నార్యువాచ - రాజన్ మాం బాధతేత్యర్థం విశ్వామిత్రో మహామునిః । తపః కరోతి యద్ఘోరం మదర్థం కౌశికో వనే
ఆ మహిళ ఇలా చెప్పింది: 'రాజా, విశ్వామిత్రుడు అనే మహాముని నన్ను బాధిస్తున్నాడు. నా కోసం ఈ అడవిలో ఘోరమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.'
తేనాహం దుఃఖితా రాజన్ విషయే తవ సువ్రత । విద్ధి మాం కమనాం కాన్తాం పీడితాం మునినా భృశమ్
'ఆయన వల్లనే, నీ రాజ్యంలో నేను చాలా బాధపడుతున్నాను, ధర్మాత్ముడా. నన్ను ప్రేమికురాలిగా, మునివారి చేత తీవ్రంగా బాధపడుతున్నవాడిగా తెలుసుకో.'
రాజోవాచ - స్వస్థా భవ విశాలాక్షి న తే దుఃఖం భవిష్యతి । తమహం వారయిష్యామి మునిం తాపపరాయణమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: 'పెద్ద కన్నులవాడా, నీవు ధైర్యంగా ఉండు, నీకు ఇక బాధ ఉండదు. ఆ తపస్సులో నిమగ్నుడైన మునిని నేను ఆపుతాను.'
ఇత్యాశ్వాస్య స్త్రియం రాజా తరసా మునిసన్నిధౌ । నత్వా ప్రణమ్య శిరసా తమువాచ మహీపతిః
ఆమెను ధైర్యపరచి, రాజు వేగంగా మునివారి దగ్గరకు వెళ్లి, తలవంచి నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు.
స్వామిన్కిం క్రియతేఽత్యర్థం తపసా దేహపీడనమ్ । కిమర్థం తే సమారమ్భో బ్రూహి సత్యం మహామతే
'స్వామీ, మీరు ఎందుకు తపస్సుతో మీ శరీరాన్ని ఇబ్బంది పెడుతున్నారు? ఈ ప్రయత్నం ఎందుకు చేస్తున్నారు? నిజంగా చెప్పండి, మహామతి.'
వాఞ్ఛితం తవ గాధేయ కరోమి సఫలం కిల । ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ తరసా తపసాలమతః పరమ్
'గాధి వంశజుడా, మీకు కావలసినది ఏదైనా నేను నెరవేర్చుతాను. లేచి లేచి త్వరగా తపస్సు మానండి, ఇక చాలునని.'
విషయే మమ సర్వజ్ఞ న కర్తవ్యం సుదారుణమ్ । లోకపీడాకరం ఘోరం తపః కేనాపి కర్హిచిత్
నా రాజ్యంలో, ఓ సమస్తజ్ఞా, ఎవరూ ప్రజలకు బాధ కలిగించే భయంకరమైన కఠిన తపస్సు ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
ఇత్థం నిషిధ్య తం రాజా విశ్వామిత్రం గృహం యయౌ । మనసా క్రోధమాధాయ గతోఽసౌ కౌశికో మునిః
అలా ఆపివేసి రాజు ఇంటికి వెళ్ళాడు. మనసులో కోపాన్ని పెట్టుకుని కౌశికుడు ముని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
స గత్వా చిన్తయామాస నృపకృత్యమసామ్ప్రతమ్ । వసిష్ఠస్య చ సంవాదం తపసః ప్రతిషేధనమ్
అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత, రాజు చేసిన అనుచితమైన పనిని, వశిష్ఠునితో తపస్సు నిషేధం గురించి జరిగిన సంభాషణను ఆలోచించసాగాడు.
కోపావిష్టేన మనసా ప్రతీకారమథాకరోత్ । విచిన్త్య బహుధా చిత్తే దానవం ఘోరవిగ్రహమ్
కోపంతో మనసు నిండిపోయి, ప్రతీకారం ఎలా తీర్చుకోవాలో అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, భయంకరమైన దానవ రూపాన్ని సృష్టించాడు.
ప్రేషయామాస తద్దేశం విధాయ సూకరాకృతిమ్ । సోఽతికాయో మహాకాలః కుర్వన్నాదం సుదారుణమ్
ఆ దానవాన్ని పంది రూపంలో అక్కడికి పంపించాడు. అతిపెద్ద శరీరంతో మహాకాళుడు భయంకరమైన అరుపు వేసాడు.
రాజ్ఞశ్చోపవనే ప్రాప్తస్త్రాసయన్ రక్షకాంస్తదా । మాలతీనాం చ ఖణ్డాని కదమ్బానాం తథైవ చ
ఆ పంది రాజు తోటలోకి వచ్చి, రక్షకులను భయపెట్టాడు. మాలతీ, కదంబ వృక్షాల కొమ్మలను విరిగేశాడు.
యూథికానాం చ వృన్దాని కమ్పయంశ్చ ముహుర్ముహుః । దన్తేన విలిఖన్భూమిం సమున్మూలయతే ద్రుమాన్
యూతికా పూల గుత్తులను మళ్లీ మళ్లీ ఊపి, దంతాలతో నేలను త్రవ్వి, చెట్లను పెకిలించాడు.
చమ్పకాన్కేతకీఖణ్డాన్మల్లికానాం చ పాదపాన్ । కరవీరానుశీరాంశ్చ నిచఖాన శుభాన్మృదూన్
చంపక, కేతకీ కొమ్మలు, మల్లిక వృక్షాలు, అలాగే మృదువైన శుభ్రమైన కరవీర, శీర మొక్కలను కూడా త్రవ్వేశాడు.
ముచుకున్దానశోకాంశ్చ బకులాంస్తిలకాంస్తథా । ఉన్మూల్య కదనం తత్ర చకార సూకరో వనే
ముచుకుంద, అశోక, బకుల, తిలక వృక్షాలను పెకిలించి, ఆ పంది అటవిలో విధ్వంసం చేశాడు.
వాటికారక్షకాః సర్వే దుద్రువుః శస్త్రపాణయః । హాహేతి చుక్రుశుస్తత్ర మాలాకారా భృశాతురాః
అందరు తోట రక్షకులు ఆయుధాలు పట్టుకుని పారిపోయారు. మాలాకారులు తీవ్ర బాధతో 'అయ్యో!' అని అరవసాగారు.
బాణైః సన్తాడ్యమానోఽపి యదా త్రస్తో న వై మృగః । రక్షకాన్పీడయామాస కోలః కాలసమద్యుతిః
బాణాలతో కొట్టినా ఆ మృగానికి భయం కలగలేదు. కాలంలా ప్రకాశించే ఆ పంది రక్షకులను బాధించాడు.
తే తదాతిభయాక్రాన్తా రాజానం శరణం యయుః । తమూచుస్త్రాహి త్రాహీతి వేపమానా భయాకులాః
అతివ్యాకులతతో భయపడిన వారు రాజును ఆశ్రయించి, 'రక్షించండి! రక్షించండి!' అని భయంతో వణికుతూ మొరపెట్టుకున్నారు.
తానాగతాన్సమాలోక్య భయార్తాన్భూపతిస్తదా । పప్రచ్ఛ కిం భయం కస్మాన్మాం బ్రువన్తు సమాగతాః
వారు భయంతో వచ్చి నిల్చొని ఉండటాన్ని చూసి, రాజు అడిగాడు: 'ఏమైంది? ఏ భయం? మీరు నన్ను ఎందుకు ఆశ్రయించారు? చెప్పండి.'
నాహం బిభేమి దేవేభ్యో రాక్షసేభ్యశ్చ రక్షకాః । కస్మాద్భయం సముత్పన్నం తద్బ్రువన్తు మమాగ్రతః
నేను దేవతలను గానీ, రాక్షసులను గానీ భయపడను, ఓ రక్షకులారా. ఈ భయం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? నన్ను ఎదుట చూసి చెప్పండి.
