తమాయాన్తం సమాలోక్య వరాహం వికృతాననమ్ । ముమోచ విశిఖం తస్మిన్హన్తుకామో మహీపతిః
వికృతమైన ముఖంతో ముందుకు వస్తున్న ఆ పందిని గమనించిన రాజు, దాన్ని చంపాలని ఆశించి, దాని మీద బాణాన్ని వదిలాడు.
గచ్ఛన్తం తం సమాలోక్య రాజా కోపసమన్వితః । ముమోచ విశిఖాంస్తీక్ష్ణాంశ్చాపమాకృష్య యత్నతః
ఆ పంది దూరంగా పోతున్నదాన్ని చూసి, రాజు కోపంతో తన విల్లు బలంగా లాగి, పదునైన బాణాలను జాగ్రత్తగా వదిలాడు.
క్షణం దృష్టిపథం రాజ్ఞః క్షణం చాదర్శనం గతః । కుర్వన్బహువిధారావం సూకరం సముపాద్రవత్
ఒక క్షణం రాజు చూపులో కనిపించి, మరొక క్షణం కనబడకుండా పోయింది. ఆ పంది ఎన్నో రకాల గొంతు శబ్దాలు చేస్తూ ముందుకు పరుగెత్తింది.
హరిశ్చన్ద్రోఽతికుపితో మృగస్యానుజగామ హ । అశ్వేన వాయువేగేన వికృష్య చ శరాసనమ్
హరిశ్చంద్రుడు తీవ్రమైన కోపంతో, గుర్రంపై గాలి వేగంతో ఆ మృగాన్ని వెంబడిస్తూ, విల్లు బలంగా లాగాడు.
ఇతస్తతస్తః సైన్యమగమచ్చ వనాన్తరమ్ । ఏకాకీ నృపతిః కోలం వ్రజన్తం సముపాద్రవత్
సైన్యం ఇక్కడ అక్కడ అడవి లోతుల్లోకి వెళ్ళిపోయింది. రాజు మాత్రం ఒంటరిగా ఆ పందిని వెంబడించసాగాడు.
మధ్యాహ్నసమయే రాజా సమ్ప్రాప్తో విజనే వనే । తృషితః క్షుధితోఽత్యర్థం బభూవ శ్రాన్తవాహనః
మధ్యాహ్న సమయంలో రాజు వేరెవ్వరూ లేని అడవిలోకి చేరాడు. అతడు చాలా దాహంగా, ఆకలిగా, గుర్రం కూడా అలసిపోయింది.
సూకరోఽదర్శనం ప్రాప్తో రాజా చిన్తాతురోఽభవత్ । మార్గభ్రష్టోఽతివిపినే దారుణే దీనవత్స్థితః
ఆ పంది కనబడకుండా పోయింది. రాజు ఆందోళనతో, దారితప్పి, ఆ భయంకరమైన అడవిలో నిరాశగా నిల్చున్నాడు.
కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి న సహాయోఽస్తి మే వనే । అజ్ఞాతస్వపథః కుత్ర వ్రజామీతి వ్యచిన్తయత్
‘ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ అడవిలో నాకు తోడు ఎవ్వరూ లేరు. దారి తెలియక, ఎటు పోవాలో ఏమి చేయాలో అర్థం కావడం లేదు’ అని ఆలోచించాడు.
ఏవం విన్తయతస్తత్ర విపినే జనవర్జితే । రాజ్ఞా చిన్తాతురోఽపశ్యన్నదీం సువిమలోదకామ్
అలా ఆ నిర్జన అడవిలో ఆందోళనతో ఆలోచిస్తున్న రాజుకు, చాలా స్వచ్ఛమైన నీటితో నది కనిపించింది.
వీక్ష్య తాం ముదితో రాజా పాయయిత్వా తురఙ్గకమ్ । అశ్వాదుత్తేర్య విమలం పపౌ పానీయముత్తమమ్
ఆ నదిని చూసి ఆనందపడి, రాజు ముందుగా తన గుర్రానికి నీరు తాగించాడు. తర్వాత గుర్రం మీద నుంచి దిగి, తానే ఆ శుభ్రమైన మంచి నీటిని తాగాడు.
