జలం పీత్వా నృపస్తత్ర సుఖమాప మహీపతిః । ఇత్యేష నగరం గన్తుం దిగ్భ్రమేణాతిమోహితః
నీరు తాగిన తర్వాత రాజు అక్కడ కొంత ఊరట పొందాడు. అయినా, దారి తెలియక మతి పోయి, నగరానికి దారి కనుగొనలేక అటు ఇటు తిరిగాడు.
విశ్వామిత్రస్తు సమ్ప్రాప్తో వృద్ధబ్రాహ్మణరూపధృక్ । ననామ వీక్ష్య రాజా తం ప్రీతిపూర్వం ద్విజోత్తమమ్
అప్పుడు వృద్ధ బ్రాహ్మణుడి రూపంలో విశ్వామిత్రుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అతన్ని చూసి, రాజు ఆనందంగా, గౌరవంతో ఆ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించాడు.
తమువాచ గాధిరాజః ప్రణమన్తం నృపోత్తమమ్ । స్వస్తి తేఽస్తు మహారాజ కిమర్థమిహ చాగతః
ఆ రాజును నమస్కరిస్తున్న నరేశ్వరుడిని గాధిరాజు ఇలా అడిగాడు: 'నీకు శుభం కలగాలి మహారాజా! ఇక్కడికి నీవు ఏ కారణంతో వచ్చావు?'
ఏకాకీ విజనే రాజన్ కిం చికీర్షితమత్ర తే । బ్రూహి సర్వం స్థిరో భూత్వా కారణం నృపసత్తమ
ఒక్కడివై, ఈ ఎడారి ప్రదేశంలో నీవు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నావు రాజా? నీవు ధైర్యంగా చెప్పు, నీ ఉద్దేశ్యమంతా నాకు వివరించు, నరేశ్వరా!
రాజోవాచ - సూకరోఽతిమహాకాయో బలవాన్పుష్పకాననమ్ । సముపేత్య మమర్దాశు కోమలాన్పుష్పపాదపాన్
రాజు ఇలా చెప్పాడు: 'ఒక పెద్దదైన, బలమైన పంది పుష్పవనం లోకి వచ్చి, అక్కడి మృదువైన పుష్పవృక్షాలను వెంటనే నాశనం చేసింది.'
తం నివారయితుం దుష్టం కరే కృత్వా చ కార్ముకమ్ । ససైన్యోఽహం స్వనగరాన్నిర్గతో మునిసత్తమ
ఆ దుష్టమైన పందిని తరిమివేయడానికి, నా చేతిలో విల్లు పట్టుకొని, నా సైన్యంతో కలిసి నేను నా నగరంనుంచి బయలుదేరాను, మునిశ్రేష్ఠా!
గతోఽసౌ దృక్పథాత్పాపో మాయావీ క్వాపి వేగవాన్ । పృష్ఠతోఽహమపి ప్రాప్తః సైన్యం క్వాపి గతం మమ
ఆ పాపి, మాయగాడు, వేగంగా నా చూపుకు దూరంగా ఎక్కడికో పోయాడు. నేను వెనుకాడుతూ వచ్చాను, కానీ నా సైన్యం ఇంకెక్కడికో వెళ్లిపోయింది.
క్షుధితస్తృషితశ్చాహం సైన్యభ్రష్టస్త్విహాగతః । న జానే పురమార్గం చ తహా సైన్యగతిం మునే
నాకు ఆకలి, దాహం కూడా వేసింది. సైన్యాన్ని కోల్పోయి ఇక్కడికి వచ్చాను. నగరానికి దారి తెలియదు, నా సైన్యం ఎక్కడుందో కూడా తెలియదు, మునీశ్వరా!
పన్థానం దర్శయ విభో వ్రజామి నగరం ప్రతి । మమాత్ర భాగ్యయోగేన ప్రాప్తస్త్వం విజనే వనే
ప్రభూ! నాకు దారి చూపించు, నేను నగరానికి వెళ్ళిపోతాను. ఈ ఎడారి అడవిలో నిన్ను కలవడం నా అదృష్టం వల్లే జరిగింది.
అయోధ్యాదిపతిశ్చాహం హరిశ్చన్ద్రోఽతివిశ్రుతః । రాజసూయస్య కర్తా చ వాఞ్ఛితార్థప్రదః సదా
నేను అయోధ్యకు అధిపతి, హరిశ్చంద్రుడను. నా పేరు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. రాజసూయయాగాన్ని నిర్వహించాను, కోరినది ఇచ్చేవాడను కూడా.
