మమ జన్మార్జితం పుణ్యం తపసః పఠితస్య చ । త్వదీయం వాతితపసో గ్లహం కురు మహామతే
నా జన్మనుంచి సంపాదించిన పుణ్యాన్ని, తపస్సు చేసి, చదివిన ఫలితాన్ని నేను పెట్టుబడి పెడతాను. నువ్వు కూడా నీ తపస్సుతో సంపాదించిన పుణ్యాన్ని పెట్టుబడి పెట్టు, మహామతి.
అహం చేత్తం నృపం సద్యో న కరోమ్యతిసంస్తుతమ్ । అసత్యవాదినం కామమదాతారం మహాఖలమ్
నేను ఈ రాజును, నువ్వు ఎక్కువగా పొగిడినవాడిని, అబద్ధాలు చెప్పే వాడిని, కామాన్ని ఇచ్చే వాడిని, దుర్మార్గుడిని వెంటనే పడగొట్టలేకపోతే—
ఆజన్మసఞ్చితం సర్వం పుణ్యం మమ వినశ్యతు । అన్యథా త్వత్కృతం సర్వం పుణ్యం త్వితి పణావహే
నా జన్మనుంచి కూడిన అన్ని పుణ్యాలు నశించిపోవాలి. లేకపోతే, నువ్వు సంపాదించిన అన్ని పుణ్యాలు పోవాలి—ఇదే మన మధ్య ఒడంబడిక.
గ్లహం కృత్వా తతస్తౌ తు వివదన్తౌ మునీ తదా । స్వాశ్రమం స్వర్గలోకాచ్చ గతౌ పరమకోపనౌ
అలా ఒడంబడిక చేసుకుని, ఆ ఇద్దరు మునులు గొడవపడుతూ, తీవ్రమైన కోపంతో తమ ఆశ్రమాలకు, స్వర్గలోకాలకు వెళ్లిపోయారు.
హరిశ్చన్ద్రద్వారా వృద్ధబ్రాహ్మణాయ ధనదానప్రతిజ్ఞావర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - కదాచిత్తు హరిశ్చన్ద్రో మృగయార్థం వనం యయౌ । అపశ్యద్రుదతీం బాలాం సున్దరీం చారులోచనామ్
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి హరిశ్చంద్రుడు వేట కోసం అడవికి వెళ్లి, అక్కడ అందమైన, చక్కని కన్నులతో ఏడుస్తున్న చిన్న అమ్మాయిని చూశాడు.
తామపృచ్ఛన్మహారాజఝ్ కామినీం కరుణాపరః । పద్మపత్రవిశాలాక్షి కిం రోదిషి వరాననే
ఆమెను ఆదరించాలనే దయతో రాజు అడిగాడు: 'పద్మపత్రంలాంటి పెద్ద కన్నులవాడా, అందమైన ముఖమువాడా, నీవెందుకు ఏడుస్తున్నావు?'
కేనాసి పీడితాత్యర్థం కిం తే దుఃఖం వదాశు మే । కాచ త్వం విజనే ఘోరే కస్తే భర్తా పితాథవా
'ఎవరు నిన్ను ఇంతగా బాధించారు? నీకు ఏ బాధ ఉందో త్వరగా చెప్పు. ఈ భయంకరమైన అడవిలో నువ్వెవరు? నీ భర్త ఎవరు? లేక నీ తండ్రి ఎవరు?'
న బాధతే చ రాజ్యే మే రాక్షసోఽపి పరాఙ్గనామ్ । తం హన్మి తరసా కాన్తే యస్త్వాం సున్దరి బాధతే
'నా రాజ్యంలో రాక్షసుడైనా ఇతర మహిళలను బాధించడు. నిన్ను ఎవరు బాధిస్తున్నారో, అందమైనవాడా, నేను వెంటనే వారిని సంహరిస్తాను.'
బ్రూహి దుఃఖం వరారోహే స్వస్థా భవ కృశోదరి । విషయే మమ పాపాత్మా న తిష్ఠతి సుమధ్యమే
'నీ బాధ చెప్పు, అందమైనవాడా, నీవు ధైర్యంగా ఉండు, సన్నని నడుమువాడా. నా రాజ్యంలో పాపాత్ముడు ఎవ్వరూ ఉండరు, మధురమైన నడుమువాడా.'
