యదిచ్ఛసి మహాభాగ తత్తే దాస్యామి సామ్ప్రతమ్ । గావో భూమిర్హిరణ్యం చ గజాశ్వరథవాహనమ్
ఓ మహాభాగ, నీవు ఏది కోరినా, నేను ఇప్పుడే నీకు ఇస్తాను. ఆవులు కావచ్చు, భూమి కావచ్చు, బంగారం కావచ్చు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు లేదా వాహనాలు కావచ్చు.
నాదేయం మే కిమప్యస్తి కృతమేతద్వ్రతం పురా । రాజసూయే మఖశ్రేష్ఠే మునీనాం సన్నిధావపి
నాకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు. నేను ఈ వ్రతాన్ని చాలాకాలం క్రితమే, మహారాజసూయ యజ్ఞంలో, మునుల సమక్షంలో ఆచరించాను.
తస్మాత్త్వమిహ సమ్ప్తాప్తస్తీర్థేఽస్మిన్ప్రవరే మునే । యత్తేఽస్తి వాఞ్ఛితం బ్రూహి దదామి అవ వాఞ్ఛితమ్
కాబట్టి, ఓ మునీంద్రా, నీవు ఇంత గొప్ప తీర్థానికి వచ్చావు. నీవు ఏది కోరుతున్నావో చెప్పు, కోరినదైనా, కోరని దైనా, నేను ఇస్తాను.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ - మయా పూర్వం శ్రుతా రాజన్ కీర్తిస్తే విపులా భువి । వసిష్ఠేన చ సమ్ప్రోక్తా దాతా నాస్తి మహీతలే
విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా, భూమిపై నీ గొప్ప కీర్తిని నేను ముందే విన్నాను. వసిష్ఠుడు కూడా, భూమండలంలో నీకంటే గొప్ప దాత ఎవ్వరూ లేరని చెప్పాడు.
హరిశ్చన్ద్రో నృపశ్రేష్ఠః సూర్యవంశే మహీపతిః । తాదృశో నృపతిర్దాతా న భూతో న భవిష్యతి
హరిశ్చంద్రుడు, సూర్యవంశానికి చెందిన రాజులలో శ్రేష్ఠుడు. అతని వంటి దాత రాజు ఎప్పుడూ లేడు, ఇకపై ఉండడు కూడా.
పృథివ్యాం పరమోదారస్త్రిశఙ్కుతనయో యథా । అతస్త్వాం ప్రార్థయామ్యద్య వివాహో మేఽస్తి పార్థివః
భూమిపై త్రిశంకువు కుమారుడి కన్నా ఉదారుడు మరొకరు లేరు. అందుకే, ఓ రాజా, నేడు నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను—నా కుమారుని పెళ్లి సమీపంలో ఉంది.
పుత్రస్య చ మహాభాగ తదర్థం దేహి మే ధనమ్ । రాజోవాచ - వివాహం కురు విప్రేన్ద్ర దదామి ప్రార్థితం తవ
ఓ మహాభాగ, నా కుమారుని పెళ్లి కోసం నాకు ధనం ఇవ్వు. రాజు ఇలా అన్నాడు — ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ, పెళ్లి జరుపు, నీవు కోరినదాన్ని నేను ఇస్తాను.
యదిచ్ఛసి ధనం కామం దాతా తస్యామి నిశ్చితమ్ । వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్తః కౌశికస్తేన వఞ్చనాతత్పరో మునిః
నీవు ఎంత ధనం కోరినా, తప్పకుండా ఇస్తాను. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — అతడు ఇలా చెప్పగానే, మాయతో మోసం చేయాలని ఉద్దేశించిన కౌశికుడు—
ఉద్భావ్య మాయాం గాన్ధర్వీం పార్థివాయాప్యదర్శయత్ । కుమారః సుకామారశ్చ కన్యా చ దశవార్షికీ
గాంధర్వ మాయను సృష్టించి, రాజుకు చూపించాడు — ఒక బాలుడు, ఒక అందమైన యువకుడు, పది సంవత్సరాల బాలికను.
ఏతయోః కార్యమప్యద్య కర్తవ్యం నృపసత్తమ । రాజసూయాధికం పుణ్యం గృహస్థస్య వివాహతః
ఓ రాజశ్రేష్ఠ, ఈ ఇద్దరి పెళ్లి నేడు జరగాలి. గృహస్థునికి పెళ్లి చేయడం రాజసూయ యజ్ఞం కన్నా ఎక్కువ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
భవిష్యతి తవాద్యైవ విప్రపుత్రవివాహితః । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా మాయయా తస్య మోహితః
నేడు నీకు బ్రాహ్మణ కుమారుని పెళ్లి వల్ల రాజసూయ యజ్ఞం కన్నా ఎక్కువ పుణ్యం కలుగుతుంది. ఆ మాటలు విని, రాజు అతని మాయలో మునిగిపోయాడు.