ధనేచ్ఛా యది తే బ్రహ్మన్ యజ్ఞార్థం ద్విజసత్తమ । ఆగన్తవ్యమయోధ్యాయాం దాస్యామి విపులం ధనమ్
బ్రాహ్మణా! యజ్ఞార్ధంగా ధనం కావాలనుకుంటే, అయోధ్యకు రా. నేను నీకు విస్తృతమైన ధనం ఇస్తాను, ద్విజశ్రేష్ఠా!
కౌశికాయ సర్వస్వసమర్పణం తద్దక్షిణాదానవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా భూపతేః కౌశికో మునిః । ప్రహస్య ప్రత్యువాచేదం హరిశ్చన్ద్రం తథా నృప
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజు మాటలు విన్న కౌశిక ముని చిరునవ్వుతో హరిశ్చంద్రునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
రాజంస్తీర్థమిదం పుణ్యం పావనం పాపనాశనమ్ । స్నానం కురు మహాభాగ పితౄణాం తర్పణం తథా
రాజా! ఇది పవిత్రమైన తీర్థం, పాపాలను తొలగించేది. నీవు ఇక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయు, మహాభాగుడా!
కాలః శుభతమోఽస్తీహ తీర్థే స్నాత్వా విశాంపతే । దానం దదస్వ శక్త్యాత్ర పుణ్యతీర్థేఽతిపావనే
ఇప్పుడు అత్యంత శుభమైన సమయం. ఈ పవిత్ర తీర్థంలో స్నానం చేసి, నీ శక్తికి తగినంత దానం ఇక్కడ ఇవ్వు, నరేశ్వరా!
ప్రాప్య తీర్థం మహాపుణ్యమస్నాత్వా యస్తు గచ్ఛతి । స భవేదాత్మహా భూయ ఇతి స్వాయమ్భువోఽబ్రవీత్
ఈ మహాపుణ్య తీర్థానికి వచ్చి, స్నానం చేయకుండా వెళ్ళిపోయేవాడు తానే తన శత్రువవుతాడు అని స్వాయంభువుడు చెప్పారు.
తస్మాత్తీర్థవరే రాజన్ కురు పుణ్యం స్వశక్తితః । దర్శయిష్యామి మార్గం తే గన్తాసి నగరం తతః
కాబట్టి రాజా! ఈ ఉత్తమ తీర్థంలో నీ శక్తికి తగినంత పుణ్యకార్యాలు చేయు. తరువాత నేను నీకు దారి చూపిస్తాను, నీవు నగరానికి వెళ్ళిపోతావు.
ఆగమిష్యామహం మార్గదర్సనార్థం తవానఘ । త్వయా సహాద్య కాకుత్స్థ తవ దానేన తోషితః
నిర్దోషుడా! నీకు దారి చూపించేందుకు నేను వస్తాను. కకుత్స్థ వంశజా! నీవు ఇచ్చే దానంతో నేను సంతోషిస్తాను, నీవు కూడా నాతో ఉంటావు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా మునేః కపటమణ్డితమ్ । వాసాంస్యుత్తార్య విధివత్స్నాతుమభ్యాయయౌ నదీమ్
ముని మాటలు విని, అవి మాయతో కూడినవని తెలిసినా, రాజు తన వస్త్రాలు విప్పి, నియమంగా స్నానం చేయడానికి నదివైపు వెళ్లాడు.
బన్ధయిత్వా హయం వృక్షే మునివాక్యేన మోహితః । అవశ్యంభావియోగేన తద్వశస్తు తదాభవత్
మునివాక్యానికి మాయలో పడి, తన గుర్రాన్ని చెట్టుకు కట్టాడు. అప్పటికి అతడు తప్పక జరగబోయే విధికి లోబడి పోయాడు.
రాజా స్నానవిధిం కృత్వా సన్తర్ప్య పితృదేవతాః । విశ్వామిత్రమువాచేదం స్వామిన్ దానం దదామి తే
రాజు స్నానవిధి పూర్తి చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'స్వామీ! నేను నీకు దానం ఇస్తాను.'
