యతో దృష్టం శుకీరూపం ఘృతాచ్యాః సమ్భవే తదా । శుకేతి నామ పుత్రస్య చకార మునిసత్తమః
ఘృతాచీ నుండి జననం జరిగినప్పుడు శుకపక్షి రూపం కనిపించిందని, ఆ మహర్షి తన కుమారుడికి 'శుకుడు' అనే పేరు పెట్టాడు.
బృహస్పతిముపాధ్యాయం కృత్వా వ్యాససుతస్తదా । వ్రతాని బ్రహ్మచర్యస్య చకార విధిపూర్వకమ్
ఆ తర్వాత వ్యాసుని కుమారుడు బృహస్పతిని గురువుగా చేసుకుని, నియమానుసారం బ్రహ్మచర్య వ్రతాలు ఆచరించాడు.
సోఽధీత్య నిఖిలాన్వేదాన్ సరహస్యాన్ససంగ్రహాన్ । ధర్మశాస్త్రాణి సర్వాణి కృత్వా గురుకులే శుకః
శుకుడు గురుకులంలో అన్ని వేదాలను, వాటి రహస్యాలను, ధర్మశాస్త్రాలను పూర్తిగా అభ్యసించాడు.
గురవే దక్షిణాం దత్త్వా సమావృత్తో మునిస్తదా । ఆజగామ పితుః పార్శ్వం కృష్ణద్వైపాయనస్య చ
గురువుకుSouth దక్షిణా ఇచ్చి, ఆ ముని విద్య పూర్తి చేసి, కృష్ణద్వైపాయనుడైన తన తండ్రి వద్దకు వచ్చాడు.
దృష్ట్వా వ్యాసః శుకం ప్రాప్తం ప్రేమ్ణోత్థాయ ససమ్భ్రమః । ఆలిలిఙ్గ ముహుర్ఘ్రాణం మూర్ధ్ని తస్య చకార హ
శుకుడు వచ్చినప్పుడు వ్యాసుడు ప్రేమతో, ఆనందంతో లేచి, అతన్ని పలుమార్లు ఆలింగనం చేసి, తలని ముద్దాడాడు.
పప్రచ్ఛ కుశలం వ్యాసస్తథా చాధ్యయనం శుచి । ఆశ్వాస్య స్థాపయామాస శుకం తత్రాశ్రమే శుభే
వ్యాసుడు శుకుని క్షేమం, విద్యాభ్యాసం గురించి అడిగి, అతన్ని ఓదార్చి, ఆ పవిత్రమైన ఆశ్రమంలో నివసించమని చెప్పాడు.
దారకర్మ తతో వ్యాసః శుకస్య పర్యచిన్తయత్ । కన్యాం మునిసుతాం కాన్తామపృచ్ఛదతివేగవాన్
తర్వాత వ్యాసుడు శుకుని వివాహాన్ని ఆలోచించి, ఒక అందమైన మునిపుత్రికను వధువుగా అడిగాడు.
శుకం ప్రాహ సుతం వ్యాసో వేదోఽధీతస్త్వయానఘ । ధర్మశాస్త్రాణి సర్వాణి కురు భార్యాం మహామతే
వ్యాసుడు తన కుమారుడైన శుకుని చూచి, 'నీవు వేదాలను, ధర్మశాస్త్రాలను అభ్యసించావు; ఇప్పుడు, ఓ జ్ఞానవంతుడా, భార్యను స్వీకరించు' అని అన్నాడు.
గార్హస్థ్యం చ సమాసాద్య యజ దేవాన్పితౄనథ । ఋణాన్మోచయ మాం పుత్ర ప్రాప్య దారాన్మనోరమాన్
'గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించి, దేవతలను, పితృదేవతలను ఆరాధించు; మనోహరమైన భార్యను పొందినవాడవై, నా ఋణాలను తీర్చు, నా కుమారుడా' అని అన్నాడు.
అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి స్వర్గో నైవ చ నైవ చ । తస్మాత్పుత్ర మహాభాగ కురుష్వాద్య గృహాశ్రమమ్
'కుమారుడు లేనివాడికి గమ్యం లేదు, స్వర్గం లేదు; అందువల్ల, ఓ మహాభాగుడా, ఈ రోజు గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించు' అని అన్నాడు.
కృత్వా గృహాశ్రమం పుత్ర సుఖినం కురు మాం శుక । ఆశా మే మహతీ పుత్ర పూరయస్వ మహామతే
'గృహస్థుడవై నన్ను సంతోషపరచు, శుకుడా; నా గొప్ప ఆశను నీవు నెరవేర్చు, ఓ మహామతివంతుడా' అని అన్నాడు.
