నరకే పచ్యతే సోఽథ మహారౌరవపూర్వకే । ఉషిత్వా నరకే కల్పం తతోఽసౌ కుక్కుటో భవేత్
అతడు ముందుగా మహారౌరవ నరకంలో ఉడికించబడతాడు. ఒక కల్పం నరకంలో ఉండి, ఆ తర్వాత కోడిగా జన్మిస్తాడు.
కిమనేనాథవా కార్యం ధర్మసంకీర్తనేన మే । యస్తు పాపరతో మూర్ఖః క్రూరో నీచోఽనృతః శఠః
నీతి విషయాలు చెబితే నాకు ఏమి లాభం? పాపంలో మునిగిపోయినవాడు, మూర్ఖుడు, క్రూరుడు, నీచుడు, అబద్ధగాడు, మోసగాడు—
తద్వాక్యం నిష్ఫలం తస్మిన్భవేద్ బీజమివోషరే । ఏహి తే విద్యతే కిఞ్చిత్పరలోకభయం యది
అతని మాటలు వృథా, పాడుబడిన భూమిలో విత్తిన విత్తనంలా ఉంటాయి. పరలోక భయం నీవు కలిగి ఉంటే రా.
ఏవముక్తాథ సా విప్రం వేపమానాబ్రవీద్వచః । కారుణ్యం కురు మే నాథ ప్రసీద సుముఖో భవ
అలా చెప్పగానే, ఆమె వణికుతూ బ్రాహ్మణునికి ఇలా వేడుకుంది: 'స్వామీ! నాకు దయ చూపించండి, దయచేసి మృదువుగా ఉండండి.'
ప్రస్థాపయ ముహూర్తం మాం యావద్ ద్రక్ష్యామి బాలకమ్ । ఏవముక్త్వాథ సా మూర్ధ్నా నిపత్య ద్విజపాదయోః
'కొంతసేపు నన్ను పంపించండి, నా బిడ్డను చూసి వస్తాను.' అని చెప్పి, ఆమె తలనమిలి బ్రాహ్మణుని పాదాల వద్ద పడిపోయింది.
రురోద కరుణం బాలా పుత్రశోకేన పీడితా । అథాహ కుపితో విప్రః క్రోధసంరక్తలోచనః
బిడ్డ మృతితో బాధపడుతూ ఆ బాలిక హృదయవిదారకంగా ఏడ్చింది. అప్పుడు కోపంతో కళ్లెర్రబెట్టుకున్న బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు.
విప్ర ఉవాచ - కిం తే పుత్రేణ మే కార్యం గృహకర్మ కురుష్వ మే । కిం న జానాసి మే క్రోధం కశాఘాతఫలప్రదమ్
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు: 'నీ బిడ్డతో నాకు ఏమి పని? నా ఇంటి పనులు చేయి. నా కోపం చంపకశా దెబ్బలా ఫలితమిస్తుందని నీకు తెలియదా?'
ఏవముక్తా స్థితా ధైర్యాద్ గృహకర్మ చకార హ । అర్ధరాత్రో గతస్తస్యాః పాదాభ్యఙ్గాదికర్మణా
అలా అన్నాక, ఆమె ధైర్యంగా నిలబడి ఇంటి పనులు చేసింది. అర్ధరాత్రి అవతరించాక, పాదాభ్యంగం మొదలైన పనులు పూర్తయ్యాక,
బ్రాహ్మణేనాథ సా ప్రోక్తా పుత్రపార్శ్వం వ్రజాధునా । తస్య దాహాదికం కృత్వా పునరాగచ్ఛ సత్వరమ్
బ్రాహ్మణుడు ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నీ బిడ్డ దగ్గరకు వెళ్ళు. అతని దహనం, ఇతర కార్యాలు చేసి వెంటనే తిరిగి రా.'
న లుప్యేత యథా ప్రాతర్గృహకర్మ మమేతి చ । తతస్త్వేకాకినీ రాత్రౌ విలపన్తీ జగామ హ
'ఉదయం నా ఇంటి పనులు మానవద్దు.' అని చెప్పాడు. అప్పుడు, ఆమె ఒంటరిగా రాత్రి ఏడుస్తూ బయలుదేరింది.
దృష్ట్వా మృతం నిజం పుత్రం భృశం శోకేన పీడితా । యూథభ్రష్టా కురఙ్గీవ వివత్సా సౌరభీ యథా
తన బిడ్డను మృతిగా చూసి, ఆమె తీవ్రంగా శోకించిపోయింది. మంద నుండి విడిపోయిన జింకలా, పిల్లను కోల్పోయిన ఆవులా అయింది.