తథేతి చ ప్రతిజ్ఞాయ నోవాచాల్పం వచస్తథా । తేన దర్శితమార్గోఽసౌ నగరం ప్రతి జగ్మివాన్
అవును అని ఒప్పుకుని, మరొక మాట కూడా చెప్పలేదు. అతడు చూపిన దారిలో రాజు నగరానికి వెళ్లాడు.
విశ్వామిత్రోఽపి రాజానం వఞ్చయిత్వాశ్రమం యయౌ । కృతోద్వాహవిధిస్తావద్విశ్వామిత్రోఽబ్రవీన్నృపమ్
విశ్వామిత్రుడు రాజును మోసం చేసి తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు. పెళ్లి విధులు పూర్తయ్యాక, విశ్వామిత్రుడు రాజుతో ఇలా అన్నాడు.
వేదీమధ్యే నృపాద్య త్వం దేహి దానం యథేప్సితమ్ । రాజోవాచ - కిం తేఽభీష్టం ద్విజ బ్రూహి దదామి వాఞ్ఛితం కిల
వేదిక మధ్యలో, ఓ రాజా, నీవు కోరిన దానిని ఇప్పుడు దానం చేయు. రాజు ఇలా అన్నాడు — ఓ బ్రాహ్మణా, నీకు ఏమి కావాలో చెప్పు, నీవు కోరినదాన్ని ఇస్తాను.
అదేయమై సంసరే యశః కామోఽస్మి సామ్ప్రతమ్ । వ్యర్థం హి జీవితం తస్య విభవం ప్రాప్య యేన వై
నాకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు. ఇప్పుడు నాకు కావలసింది కీర్తి మాత్రమే. ధనం సంపాదించి, శుద్ధమైన కీర్తిని పొందని వాడి జీవితం వ్యర్థం.
నోపార్జితం యశః శుద్ధం పరలోకసుఖప్రదమ్ । విశ్వామిత్ర ఉవాచ - రాజ్యం దేహి మహారాజ వరాయ సపరిచ్ఛదమ్
పరలోకంలో సుఖాన్ని ఇచ్చే శుద్ధమైన కీర్తిని పొందని వాడికి జీవితం వ్యర్థం. విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు — ఓ మహారాజా, నీ రాజ్యాన్ని దాని సహాయాలతో కలిపి నాకు వరంగా ఇవ్వు.
గజాశ్వరథరత్నాఢ్యం వేదీమధ్యేఽతిపావనే । వ్యాస ఉవాచ - మోహితో మాయయా తస్య శ్రుత్వా వాక్యం మునేర్నృపః
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, రత్నాలతో నిండిన రాజ్యాన్ని, ఈ పవిత్ర వేదిక మధ్యలో ఇవ్వు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — అతని మాయలో మునిగిపోయిన రాజు, మునివాక్యాలు విని—
దత్తమిత్యుక్తవాన్ రాజ్యమవిచార్య యదృచ్ఛయా । గృహీతమితి తం ప్రాహ విశ్వామిత్రోఽతినిష్ఠురః
ఏమీ ఆలోచించకుండా, 'రాజ్యాన్ని ఇచ్చాను' అని అన్నాడు. విశ్వామిత్రుడు చాలా కఠినంగా, 'నేను స్వీకరించాను' అని చెప్పాడు.
దక్షిణాం దేహి రాజేన్ద్ర దానయోగ్యాం మహామతే । దక్షిణారహితం దానం నిష్ఫలం మనురబ్రవీత్
ఓ రాజేంద్రా, బహు జ్ఞానవంతుడా, దానం ఇచ్చేటప్పుడు దానికి తగిన బహుమానాన్ని కూడా ఇవ్వాలి. బహుమానంలేని దానం ఫలితం ఇవ్వదని మనువు చెప్పారు.
తస్మాద్దానఫలాయ త్వం యథోక్తాం దేహి దక్షిణామ్ । ఇత్యుక్తస్తు తదా రాజా తమువాచాతివిస్మితః
అందుకే, నీ దానానికి ఫలితం రావాలంటే, చెప్పినట్టు బహుమానాన్ని ఇవ్వు. అలా చెప్పగానే, రాజు ఆశ్చర్యంతో ఇలా అన్నాడు.