జలం పీత్వా నృపస్తత్ర సుఖమాప మహీపతిః । ఇత్యేష నగరం గన్తుం దిగ్భ్రమేణాతిమోహితః
నీరు తాగిన తర్వాత రాజు అక్కడ కొంత ఊరట పొందాడు. అయినా, దారి తెలియక మతి పోయి, నగరానికి దారి కనుగొనలేక అటు ఇటు తిరిగాడు.
విశ్వామిత్రస్తు సమ్ప్రాప్తో వృద్ధబ్రాహ్మణరూపధృక్ । ననామ వీక్ష్య రాజా తం ప్రీతిపూర్వం ద్విజోత్తమమ్
అప్పుడు వృద్ధ బ్రాహ్మణుడి రూపంలో విశ్వామిత్రుడు అక్కడికి వచ్చాడు. అతన్ని చూసి, రాజు ఆనందంగా, గౌరవంతో ఆ బ్రాహ్మణునికి నమస్కరించాడు.
తమువాచ గాధిరాజః ప్రణమన్తం నృపోత్తమమ్ । స్వస్తి తేఽస్తు మహారాజ కిమర్థమిహ చాగతః
ఆ రాజును నమస్కరిస్తున్న నరేశ్వరుడిని గాధిరాజు ఇలా అడిగాడు: 'నీకు శుభం కలగాలి మహారాజా! ఇక్కడికి నీవు ఏ కారణంతో వచ్చావు?'
ఏకాకీ విజనే రాజన్ కిం చికీర్షితమత్ర తే । బ్రూహి సర్వం స్థిరో భూత్వా కారణం నృపసత్తమ
ఒక్కడివై, ఈ ఎడారి ప్రదేశంలో నీవు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నావు రాజా? నీవు ధైర్యంగా చెప్పు, నీ ఉద్దేశ్యమంతా నాకు వివరించు, నరేశ్వరా!
రాజోవాచ - సూకరోఽతిమహాకాయో బలవాన్పుష్పకాననమ్ । సముపేత్య మమర్దాశు కోమలాన్పుష్పపాదపాన్
రాజు ఇలా చెప్పాడు: 'ఒక పెద్దదైన, బలమైన పంది పుష్పవనం లోకి వచ్చి, అక్కడి మృదువైన పుష్పవృక్షాలను వెంటనే నాశనం చేసింది.'
తం నివారయితుం దుష్టం కరే కృత్వా చ కార్ముకమ్ । ససైన్యోఽహం స్వనగరాన్నిర్గతో మునిసత్తమ
ఆ దుష్టమైన పందిని తరిమివేయడానికి, నా చేతిలో విల్లు పట్టుకొని, నా సైన్యంతో కలిసి నేను నా నగరంనుంచి బయలుదేరాను, మునిశ్రేష్ఠా!
గతోఽసౌ దృక్పథాత్పాపో మాయావీ క్వాపి వేగవాన్ । పృష్ఠతోఽహమపి ప్రాప్తః సైన్యం క్వాపి గతం మమ
ఆ పాపి, మాయగాడు, వేగంగా నా చూపుకు దూరంగా ఎక్కడికో పోయాడు. నేను వెనుకాడుతూ వచ్చాను, కానీ నా సైన్యం ఇంకెక్కడికో వెళ్లిపోయింది.
క్షుధితస్తృషితశ్చాహం సైన్యభ్రష్టస్త్విహాగతః । న జానే పురమార్గం చ తహా సైన్యగతిం మునే
నాకు ఆకలి, దాహం కూడా వేసింది. సైన్యాన్ని కోల్పోయి ఇక్కడికి వచ్చాను. నగరానికి దారి తెలియదు, నా సైన్యం ఎక్కడుందో కూడా తెలియదు, మునీశ్వరా!
పన్థానం దర్శయ విభో వ్రజామి నగరం ప్రతి । మమాత్ర భాగ్యయోగేన ప్రాప్తస్త్వం విజనే వనే
ప్రభూ! నాకు దారి చూపించు, నేను నగరానికి వెళ్ళిపోతాను. ఈ ఎడారి అడవిలో నిన్ను కలవడం నా అదృష్టం వల్లే జరిగింది.
అయోధ్యాదిపతిశ్చాహం హరిశ్చన్ద్రోఽతివిశ్రుతః । రాజసూయస్య కర్తా చ వాఞ్ఛితార్థప్రదః సదా
నేను అయోధ్యకు అధిపతి, హరిశ్చంద్రుడను. నా పేరు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. రాజసూయయాగాన్ని నిర్వహించాను, కోరినది ఇచ్చేవాడను కూడా.
