వరుణ ఉవాచ - ముఞ్చ రాజఞ్ఛునఃశేపం స్తువన్తం మాం భృశాతురమ్ । యజ్ఞోఽయం పరిపూర్ణస్తే రోగముక్తో భవాత్మనా
వరుణుడు పలికెను — రాజా, నన్ను స్తుతిస్తూ, బాగా బాధపడుతున్న శునఃశేపుని విడిచిపెట్టు. నీ యజ్ఞం పూర్తయింది, నువ్వు వ్యాధి నుండి విముక్తుడవు.
ఇత్యుక్త్వా వరుణస్తూర్ణం రాజానం విరుజం తథా । చకార పశ్యతాం తత్ర సదస్యానాం సుసంస్థితమ్
ఇలా చెప్పి, వరుణుడు వెంటనే రాజును వ్యాధి లేకుండా చేశాడు. అక్కడ కూర్చున్న సభలో అందరూ చూస్తుండగానే అది జరిగింది.
విముక్తోఽసౌ ద్విజః పాశాద్వరుణేన మహాత్మనా । జయశబ్దస్తతస్తత్ర సఞ్జాతో మఖమణ్డపే
అతడు వరుణుని గొప్ప మనసుతో విడిపించబడి, ఆ యజ్ఞశాలలో విజయధ్వని మోగింది.
రాజా ప్రముదితః సద్యో రోగాన్ముక్తః సుదారుణాత్ । యూపాన్ముక్తః శునఃశేపో బభూవాతీవ సంస్థితః
రాజు ఆనందంతో వెంటనే తన భయంకరమైన వ్యాధి నుండి విముక్తుడయ్యాడు. శునఃశేపుడు యజ్ఞస్తంభాల నుండి విడిపోగా, ఎంతో స్థిరంగా నిలిచాడు.
రాజా త్విమం మఖం పూర్ణం చకార వినయాన్వితః । శునఃశేపస్తదా సభ్యానిత్యువాచ కృతాఞ్జలిః
రాజు వినయంతో ఆ యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా నిర్వహించాడు. అప్పుడు శునఃశేపుడు చేతులు జోడించి సభలోని వారిని ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
భో భోః సభ్యా సుధర్మజ్ఞాః బ్రువన్తు ధర్మనిర్ణయమ్ । వేదశాస్త్రానుసారేణ యథార్థవాదినః కిల
ఓ ధర్మాన్ని బాగా తెలిసిన సభలోని మహనీయులారా, వేదశాస్త్రాల ప్రకారం నిజాయితీగా ధర్మనిర్ణయం చెప్పండి.
పుత్రోఽహం కస్య సర్వజ్ఞాః పితా కే కోఽగ్రతః పరమ్ । భవతాం వచనాత్తస్య శరణం ప్రవ్రజామ్యహమ్
సర్వజ్ఞులారా, నేను ఎవరి కుమారుడిని? నా తండ్రి ఎవరు, ఇక్కడ ఎవరు ముందున్నారు? మీరు చెప్పిన మాట ప్రకారం నేను ఆయనను ఆశ్రయిస్తాను.
ఇత్యుక్తే వచనే తత్ర సభ్యాః ప్రోచుః పరస్పరమ్ । సభ్యా ఊచూః - అజీగర్తస్య పుత్రోఽయం కస్యాన్యస్య భవేదసౌ
ఇలా అతడు అడిగిన తరువాత, సభలోని వారు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు: "ఇతడు అజీగర్తుని కుమారుడు, మరెవరి కుమారుడు ఎలా అవుతాడు?"
అఙ్గాదఙ్గాత్సముద్భూతః పాలితస్తేన భక్తితః । అన్యస్య కస్య పుత్రోఽసౌ ప్రభవేదితి నిశ్చయః
అంగం నుండి జన్మించి, ఆయన భక్తితో పెంచినవాడు ఇతడు; మరెవరి కుమారుడిగా ఎలా భావించవచ్చు? ఇదే నిర్ణయం.
తచ్ఛ్రుత్వా వామదేవస్తు తానువాచ సభాసదః । విక్రీతస్తేన తాతేన ద్రవ్యలోభాత్సుతః కిల
అది విన్న వామదేవుడు సభలోని వారితో ఇలా అన్నాడు: "ఈ కుమారుడిని అతని తండ్రి ధనానికి ఆశపడి అమ్మాడు."
పుత్రోఽయం ధనదాతుశ్చ రాజ్ఞస్తత్ర న సంశయః । అథవా వరుణస్యైష పాశాన్ముక్తోఽస్త్యనేన వై
ఇతడు ధనాన్ని ఇచ్చిన రాజు కుమారుడు, ఇందులో సందేహం లేదు. లేకపోతే, వరుణుని కుమారుడే, ఎందుకంటే ఇతడిని వరుణుని పాశం నుండి విడిపించాడు.
అన్నదాతా భయత్రాతా తథా విద్యాప్రదశ్చ యః । తథా విత్తప్రదశ్చైవ పఞ్చైతే పితరః స్మృతాః
అన్నం ఇచ్చేవాడు, భయాన్ని తొలగించేవాడు, విద్యను నేర్పేవాడు, ధనం ఇచ్చేవాడు—ఈ ఐదుగురు తండ్రులుగా గుర్తించబడ్డారు.
తదా కేచిత్పితుః ప్రాహుః కేచిద్రాజ్ఞస్తథాపరే । వరుణస్యేతి సంవాదే నిర్ణయం న యయుశ్చ తే
అప్పుడు కొందరు తండ్రి విషయాన్ని, మరికొందరు రాజు విషయాన్ని, ఇంకొందరు వరుణుని విషయాన్ని చెప్పారు; కానీ వారు ఒక నిర్ణయానికి రాలేకపోయారు.
ఇత్థం సన్దేహమాపన్నే వసిష్ఠో వాక్యమబ్రవీత్ । సభ్యాన్వివదతస్తత్ర సర్వజ్ఞః సర్వపూజితః
ఇలా సందేహం వచ్చినప్పుడు, అందరి ద్వారా గౌరవించబడిన, సర్వజ్ఞుడైన వసిష్ఠుడు సభలో వాదిస్తున్న వారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
శృణుధ్వం భో మహాభాగా నిర్ణయం శ్రుతిసమ్మతమ్ । నిఃస్నేహేన యదా పిత్రా విక్రీతోఽయం సుతః శిశుః
ఓ మహాభాగులారా, వేదములు సమ్మతించిన నిర్ణయాన్ని వినండి: తండ్రి ప్రేమ లేకుండా కుమారుడిని అమ్మినప్పుడు—
సమ్బన్ధస్తు గతస్తస్య తదైవ ధనసంగ్రహాత్ । హరిశ్చన్ద్రస్య సఞ్జాతః పుత్రోఽసౌ క్రీత ఏవ చ
ఆ సమయంలో ధనం కోసం సంబంధం తెగిపోయింది; అప్పుడు అతడు హరిశ్చంద్రుని కొడుకుగా మారాడు, ఎందుకంటే అతడిని కొనుగోలు చేశారు.
యూపే బద్ధో యదా రాజ్ఞా తదా తస్య న వై సుతః । వరుణస్తు స్తుతోఽనేన తేన తుష్టేన మోచితః
రాజు అతడిని యజ్ఞస్తంభానికి కట్టినప్పుడు, అప్పటికి అతడు ఇక అతని కుమారుడు కాదు; వరుణుని స్తుతించగా, వరుణుడు సంతోషించి అతడిని విడిపించాడు.