బ్రూహి కియద్ధనం తుభ్యం దేయం స్వామిన్ మయాధునా । దక్షిణానిష్క్రయం సాధో వద తావత్ప్రమాణకమ్
స్వామీ, ఇప్పుడు మీకు ఎంత ధనం ఇవ్వాలో చెప్పండి. బహుమానం ఎంత కావాలో, ఎలాంటి చర్చ లేకుండా, మీరు చెప్పండి.
దానపూర్త్యై ప్రదాస్యామి స్వస్థో బ్ హవ తపోధన । విశ్వామిత్రస్తు తచ్ఛ్రుత్వా తమాహ మేదినీపతిమ్
దానం పూర్తవ్వాలంటే నేను ఇస్తాను. మీరు మనసు నిశ్చలంగా ఉంచుకోండి, తపస్సు చేసేవాడా. అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు ఆ మాటలు విని రాజును ఇలా అడిగాడు.
హేమభారద్వయం సార్ధం దక్షిణాం దేహి సామ్ప్రతమ్ । దాస్యామీతి ప్రతిశ్రుత్య తస్మై రాజాతివిస్మితః
ఇప్పుడు బహుమానంగా ఒకటి మూడోంతుల బంగారం ఇవ్వండి. రాజు ఈ మాట విని ఎంతో ఆశ్చర్యపడి, ఇవ్వాలని వాగ్దానం చేశాడు.
తదైవ సైనికాస్తస్య వీక్షమాణాః సమాగతాః । దృష్ట్వా మహీపతిం వ్యగ్రం తుష్టువుస్తే ముదాన్వితాః
అప్పుడే రాజుకు చెందిన సైనికులు అక్కడికి వచ్చి చూస్తూ ఉన్నారు. రాజు బిజీగా ఉన్నాడని చూసి, ఆనందంతో అతన్ని పొగిడారు.
వ్యాస ఉవాచ - శ్రుత్వా తేషాం వచో రాజా నోక్త్వా కిఞ్చిచ్ఛుభాశుభమ్ । చిన్తయన్స్వకృతం కర్మ యయావన్తఃపురే తతః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — వారి మాటలు విని, రాజు ఏమీ మంచిదీ చెడ్డదీ మాట్లాడలేదు. తన చేసిన పనిని ఆలోచిస్తూ, అంతఃపురంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
కిం మయా స్వీకృతం దానం సర్వస్వం యత్సమర్పితమ్ । వఞ్చితోఽహం ద్విజేనాత్ర వనే పాటచ్చరైరివ
నేను ఏ దానం చేశాను? నా సర్వస్వాన్ని సమర్పించాను. ఇక్కడ బ్రాహ్మణుడు నన్ను అడవిలో దొంగల్లా మోసం చేశాడు.
రాజ్యం సోపస్కరం తస్మై మయా సర్వం రతిశ్రుతమ్ । భారద్వయం సువర్ణస్య సార్ధం చ దక్షిణా పునః
నా రాజ్యాన్ని, అందులోని వస్తువులతో కలిపి, నేను వాగ్దానం చేశాను. ఇప్పుడు మళ్లీ బహుమానంగా ఒకటి మూడోంతుల బంగారం ఇవ్వాలి.
కిం కరోమి మతిర్భ్రష్టా న జ్ఞాతం కపటం మునేః । ప్రతారితోఽహం సహసా బ్రాహ్మణేన తపస్వినా
ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలి? నా మనస్సు అయోమయంగా ఉంది. ఆ మునివారి మాయను నేను గుర్తించలేకపోయాను. ఆ బ్రాహ్మణ తపస్వి నన్ను అకస్మాత్తుగా మోసం చేశాడు.
న జానే దైవకార్యం వై హా దైవ కిం భవిష్యతి । ఇతి చిన్తాపరో రాజా గృహం ప్రాప్తోఽతివిహ్వలః
దైవం ఏం చేస్తుందో నాకు తెలియదు. ఓ దైవం! భవిష్యత్తులో ఏం జరుగుతుందో? ఇలా ఆలోచిస్తూ, రాజు ఎంతో కలవరంతో ఇంటికి చేరాడు.
పతిం చిన్తాపరం దృష్త్వా రాజ్ఞీ పప్రచ్ఛ కారణమ్ । కిం ప్రభో విమనా భాసి కా చిన్తా బ్రూహి సామ్ప్రతమ్
భర్తను ఆందోళనతో ఉన్నట్టు చూసి, రాణి కారణం అడిగింది: ప్రభూ, మీరు ఎందుకు చింతగా కనిపిస్తున్నారు? ఏది బాధ, ఇప్పుడే చెప్పండి.