిడ్డను, ఆవును చంపేవాడు, బంగారం దొంగిలించేవాడు, ఇళ్లకు నిప్పు పెట్టేవాడు, దారిలో దోపిడీ చేసే వాడు, మద్యం తాగేవాడు, గురువు భార్యను అపహరించేవాడు—"
మహాజనవిరోధీ చ తస్య పుణ్యప్రదో వధః । ద్విజస్యాపి స్త్రియో వాపి న దోషో విద్యతే వధే
"పెద్దలతో విరోధం చేసే వాడిని చంపితే పుణ్యం కలుగుతుంది. బ్రాహ్మణుడినైనా, స్త్రీనైనా చంపితే ఇలాంటి సందర్భంలో పాపం లేదు."
అస్యా వధశ్చ మే యోగ్య ఇత్యుక్త్వా గాడబన్ధనైః । బద్ధ్వా కేశేష్వథాకృష్య రజ్జుభిస్తామతాడయత్
"ఈమెను చంపడం నాకు సమంజసం," అని చెప్పి, గట్టిగా తాడులతో కట్టేసి, జుట్టు పట్టుకుని లాగి, తాడులతో కొట్టాడు.