వారాణస్యా బహిర్గత్వా క్షణాద్ దృష్ట్వా నిజం సుతమ్ । శయానం రఙ్కవద్భూమౌ కాష్ఠదర్భతృణోపరి
వారణాసి బయటకు వెళ్లి, క్షణంలోనే తన బిడ్డను చూచింది. అతడు బీదవాడిలా నేలపై, కట్టెలు, గడ్డి, పొదల మీద పడుకుని ఉన్నాడు.
విలలాపాతిదుఃఖార్తా శబ్దం కృత్వా సునిష్ఠురమ్ । ఏహి మే సమ్ముఖం కస్మాద్రోషితోఽసి వదాధునా
తీవ్ర దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె గట్టిగా విలపించింది: 'నా ముందుకు రా, ఎందుకు కోపంగా ఉన్నావు? ఇప్పుడైనా మాట్లాడు.'
ఆయాస్యభిముఖో నిత్యమమ్బేత్యుక్త్వా పునః పునః । గత్వా స్ఖలత్పదా తస్య పపాతోపరి మూర్ఛితా
'అమ్మా, నేను వస్తున్నాను' అని పదే పదే పలుకుతూ, ఆమె వెళ్ళి, అడుగులు తడబడుతూ అతని మీద పడిపోయి మూర్చిపోయింది.
పునః సా చేతనాం ప్రాప్య దోర్భ్యామాలిఙ్గ్య బాలకమ్ । తన్ముఖే వదనం న్యస్య రురోదార్తస్వనైస్తదా
తిరిగి చైతన్యం వచ్చాక, ఆమె బిడ్డను చేతులతో ఆప్యాయంగా కౌగిలించుకుని, తన ముఖాన్ని అతని ముఖంపై ఉంచి, హృదయవిదారకంగా ఏడ్చింది.
కరాభ్యాం తాడనం చక్రే మస్తకస్యోదరస్య చ । హా బాల హా శిశో వత్స హా కుమారక సున్దర
తన చేతులతో అతని తల, పొట్టను కొట్టింది. 'హాయ్ బిడ్డా! హాయ్ శిశువా! నా ప్రాణప్రియమైనవాడా! హాయ్ అందమైన కుమారుడా!' అని విలపించింది.
హా రాజన్ క్వ గతోఽసి త్వం పశ్యేమం బాలకం నిజమ్ । ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయాంసం భూతలే పతితం మృతమ్
'హాయ్ రాజా! నీవెక్కడికి వెళ్ళిపోయావు? నీ ప్రాణాలకు మించిన బిడ్డను, నేలపై పడి మృతుడై ఉన్నాడని చూడు.'
తథాపశ్యన్ముఖం తస్య భూయో జీవితశఙ్కయా । నిర్జీవవదనం జ్ఞాత్వా మూర్ఛితా నిపపాత హ
అతని ముఖాన్ని చూస్తూ, మళ్లీ జీవించాలేమో అని ఆశతో చూచింది. కానీ ముఖం ప్రాణం లేనిదని గ్రహించి, ఆమె మళ్లీ మూర్చిపోయి పడిపోయింది.
హస్తేన వదనం గృహ్య పునరేవమభాషత । శయనం త్యజ హే బాల శీఘ్రం జాగృహి భీషణమ్
ఆమె తన చేతితో అతని ముఖాన్ని తాకి, మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: "బిడ్డా, మంచాన్ని వదిలి, త్వరగా లేచి రా. ఇది భయంకరమైన సమయం."
నిశార్ధం వర్ధతే చేదం శివాశతనినాదితమ్ । భూతప్రేతపిశాచాదిడాకినీయూథనాదితమ్
అర్ధరాత్రి దగ్గర పడుతోంది. నక్కలు అరుస్తున్నాయి, భూతాలు, ప్రేతాలు, పిశాచాలు, డాకిణులు అరుపులతో చుట్టూ నిండిపోయింది.
మిత్రాణి తే గతాన్యస్తాత్త్వమేకస్తు కుతః స్థితః । సూత ఉవాచ - ఏవముక్త్వా పునస్తన్వీ కరుణం ప్రరురోద హ
నీ స్నేహితులు అందరూ వెళ్లిపోయారు, నువ్వొక్కడే ఎందుకు ఇక్కడ ఉన్నావు? అని చెప్పి, ఆ సన్నని రూపం కలిగిన ఆవిడ హృదయవేదనతో ఏడ్చింది.