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా నారీ తమబ్రవీన్నృపమ్ । ప్రమృజ్యాశ్రూణి వదనాద్ధరిశ్చన్ద్రం నృపోత్తమమ్
అతని మాటలు విని, ఆ మహిళ తన ముఖం మీద కన్నీళ్లు తుడుచుకుని, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన హరిశ్చంద్రునితో ఇలా చెప్పింది.
నార్యువాచ - రాజన్ మాం బాధతేత్యర్థం విశ్వామిత్రో మహామునిః । తపః కరోతి యద్ఘోరం మదర్థం కౌశికో వనే
ఆ మహిళ ఇలా చెప్పింది: 'రాజా, విశ్వామిత్రుడు అనే మహాముని నన్ను బాధిస్తున్నాడు. నా కోసం ఈ అడవిలో ఘోరమైన తపస్సు చేస్తున్నాడు.'
తేనాహం దుఃఖితా రాజన్ విషయే తవ సువ్రత । విద్ధి మాం కమనాం కాన్తాం పీడితాం మునినా భృశమ్
'ఆయన వల్లనే, నీ రాజ్యంలో నేను చాలా బాధపడుతున్నాను, ధర్మాత్ముడా. నన్ను ప్రేమికురాలిగా, మునివారి చేత తీవ్రంగా బాధపడుతున్నవాడిగా తెలుసుకో.'
రాజోవాచ - స్వస్థా భవ విశాలాక్షి న తే దుఃఖం భవిష్యతి । తమహం వారయిష్యామి మునిం తాపపరాయణమ్
రాజు ఇలా అన్నాడు: 'పెద్ద కన్నులవాడా, నీవు ధైర్యంగా ఉండు, నీకు ఇక బాధ ఉండదు. ఆ తపస్సులో నిమగ్నుడైన మునిని నేను ఆపుతాను.'
ఇత్యాశ్వాస్య స్త్రియం రాజా తరసా మునిసన్నిధౌ । నత్వా ప్రణమ్య శిరసా తమువాచ మహీపతిః
ఆమెను ధైర్యపరచి, రాజు వేగంగా మునివారి దగ్గరకు వెళ్లి, తలవంచి నమస్కరించి ఇలా అడిగాడు.
స్వామిన్కిం క్రియతేఽత్యర్థం తపసా దేహపీడనమ్ । కిమర్థం తే సమారమ్భో బ్రూహి సత్యం మహామతే
'స్వామీ, మీరు ఎందుకు తపస్సుతో మీ శరీరాన్ని ఇబ్బంది పెడుతున్నారు? ఈ ప్రయత్నం ఎందుకు చేస్తున్నారు? నిజంగా చెప్పండి, మహామతి.'
వాఞ్ఛితం తవ గాధేయ కరోమి సఫలం కిల । ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ తరసా తపసాలమతః పరమ్
'గాధి వంశజుడా, మీకు కావలసినది ఏదైనా నేను నెరవేర్చుతాను. లేచి లేచి త్వరగా తపస్సు మానండి, ఇక చాలునని.'
విషయే మమ సర్వజ్ఞ న కర్తవ్యం సుదారుణమ్ । లోకపీడాకరం ఘోరం తపః కేనాపి కర్హిచిత్
నా రాజ్యంలో, ఓ సమస్తజ్ఞా, ఎవరూ ప్రజలకు బాధ కలిగించే భయంకరమైన కఠిన తపస్సు ఎప్పుడూ చేయకూడదు.
ఇత్థం నిషిధ్య తం రాజా విశ్వామిత్రం గృహం యయౌ । మనసా క్రోధమాధాయ గతోఽసౌ కౌశికో మునిః
అలా ఆపివేసి రాజు ఇంటికి వెళ్ళాడు. మనసులో కోపాన్ని పెట్టుకుని కౌశికుడు ముని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
స గత్వా చిన్తయామాస నృపకృత్యమసామ్ప్రతమ్ । వసిష్ఠస్య చ సంవాదం తపసః ప్రతిషేధనమ్
అక్కడికి వెళ్లిన తర్వాత, రాజు చేసిన అనుచితమైన పనిని, వశిష్ఠునితో తపస్సు నిషేధం గురించి జరిగిన సంభాషణను ఆలోచించసాగాడు.