ధనేచ్ఛా యది తే బ్రహ్మన్ యజ్ఞార్థం ద్విజసత్తమ । ఆగన్తవ్యమయోధ్యాయాం దాస్యామి విపులం ధనమ్
బ్రాహ్మణా! యజ్ఞార్ధంగా ధనం కావాలనుకుంటే, అయోధ్యకు రా. నేను నీకు విస్తృతమైన ధనం ఇస్తాను, ద్విజశ్రేష్ఠా!
కౌశికాయ సర్వస్వసమర్పణం తద్దక్షిణాదానవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా భూపతేః కౌశికో మునిః । ప్రహస్య ప్రత్యువాచేదం హరిశ్చన్ద్రం తథా నృప
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: రాజు మాటలు విన్న కౌశిక ముని చిరునవ్వుతో హరిశ్చంద్రునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
రాజంస్తీర్థమిదం పుణ్యం పావనం పాపనాశనమ్ । స్నానం కురు మహాభాగ పితౄణాం తర్పణం తథా
రాజా! ఇది పవిత్రమైన తీర్థం, పాపాలను తొలగించేది. నీవు ఇక్కడ స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయు, మహాభాగుడా!
కాలః శుభతమోఽస్తీహ తీర్థే స్నాత్వా విశాంపతే । దానం దదస్వ శక్త్యాత్ర పుణ్యతీర్థేఽతిపావనే
ఇప్పుడు అత్యంత శుభమైన సమయం. ఈ పవిత్ర తీర్థంలో స్నానం చేసి, నీ శక్తికి తగినంత దానం ఇక్కడ ఇవ్వు, నరేశ్వరా!
ప్రాప్య తీర్థం మహాపుణ్యమస్నాత్వా యస్తు గచ్ఛతి । స భవేదాత్మహా భూయ ఇతి స్వాయమ్భువోఽబ్రవీత్
ఈ మహాపుణ్య తీర్థానికి వచ్చి, స్నానం చేయకుండా వెళ్ళిపోయేవాడు తానే తన శత్రువవుతాడు అని స్వాయంభువుడు చెప్పారు.
తస్మాత్తీర్థవరే రాజన్ కురు పుణ్యం స్వశక్తితః । దర్శయిష్యామి మార్గం తే గన్తాసి నగరం తతః
కాబట్టి రాజా! ఈ ఉత్తమ తీర్థంలో నీ శక్తికి తగినంత పుణ్యకార్యాలు చేయు. తరువాత నేను నీకు దారి చూపిస్తాను, నీవు నగరానికి వెళ్ళిపోతావు.
ఆగమిష్యామహం మార్గదర్సనార్థం తవానఘ । త్వయా సహాద్య కాకుత్స్థ తవ దానేన తోషితః
నిర్దోషుడా! నీకు దారి చూపించేందుకు నేను వస్తాను. కకుత్స్థ వంశజా! నీవు ఇచ్చే దానంతో నేను సంతోషిస్తాను, నీవు కూడా నాతో ఉంటావు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజా మునేః కపటమణ్డితమ్ । వాసాంస్యుత్తార్య విధివత్స్నాతుమభ్యాయయౌ నదీమ్
ముని మాటలు విని, అవి మాయతో కూడినవని తెలిసినా, రాజు తన వస్త్రాలు విప్పి, నియమంగా స్నానం చేయడానికి నదివైపు వెళ్లాడు.
బన్ధయిత్వా హయం వృక్షే మునివాక్యేన మోహితః । అవశ్యంభావియోగేన తద్వశస్తు తదాభవత్
మునివాక్యానికి మాయలో పడి, తన గుర్రాన్ని చెట్టుకు కట్టాడు. అప్పటికి అతడు తప్పక జరగబోయే విధికి లోబడి పోయాడు.
రాజా స్నానవిధిం కృత్వా సన్తర్ప్య పితృదేవతాః । విశ్వామిత్రమువాచేదం స్వామిన్ దానం దదామి తే
రాజు స్నానవిధి పూర్తి చేసి, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచి, విశ్వామిత్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'స్వామీ! నేను నీకు దానం ఇస్తాను.'