యదిచ్ఛసి మహాభాగ తత్తే దాస్యామి సామ్ప్రతమ్ । గావో భూమిర్హిరణ్యం చ గజాశ్వరథవాహనమ్
ఓ మహాభాగ, నీవు ఏది కోరినా, నేను ఇప్పుడే నీకు ఇస్తాను. ఆవులు కావచ్చు, భూమి కావచ్చు, బంగారం కావచ్చు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు లేదా వాహనాలు కావచ్చు.
నాదేయం మే కిమప్యస్తి కృతమేతద్వ్రతం పురా । రాజసూయే మఖశ్రేష్ఠే మునీనాం సన్నిధావపి
నాకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు. నేను ఈ వ్రతాన్ని చాలాకాలం క్రితమే, మహారాజసూయ యజ్ఞంలో, మునుల సమక్షంలో ఆచరించాను.
తస్మాత్త్వమిహ సమ్ప్తాప్తస్తీర్థేఽస్మిన్ప్రవరే మునే । యత్తేఽస్తి వాఞ్ఛితం బ్రూహి దదామి అవ వాఞ్ఛితమ్
కాబట్టి, ఓ మునీంద్రా, నీవు ఇంత గొప్ప తీర్థానికి వచ్చావు. నీవు ఏది కోరుతున్నావో చెప్పు, కోరినదైనా, కోరని దైనా, నేను ఇస్తాను.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ - మయా పూర్వం శ్రుతా రాజన్ కీర్తిస్తే విపులా భువి । వసిష్ఠేన చ సమ్ప్రోక్తా దాతా నాస్తి మహీతలే
విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా, భూమిపై నీ గొప్ప కీర్తిని నేను ముందే విన్నాను. వసిష్ఠుడు కూడా, భూమండలంలో నీకంటే గొప్ప దాత ఎవ్వరూ లేరని చెప్పాడు.
హరిశ్చన్ద్రో నృపశ్రేష్ఠః సూర్యవంశే మహీపతిః । తాదృశో నృపతిర్దాతా న భూతో న భవిష్యతి
హరిశ్చంద్రుడు, సూర్యవంశానికి చెందిన రాజులలో శ్రేష్ఠుడు. అతని వంటి దాత రాజు ఎప్పుడూ లేడు, ఇకపై ఉండడు కూడా.
పృథివ్యాం పరమోదారస్త్రిశఙ్కుతనయో యథా । అతస్త్వాం ప్రార్థయామ్యద్య వివాహో మేఽస్తి పార్థివః
భూమిపై త్రిశంకువు కుమారుడి కన్నా ఉదారుడు మరొకరు లేరు. అందుకే, ఓ రాజా, నేడు నేను నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను—నా కుమారుని పెళ్లి సమీపంలో ఉంది.
పుత్రస్య చ మహాభాగ తదర్థం దేహి మే ధనమ్ । రాజోవాచ - వివాహం కురు విప్రేన్ద్ర దదామి ప్రార్థితం తవ
ఓ మహాభాగ, నా కుమారుని పెళ్లి కోసం నాకు ధనం ఇవ్వు. రాజు ఇలా అన్నాడు — ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ, పెళ్లి జరుపు, నీవు కోరినదాన్ని నేను ఇస్తాను.
యదిచ్ఛసి ధనం కామం దాతా తస్యామి నిశ్చితమ్ । వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్తః కౌశికస్తేన వఞ్చనాతత్పరో మునిః
నీవు ఎంత ధనం కోరినా, తప్పకుండా ఇస్తాను. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — అతడు ఇలా చెప్పగానే, మాయతో మోసం చేయాలని ఉద్దేశించిన కౌశికుడు—
ఉద్భావ్య మాయాం గాన్ధర్వీం పార్థివాయాప్యదర్శయత్ । కుమారః సుకామారశ్చ కన్యా చ దశవార్షికీ
గాంధర్వ మాయను సృష్టించి, రాజుకు చూపించాడు — ఒక బాలుడు, ఒక అందమైన యువకుడు, పది సంవత్సరాల బాలికను.
ఏతయోః కార్యమప్యద్య కర్తవ్యం నృపసత్తమ । రాజసూయాధికం పుణ్యం గృహస్థస్య వివాహతః
ఓ రాజశ్రేష్ఠ, ఈ ఇద్దరి పెళ్లి నేడు జరగాలి. గృహస్థునికి పెళ్లి చేయడం రాజసూయ యజ్ఞం కన్నా ఎక్కువ పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది.