త్యక్త్వోరణౌ గతాః సర్వే గన్ధర్వాః పథి పార్థివః । నగ్నో జగ్రాహ తౌ శ్రాన్తో జగామ స్వగృహం ప్రతి
అరణ్యాన్ని వదిలి, గంధర్వులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. రాజు అలసిపోయి, నగ్నంగా ఆ ఇద్దరిని పట్టుకుని తన ఇంటివైపు నడిచాడు.
తదోర్వశీం గతాం దృష్ట్వా విలలాపాతిదుఃఖితః । నగ్నం వీక్ష్య పతిం నారీ గతా సా వరవర్ణినీ
ఊర్వశి వెళ్లిపోయినదాన్ని చూసి, రాజు చాలా బాధతో విలపించాడు. తన భర్తను నగ్నంగా చూసిన ఆ సుందరి కూడా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది.
క్రన్దన్స దేశదేశేషు బభ్రామ నృపతిః స్వయమ్ । తచ్చిత్తో విహ్వలః శోచన్వివశః కామమోహితః
రాజు ఏడుస్తూ, ఊహలు తారుమారు అవుతూ, బాధతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో, కోరికలతో మునిగిపోయి, దేశదేశాలు తిరిగాడు.
భ్రమన్వై సకలాం పృథ్వీం కురుక్షేత్రే దదర్శ తామ్ । దృష్ట్వా సంహృష్టవదనః ప్రాహ సూక్తం నృపోత్తమః
అలా భూమంతా తిరుగుతూ, కురుక్షేత్రంలో ఆమెను చూసాడు. ఆమెను చూసి, ఆనందంతో ముఖం వెలిగిస్తూ, ఆ మహారాజు ఇలా అన్నాడు.
అయే జాయే తిష్ఠ తిష్ఠ ఘోరే న త్యక్తుమర్హసి । మాం త్వం త్వన్మనసం కాన్తం వశగం చాప్యనాగసమ్
'ఓ భార్యా! ఆగు, ఆగు! ఈ భయంకరమైన చోట నన్ను వదిలిపెట్టకూడదు. నీ మనసులో ఉన్న ప్రియుడిని, నిన్ను ప్రేమించే నన్ను వదిలిపెట్టకూ.'
స దేహోఽయం పతత్యత్ర దేవి దూరం హృతస్త్వయా । ఖాదన్త్యేనం వృకాః కాకాస్త్వయా త్యక్తం వరోరు యత్
'ఓ దేవీ! నువ్వు నన్ను దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టావు. ఇప్పుడు నా శరీరం ఇక్కడే పడిపోతుంది. నువ్వు వదిలిపెట్టినందుకు, నక్కలు, కాకులు దీన్ని తినేస్తాయి.'
ఏవం విలపమానం తం రాజానం ప్రాహ చోర్వశీ । దుఃఖితం కృపణం శ్రాన్తం కామార్తం వివశం భృశమ్
అలా రాజు బాధతో, దయనీయంగా, అలసిపోయి, కోరికతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో విలపిస్తూ ఉండగా, ఊర్వశి అతనితో ఇలా మాట్లాడింది.
ఉర్వశ్యువాచ మూర్ఖోఽసి నృపశార్దూల జ్ఞానం కుత్ర గతం తవ । క్వాపి సఖ్యం న చ స్త్రీణాం వృకాణామివ పార్థివ
ఊర్వశి చెప్పింది: 'ఓ రాజశార్దూలా! నీవు మూర్ఖుడివి. నీ జ్ఞానం ఎక్కడ పోయింది? స్త్రీలకు నిజమైన స్నేహం ఉండదు, అది నక్కలతోలాగే.'
న విశ్వాసో హి కర్తవ్యః స్త్రీషు చౌరేషు పార్థివైః । గృహం గచ్ఛ సుఖం భుంక్ష్వ మా విషాదే మనః కృథాః
స్త్రీలు, దొంగలు, రాజులు — వీరిని నమ్మకూడదు. నీవు ఇంటికి వెళ్లి సుఖంగా జీవించు. మనసులో బాధను పెట్టుకోకు.
ఇత్యేవం బోధితో రాజా న వివేదాతిమోహితః । దుఃఖం చ పరమం ప్రాప్తః స్వైరిణీస్నేహయన్త్రితః
ఇలా చెప్పినా, ఆ రాజు మోహంలో మునిగిపోయి ఏమీ గ్రహించలేకపోయాడు. స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే ఆ స్త్రీపై ప్రేమతో బంధించబడి, అతడు గొప్ప దుఃఖంలో పడిపోయాడు.
సూత ఉవాచ ఇతి సర్వం సమాఖ్యాతముర్వశీచరితం మహత్ । వేదే విస్తరితం చైతత్సంక్షేపాత్కథితం మయా
సూతుడు చెప్పాడు: ఉర్వశి కథ మొత్తం నేను చెప్పాను. వేదాలలో విస్తృతంగా ఉన్నదాన్ని, నేను సంక్షిప్తంగా వివరించాను.
వ్యాసేన గృహస్థధర్మవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ దృష్ట్వా తామసితాపాఙ్గీం వ్యాసశ్చిన్తాపరోఽభవత్ । కిం కరోమి న మే యోగ్యా దేవకన్యేయమప్సరాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఆ తామసమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమెను చూసి, వ్యాసుడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు — 'నేను ఏమి చేయాలి? ఈ దేవకన్య అయిన అప్సరసు నాకు తగినది కాదు' అని భావించాడు.
ఏవం చిన్తయమానం తు దృష్ట్వా వ్యాసం తదాప్సరాః । భయభీతా హి సఞ్జాతా శాపం మా విసృజేదయమ్
అలా వ్యాసుడు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆ అప్సరసు అతన్ని చూసి భయంతో వణికింది. 'ఇతడు నన్ను శపించకూడదని' భయపడింది.
సా కృత్వాథ శుకీరూపం నిర్గతా భయవిహ్వలా । కృష్ణస్తు విస్మయం ప్రాప్తో విహఙ్గీం తాం విలోకయన్
ఆమె భయంతో వణికుతూ, శుకిపక్షి రూపాన్ని ధరించి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది. కృష్ణుడు ఆమెను పక్షిరూపంలో చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
కామస్తు దేహే వ్యాసస్య దర్శనాదేవ సఙ్గతః । మనోఽతివిస్మితం జాతం సర్వగాత్రేషు విస్మితః
కేవలం ఆమెను చూసిన వెంటనే వ్యాసుని శరీరంలో కామం కలిగింది. అతని మనసు చాలా ఆశ్చర్యానికి లోనైంది; అతని శరీరమంతా విస్మయంతో నిండిపోయింది.
స తు ధైర్యేణ మహతా నిగహ్ణన్మానసం మునిః । న శశాక నియన్తుం చ స వ్యాసః ప్రసృతం మనః
ఆ ముని గొప్ప స్థైర్యంతో తన మనసును అదుపులో పెట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినా, వ్యాసుని మనసు పూర్తిగా అదుపు తప్పి పోయింది.
బహుశో గృహ్యమాణం చ ఘృతాచ్యా మోహితం మనః । భావిత్వాన్నైవ విధృతం వ్యాసస్యామితతేజసః
ఘృతాచీ కారణంగా మాయలో పడిన తన మనసును ఎన్నిసార్లు నియంత్రించాలనుకున్నా, అదృష్టం వల్ల వ్యాసుడు దాన్ని నిలుపుకోలేకపోయాడు.
మన్ధనం కుర్వతస్తస్య మునేరగ్నిచికీర్షయా । అరణ్యామేవ సహసా తస్య శుక్రమథాపతత్
అగ్ని వెలిగించాలనే ఉద్దేశంతో వ్యాసుడు అరణి కట్టెలను రుద్దుతుండగా, అడవిలో అకస్మాత్తుగా అతని వీర్యం పడిపోయింది.
సోఽవిచిన్త్య తథా పాతం మమన్థారణిమేవ చ । తస్మాచ్ఛుకః సముద్భూతో వ్యాసాకృతిమనోహరః
ఆ సంఘటనను పట్టించుకోకుండా, అతడు అరణిని రుద్దుతూనే ఉన్నాడు. ఆ కట్టెల నుండి వ్యాసుని ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని కలిగిన శుకుడు జన్మించాడు.
విస్మయం జనయన్బాలః సఞ్జాతస్తదరణ్యజః । యథాధ్వరే సమిద్ధోఽగ్నిర్భాతి హవ్యేన దీప్తిమాన్
అరుణి కట్టెల నుండి జన్మించిన ఆ బాలుడు అందరిలో ఆశ్చర్యం కలిగించాడు. యజ్ఞంలో హవిస్సుతో అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలా అతడు వెలిగిపోయాడు.