కోపావిష్టేన మనసా ప్రతీకారమథాకరోత్ । విచిన్త్య బహుధా చిత్తే దానవం ఘోరవిగ్రహమ్
కోపంతో మనసు నిండిపోయి, ప్రతీకారం ఎలా తీర్చుకోవాలో అనేక విధాలుగా ఆలోచించి, భయంకరమైన దానవ రూపాన్ని సృష్టించాడు.
ప్రేషయామాస తద్దేశం విధాయ సూకరాకృతిమ్ । సోఽతికాయో మహాకాలః కుర్వన్నాదం సుదారుణమ్
ఆ దానవాన్ని పంది రూపంలో అక్కడికి పంపించాడు. అతిపెద్ద శరీరంతో మహాకాళుడు భయంకరమైన అరుపు వేసాడు.
రాజ్ఞశ్చోపవనే ప్రాప్తస్త్రాసయన్ రక్షకాంస్తదా । మాలతీనాం చ ఖణ్డాని కదమ్బానాం తథైవ చ
ఆ పంది రాజు తోటలోకి వచ్చి, రక్షకులను భయపెట్టాడు. మాలతీ, కదంబ వృక్షాల కొమ్మలను విరిగేశాడు.
యూథికానాం చ వృన్దాని కమ్పయంశ్చ ముహుర్ముహుః । దన్తేన విలిఖన్భూమిం సమున్మూలయతే ద్రుమాన్
యూతికా పూల గుత్తులను మళ్లీ మళ్లీ ఊపి, దంతాలతో నేలను త్రవ్వి, చెట్లను పెకిలించాడు.
చమ్పకాన్కేతకీఖణ్డాన్మల్లికానాం చ పాదపాన్ । కరవీరానుశీరాంశ్చ నిచఖాన శుభాన్మృదూన్
చంపక, కేతకీ కొమ్మలు, మల్లిక వృక్షాలు, అలాగే మృదువైన శుభ్రమైన కరవీర, శీర మొక్కలను కూడా త్రవ్వేశాడు.
ముచుకున్దానశోకాంశ్చ బకులాంస్తిలకాంస్తథా । ఉన్మూల్య కదనం తత్ర చకార సూకరో వనే
ముచుకుంద, అశోక, బకుల, తిలక వృక్షాలను పెకిలించి, ఆ పంది అటవిలో విధ్వంసం చేశాడు.
వాటికారక్షకాః సర్వే దుద్రువుః శస్త్రపాణయః । హాహేతి చుక్రుశుస్తత్ర మాలాకారా భృశాతురాః
అందరు తోట రక్షకులు ఆయుధాలు పట్టుకుని పారిపోయారు. మాలాకారులు తీవ్ర బాధతో 'అయ్యో!' అని అరవసాగారు.
బాణైః సన్తాడ్యమానోఽపి యదా త్రస్తో న వై మృగః । రక్షకాన్పీడయామాస కోలః కాలసమద్యుతిః
బాణాలతో కొట్టినా ఆ మృగానికి భయం కలగలేదు. కాలంలా ప్రకాశించే ఆ పంది రక్షకులను బాధించాడు.
తే తదాతిభయాక్రాన్తా రాజానం శరణం యయుః । తమూచుస్త్రాహి త్రాహీతి వేపమానా భయాకులాః
అతివ్యాకులతతో భయపడిన వారు రాజును ఆశ్రయించి, 'రక్షించండి! రక్షించండి!' అని భయంతో వణికుతూ మొరపెట్టుకున్నారు.
తానాగతాన్సమాలోక్య భయార్తాన్భూపతిస్తదా । పప్రచ్ఛ కిం భయం కస్మాన్మాం బ్రువన్తు సమాగతాః
వారు భయంతో వచ్చి నిల్చొని ఉండటాన్ని చూసి, రాజు అడిగాడు: 'ఏమైంది? ఏ భయం? మీరు నన్ను ఎందుకు ఆశ్రయించారు? చెప్పండి.'
నాహం బిభేమి దేవేభ్యో రాక్షసేభ్యశ్చ రక్షకాః । కస్మాద్భయం సముత్పన్నం తద్బ్రువన్తు మమాగ్రతః
నేను దేవతలను గానీ, రాక్షసులను గానీ భయపడను, ఓ రక్షకులారా. ఈ భయం ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? నన్ను ఎదుట చూసి చెప్పండి.