హన్మి చైకేన బాణేన తం శత్రుం దుర్భగం కిల । యో మేఽరాతిః సముత్పన్నో లోకే పాపమతిః ఖలః
నా శత్రువు ఎవరో, లోకంలో ఎవడైనా దుర్మార్గుడు నా ఎదురు వచ్చాడా, ఒక్క బాణంతోనే వధిస్తాను.
దేవో వా దానవో వాపి తం నిహన్మి శరైః శితైః । క్వ తిష్ఠతి కియద్రూపః కియద్బలసమన్వితః
అతడు దేవుడైనా, దానవుడైనా, పదునైన బాణాలతో చంపేస్తాను. అతడు ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఎలా ఉన్నాడు? ఎంత బలమున్నవాడు?
మాలాకారా ఊచుః - న దేవో న చ దైత్యోఽస్తి న యక్షో న చ కిన్నరః । కశ్చిత్కోలో మహాకాయో రాజంస్తిష్ఠతి కాననే
మాలాకారులు చెప్పారు: 'అతడు దేవుడు కాదు, దైత్యుడు కాదు, యక్షుడు కాదు, కిన్నరుడు కూడా కాదు. రాజా! ఎవరో మహాకాయుడైన పంది అటవిలో ఉన్నాడు.'
పుష్పవృక్షానతిమృదూన్దన్తేనోన్మూలయత్యసౌ । విదీర్ణం తద్వనం సర్వం సూకరేణాతిరంహసా
అతడు తన దంతాలతో ఎంతో మృదువైన పుష్పవృక్షాలను పెకిలిస్తున్నాడు. ఆ పంది ఉగ్రతతో మొత్తం అటవి చిద్రం అయిపోయింది.
విశిఖైస్తాడితోఽస్మాభిర్దృషద్భిర్లకుటైస్తథా । న బిభేతి మహారాజ హనుమస్మానుపాద్రవత్
మహారాజా, మేము బాణాలతో, రాళ్లతో, గొడ్డలులతో హనుమంతుడిని కొట్టినా, అతడు ఏమాత్రం భయపడకుండా మమ్మల్ని దాటి ముందుకు వస్తున్నాడు.
వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తేషాం రాజా కోపసమాకులః । అశ్వామారుహ్య తరసా జగామోపవనం ప్రతి
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — వారి మాటలు విన్న రాజు కోపంతో ఉప్పొంగి, వెంటనే గుర్రంపైకెక్కి వేగంగా అరణ్యానికి వెళ్లాడు.
సైన్యేన మహతా యుక్తో గజాశ్వరథసంయుతః । పదాతివృన్దసహితః ప్రయయౌ వనముత్తమమ్
అతనితో పాటు గొప్ప సైన్యం, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్ల దళాలతో కలిసి ఆ అద్భుతమైన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
తత్రాపశ్యన్మహాకోలం ఘుర్ఘురన్తం భయానకమ్ । వనం భగ్నం చ సంవీక్ష్య రాజా క్రోధయుతోఽభవత్
అక్కడ అతడు భయంకరంగా గర్జిస్తున్న పెద్ద పంది కనిపించింది. అడవి నాశనం అయినదాన్ని చూసి రాజు కోపంతో నిండిపోయాడు.
చాపే బాణం సమారోప్య వికృష్య చ శరాసనమ్ । తం హన్తుం సూకరం పాపం తరసా సముపాక్రమత్
తన విల్లులో బాణాన్ని పెట్టి, బలంగా లాగి, ఆ పాపిష్టమైన పందిని చంపేందుకు వేగంగా ముందుకు వెళ్లాడు.
సమాలోక్య చ రాజానం చాపహస్తం రుషాకులమ్ । సమ్ముఖోఽభ్యద్రవత్తూర్ణం కుర్వఞ్ఛబ్దం సుదారుణమ్
రాజు విల్లు చేత పట్టుకుని కోపంతో ఉన్నాడని చూసి, ఆ పంది భయంకరమైన శబ్దాలు చేస్తూ నేరుగా అతని వైపు దూసుకొచ్చింది.