తపస్తప్త్వా మహాఘోరం ప్రాప్తోఽసి త్వమయోనిజః । దేవరూపీ మహాప్రాజ్ఞ పాహి మాం పితరం శుక
'నీవు ఘోరమైన తపస్సు చేసి, తల్లి లేకుండా జన్మించావు; దేవతలాగే రూపం కలిగి ఉన్న జ్ఞానవంతుడా, నన్ను, నీ తండ్రిని రక్షించు, శుకుడా' అని అన్నాడు.
సూత ఉవాచ ఇతి వాదినమభ్యాశే ప్రాప్తః ప్రాహ శుకస్తదా । విరక్తః సోఽతిరక్తం తం సాక్షాత్పితరమాత్మనః
సూతుడు చెప్పాడు: వ్యాసుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, అక్కడికి వచ్చిన శుకుడు సమాధానమిచ్చాడు; అతడు విరక్తుడైనా, తన తండ్రిని ఎంతో ప్రేమతో చూచేవాడు.
శుక ఉవాచ కిం త్వం వదసి ధర్మజ్ఞ వేదవ్యాస మహామతే । తత్త్వేన శాధి శిష్యం మాం త్వదాజ్ఞాం కరవాణ్యలమ్
శుకుడు చెప్పాడు: 'ధర్మాన్ని తెలిసిన వేదవ్యాస మహామతివంతుడా, మీరు ఇలా ఎందుకు అంటున్నారు? నిజంగా నాకు ఉపదేశించండి; మీ ఆజ్ఞను నేను తప్పక పాటిస్తాను.'
వ్యాస ఉవాచ త్వదర్థే యత్తపస్తప్తం మయా పుత్ర శతం సమాః । ప్రాప్తస్త్వం చాతిదుఃఖేన శివస్యారాధనేన చ
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: నా కుమారుడా! నిన్ను పొందేందుకు నేను నూరేళ్ళ పాటు కఠినంగా తపస్సు చేశాను. ఎంతో కష్టం పడి, శివుడిని ప్రార్థించి నిన్ను పొందాను.
దదామి తవ విత్తం తు ప్రార్థయిత్వాథ భూపతిమ్ । సుఖం భుంక్ష్వ మహాప్రాజ్ఞ ప్రాప్య యౌవనముత్తమమ్
రాజును అడిగి నీకు ధనం ఇస్తాను. నువ్వు యౌవనంలోకి వచ్చావు కదా, మహాజ్ఞానివా, ఆనందంగా జీవించు.
శుక ఉవాచ కిం సుఖం మానుషే లోకే బ్రూహి తాత నిరామయమ్ । దుఃఖవిద్ధం సుఖం ప్రాజ్ఞా న వదన్తి సుఖం కిల
శుకుడు ఇలా అన్నాడు: తండ్రీ! ఈ మానవ లోకంలో నిజంగా బాధలేని సుఖం ఏది? చెప్పండి. బాధ తాకిన సుఖాన్ని జ్ఞానులు అసలు సుఖంగా చెప్పరు.
స్త్రియం కృత్వా మహాభాగ భవామి తద్వశానుగః । సుఖం కిం పరతన్త్రస్య స్త్రీజితస్య విశేషతః
ఓ భాగ్యశాలి! నేను పెళ్లి చేసుకుంటే, ఆమె చెప్పినట్టు నడుచుకోవాల్సి వస్తుంది. పరాధీనుడైనవాడికి, ముఖ్యంగా భార్యవశుడైనవాడికి ఎలాంటి సుఖం ఉంటుంది?
కదాచిదపి ముచ్యేత లోహకాష్ఠాదియన్త్రితః । పుత్రదారైర్నిబద్ధస్తు న విముచ్యేత కర్హిచిత్
ఒకవేళ ఇనుప లేదా కలప గొలుసులతో బంధించబడినవాడు ఎప్పటికైనా విడిపోవచ్చు. కానీ పిల్లలు, భార్యతో బంధించబడినవాడు ఎప్పుడూ విముక్తి పొందడు.
విణ్మూత్రసమ్భవో దేహో నారీణాం తన్మయస్తథా । కః ప్రీతిం తత్ర విప్రేన్ద్ర విబుధః కర్తుమిచ్ఛతి
ఈ శరీరం మలమూత్రం నుంచి పుట్టింది; మహిళల శరీరం కూడా అలాగే. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! అలాంటి దాంట్లో ఎవరు ఆనందాన్ని కోరతారు, జ్ఞానులు కోరరుగా?
అయోనిజోఽహం విప్రర్షే యోనౌ మే కీదృశీ మతిః । న వాఞ్ఛామ్యహమగ్రేఽపి యోనావేవ సముద్భవమ్
ఓ బ్రాహ్మణమునివరా! నేను గర్భంలో పుట్టినవాడిని కాదు. నాకు గర్భంలో పుట్టడంపై ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదు. భవిష్యత్తులో కూడా గర్భ జన్మను నేను కోరను.
విట్సుఖం కిము వాఞ్ఛామి త్యక్త్వాఽఽత్మసుఖమద్భుతమ్ । ఆత్మారామశ్చ భూయోఽపి న భవత్యతిలోలుపః
ఆత్మానందాన్ని వదిలేసి మలానందాన్ని నేను ఎందుకు కోరాలి? ఆత్మలో ఆనందపడే వాడు మితిమీరిన ఆశలు పెట్టుకోడు.
ప్రథమం పఠితా వేదా మయా విస్తారితాశ్చ తే । హింసామయాస్తే పతితాః కర్మమార్గప్రవర్తకాః
మొదట నేను వేదాలను చదివాను, వాటిని నీకు వివరించాను కూడా. కానీ అవి హింసతో నిండినవి, కర్మ మార్గానికే దారితీస్తాయి.
బృహస్పతిర్గురుః ప్రాప్తః సోఽపి మగ్నో గృహార్ణవే । అవిద్యాగ్రస్తహృదయః కథం తారయితుం క్షమః
బృహస్పతి అనే గురువును పొందినా, ఆయన కూడా గృహస్థాశ్రమ సముద్రంలో మునిగిపోయాడు. అజ్ఞానం హృదయాన్ని పట్టేసినప్పుడు, ఆయన ఎలా ఇతరులను రక్షించగలడు?
రోగగ్రస్తో యథా వైద్యః పరరోగచికిత్సకః । తథా గురుర్ముముక్షోర్మే గృహస్థోఽయం విడమ్బనా
రోగంతో బాధపడే వైద్యుడు ఇతరుల వ్యాధిని చికిత్స చేసినట్టు, ముక్తిని కోరేవాడికి గృహస్థుడు గురువైతే అది పరమ విచిత్రం.
కృత్వా ప్రణామం గురవే త్వత్సమీపముపాగతః । త్రాహి మాం తత్త్వబోధేన భీతం సంసారసర్పతః
గురువుకి నమస్కరించి, ఇప్పుడు నీ వద్దకు వచ్చాను. సంసార సర్పం నుంచి భయపడుతున్న నన్ను, నీవు తత్త్వ జ్ఞానంతో రక్షించు.
సంసారేఽస్మిన్మహాఘోరే భ్రమణం నభచక్రవత్ । న చ విశ్రమణం క్యాపి సూర్యస్యేవ దివానిశి
ఈ భయంకరమైన సంసారంలో జీవనం, ఆకాశంలో సూర్యుడు తిరిగినట్టు తిరుగుతూనే ఉంటుంది. సూర్యుడికి రాత్రింబవళ్ళు విశ్రాంతిలేని విధంగా, ఇక్కడ ఎవరికీ విశ్రాంతి లేదు.
కిం సుఖం తాత సంసారే నిజతత్త్వవిచారణాత్ । మూఢానాం సుఖబుద్ధిస్తు విట్సు కీటసుఖం యథా
తండ్రీ! తన నిజ స్వరూపాన్ని విచారించకుండా సంసారంలో ఏ సుఖం ఉంటుంది? మూర్ఖులకు సుఖమంటే మలంలో పురుగుల ఆనందం లాంటిది.
అధీత్య వేదశాస్త్రాణి సంసారే రాగిణశ్చ యే । తేభ్యః పరో న మూర్ఖోఽస్తి సధర్మా శ్వాశ్వసూకరైః
వేదాలు, శాస్త్రాలు చదివి కూడా సంసారంలో ఆసక్తి ఉన్నవారు మూర్ఖులకంటే గొప్పవారు కాదు; వారు కుక్కలు, గాడిదలు, పందుల్లాంటివారు.
మానుష్యం దుర్లభం ప్రాప్య వేదశాస్త్రాణ్యధీత్య చ । బధ్యతే యది సంసారే కో విముచ్యేత మానవః
అతి అరుదైన మానవ జన్మను పొంది, వేదాలు, శాస్త్రాలు చదివి కూడా ఎవరైనా సంసార బంధంలోనే ఉంటే, అలాంటి మనిషిని ఎవరు విముక్తి చేయగలరు?