వ్యాసస్తు సుతమాలోక్య విస్మయం పరమం గతః । కిమేతదితి సఞ్చిన్త్య వరదానాచ్ఛివస్య వై
వ్యాసుడు తన కుమారుడిని చూసి అత్యంత ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. 'ఇది ఏమిటి?' అని ఆలోచిస్తూ, శివుడు ఇచ్చిన వరాన్ని గుర్తు చేసుకున్నాడు.
తేజోరూపీ శుకో జాతోఽప్యరణీగర్భసమ్భవః । ద్వితీయోఽగ్నిరివాత్యర్థం దీప్యమానః స్వతేజసా
అరుణి కట్టెల నుండి జన్మించినా, శుకుడు తేజస్సుతో నిండినవాడయ్యాడు. అతడు రెండవ అగ్నిలా, తన స్వంత తేజంతో ప్రకాశించాడు.
విలోకయామాస తదా వ్యాసస్తు ముదితం సుతమ్ । దివ్యేన తేజసా యుక్తం గార్హపత్యమివాపరమ్
ఆ సమయంలో వ్యాసుడు తన ఆనందంగా ఉన్న కుమారుడిని చూశాడు. అతడు దివ్య తేజస్సుతో నిండినవాడిగా, ఇంకొక గార్హపత్యాగ్నిలా కనిపించాడు.
గఙ్గాన్తః స్నాపయామాస సమాగత్య గిరేస్తదా । పుష్పవృష్టిస్తు ఖాజ్జాతా శిశోరుపరి తాపసాః
ఆ సమయంలో వ్యాసుడు పర్వతం నుండి వచ్చి, గంగా నదిలో కుమారుడిని స్నానం చేయించాడు. ఆ బాలుడి మీద ఆకాశం నుండి పువ్వుల వర్షం కురిసింది; తపస్వులు అక్కడ చేరారు.
జాతకర్మాదికం చక్రే వ్యాసస్తస్య మహాత్మనః । దేవదున్దుభయో నేదుర్ననృతుశ్చాప్సరోగణాః
ఆ మహాత్ముడికి జనన సంస్కారాదికర్మలను వ్యాసుడు నిర్వహించాడు. ఆ సమయంలో దేవతల మృదంగాలు మోగాయి, అప్సరసులు నృత్యం చేశారు.
జగుర్గన్ధర్వపతయో ముదితాస్తే దిదృక్షవః । విశ్వావసుర్నారదశ్చ తుమ్బురుః శుకసమ్భవే
గంధర్వాధిపతులు ఆనందంగా పాడారు; శుకుడు జన్మించినప్పుడు, అతన్ని చూడాలని ఉత్సాహంగా ఉన్న విశ్వావసు, నారదుడు, తుంబురు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
తుష్టువుర్ముదితాః సర్వే దేవా విద్యాధరాస్తథా । దృష్ట్వా వ్యాససుతం దివ్యమరణీగర్భసమ్భవమ్
అందరు దేవతలు, అలాగే విద్యాధరులు, ఆనందంతో, అరణీ నుండి జన్మించిన వ్యాసుని దివ్య కుమారుడిని చూసి స్తుతులు చేశారు.
అన్తరిక్షాత్పపాతోర్వ్యాం దణ్డః కృష్ణాజినం శుభమ్ । కమణ్డలుస్తథా దివ్యః శుకస్యార్థే ద్విజోత్తమాః
ఆకాశం నుండి ఒక దండం, అందమైన నల్ల చర్మం, దివ్యమైన కమండలు—all ఇవన్నీ శుకుని కోసం అక్కడికి దిగివచ్చాయి, ఓ ఉత్తమ ద్విజులారా.
సద్యః స వవృధే బాలో జాతమాత్రోఽతిదీప్తిమాన్ । తస్యోపనయనం చక్రే వ్యాసో విద్యావిధానవిత్
ఆ బాలుడు పుట్టిన వెంటనే ప్రకాశంతో పెరిగిపోయాడు; విద్యా విధానాల్లో నిపుణుడైన వ్యాసుడు అతని ఉపనయనాన్ని నిర్వహించాడు.
ఉత్పన్నమాత్రం తం వేదాః సరహస్యాః ససంగ్రహాః । ఉపతస్థుర్మహాత్మానం యథాస్య పితరం తథా
అతడు పుట్టిన వెంటనే, అన్ని రహస్యాలతో కూడిన వేదాలు, సమాహితంగా, ఆ మహాత్ముడి వద్దకు వచ్చాయి, అతని తండ్రి వద్దకు వచ్చినట్లే.