హా శిశో బాల హా వత్స రోహితాఖ్య కుమారక । రే పుత్ర ప్రతిశబ్దం మే కస్మాత్త్వం న ప్రయచ్ఛసి
"అయ్యో బిడ్డా! నా ప్రియమైన కుమారుడా రోహితా! నన్ను పిలిచినప్పుడు నువ్వు ఎందుకు స్పందించటం లేదు నా బిడ్డా?"
తవాహం జననీ వత్స కిం న జానాసి పశ్య మామ్ । దేశత్యాగాద్రాజ్యనాశాత్పుత్ర భర్త్రా స్వవిక్రయాత్
"నేనే నీ తల్లి బాబూ, నన్ను గుర్తుపట్టడం లేదా? నా దేశాన్ని కోల్పోయి, రాజ్యాన్ని పోగొట్టి, నా భర్త చేత అమ్మించబడి ఇక్కడ ఉన్నాను, చూడు నన్ను."
యద్దాసీత్వాచ్చ జీవామి త్వాం దృష్ట్వా పుత్ర కేవలమ్ । తే జన్మసమయే విప్రైరాదిష్టం యత్త్వనాగతమ్
"ఇప్పుడు నేను దాసిగా బ్రతుకుతున్నాను బాబూ, నిన్ను చూస్తూ మాత్రమే జీవించగలుగుతున్నాను. నువ్వు పుట్టినప్పుడు బ్రాహ్మణులు చెప్పిన శుభవాక్యాలు నెరవేరలేదు."
దీర్ఘాయుః పృథివీరాజః పుత్రపౌత్రసమన్వితః । శౌర్యదానరతిః సత్త్వో గురుదేవద్విజార్చకః
"నువ్వు దీర్ఘాయువు, భూమిపై రాజు, కుమారులు మనవళ్లతో సంతోషంగా ఉండేవాడివి, శౌర్యం, దానం ఇష్టపడేవాడివి, మంచి లక్షణాలున్నవాడివి, గురువులను, దేవుళ్లను, బ్రాహ్మణులను పూజించేవాడివి అని చెప్పారు."
మాతాపిత్రోస్తు ప్రియకృత్సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । ఇత్యాది సకలం జాతమసత్యమధునా సుత
"నువ్వు తల్లిదండ్రులకు ప్రియమైనవాడివి, నిజం మాట్లాడేవాడివి, ఇంద్రియాలను జయించినవాడివి అని అన్నవన్నీ ఇప్పుడు అబద్ధంగా మారిపోయాయి నా బిడ్డా."
చక్రమత్స్యావాతపత్రశ్రీవత్సస్వస్తికధ్వజాః । తవ పాణితలే పుత్ర కలశశ్చామరం తథా
"నీకున్న చేతిలో చక్రం, చేప, గొడుగు, శ్రీవత్సం, స్వస్తికం, జెండా, కలశం, చామరా వంటి రాజలక్షణాలన్నీ కనిపించేవి బాబూ."
లక్షణాని తథాన్యాని త్వద్ధస్తే యాని సన్తి చ । తాని సర్వాణి మోఘాని సఞ్జాతాన్యధునా సుత
"నీ చేతిలో ఉన్న ఇతర శుభలక్షణాలన్నీ కూడా ఇప్పుడు వ్యర్థంగా మారిపోయాయి నా బిడ్డా."
హా రాజన్పృథివీనాథ క్వ తే రాజ్యం క్వ మన్త్రిణః । క్వ తే సింహాసనం ఛత్రం క్వ తే ఖడ్గః క్వ తద్ధనమ్
"అయ్యో రాజా! భూమిపై పాలకుడా! నీ రాజ్యం ఎక్కడ, నీ మంత్రులు ఎక్కడ? నీ సింహాసనం, గొడుగు, ఖడ్గం, ఆ ధనం ఎక్కడ?"
క్వ సాయోధ్యా క్వ హర్మ్యాణి క్వ గజాశ్వరథప్రజాః । సర్వమేతత్తథా పుత్ర మాం త్యక్త్వా క్వ గతోఽసి రే
"ఆయోధ్య ఎక్కడ, మహల్లు ఎక్కడ, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, ప్రజలు ఎక్కడ? ఇవన్నీ వదిలేసి నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు బాబూ?"