తస్మాన్నాయం మహాభాగా హ్యసౌ పుత్రః ప్రచేతసః । యో యం స్తౌతి మహామన్త్రైః సోఽపి తుష్టో దదాతి చ
అందువల్ల, మహాభాగులారా, ఇతడు ప్రచేతసుని కుమారుడు కాడు; ఎవరు ఎవరిని గొప్ప మంత్రాలతో స్తుతిస్తారో, వారు సంతోషించి వరాలు ఇస్తారు.
ధనం ప్రాణాన్పశూన్ రాజ్యం తథా మోక్షం కిలేప్సితమ్ । కౌశికస్య సుతశ్చాయమరిష్టే యేన రక్షితః
ఆయన ధనం, ప్రాణాలు, పశువులు, రాజ్యం, కోరిన మోక్షాన్ని కూడా ఇస్తాడు; కౌశికుని కుమారుడైన ఇతడిని కష్టకాలంలో రక్షించబడినవాడని గుర్తించాలి.
మన్త్రం దత్త్వా మహావీర్యం వరుణస్యాతిసఙ్కటే । వ్యాస ఉవాచ - శ్రుత్వా వాక్యం వసిష్ఠస్య బాఢమూచుః సభాసదః
వరుణుని తీవ్రమైన కష్టంలో మహాశక్తివంతమైన మంత్రాన్ని ఇచ్చాడు— వేదవ్యాసుడు అన్నాడు: వసిష్ఠుని మాటలు విని, సభలోని వారంతా 'అవును' అని సమ్మతించారు.
విశ్వామిత్రస్తు జగ్రాహ తం కరే దక్షిణే తదా । ఏహి పుత్ర గృహం మే త్వమిత్యుక్త్వా ప్రేమపూరితః
విశ్వామిత్రుడు ఆ సమయంలో అతని కుడి చేయిని పట్టుకొని, "రా నా కుమారా, నా ఇంటికి రా," అని ప్రేమతో పిలిచాడు.
శునఃశేపో జగామాశు తేనైవ సహ సత్వరః । వరుణస్తు ప్రసన్నాత్మా జగామ చ స్వమాలయమ్
శునశ్షేపుడు వెంటనే అతనితో కలిసి త్వరగా బయలుదేరాడు. వరుణుడు హృదయం ప్రశాంతంగా తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు.
ఋత్విజశ్చ తథా సభ్యాః స్వగృహాన్నిర్యయుస్తదా । రాజాపి రోగనిర్ముక్తో బభూవాతిముదాన్వితః
ఆ సమయంలో యాజ్ఞికులు, సభ్యులు కూడా తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు. రాజు వ్యాధి నుండి విముక్తుడై, అపార ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
ప్రజాస్తు పాలయామాస సుప్రసన్నేన చేతసా । రోహితాఖ్యస్తు తచ్ఛ్రుత్వా వృత్తాన్తం వరుణస్య హ
రాజు హృదయం సంతోషంతో నిండిపోయి ప్రజలను రక్షించాడు. ఆ సమయంలో రోహితుడు వరుణుని విషయం విని,
ఆజగామ గృహం ప్రీతో దుర్గమాద్వనపర్వతాత్ । దూతా రాజానమభ్యేత్య ప్రోచుః పుత్రం సమాగతమ్
అడవి కొండల మధ్య ఉన్న కష్టమైన ప్రదేశం నుండి ఆనందంగా ఇంటికి వచ్చాడు. దూతలు రాజును కలిసీ, ఆయన కుమారుడు తిరిగి వచ్చాడని తెలియజేశారు.
ముదితోఽసౌ జగామాశు సమ్ముఖః కోసలాధిపః । దృష్ట్వా పితరమాయాన్తం ప్రేమోద్రిక్తః సుసమ్భ్రమః
ఆప్యాయతతో కోసలాధిపతి ఆనందంగా ఎదురుగా పరుగెత్తాడు. తండ్రి వస్తున్నదాన్ని చూసి కుమారుడు ప్రేమతో, గౌరవంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
దణ్డవత్పతితో భూమావశ్రుపూర్ణముఖః శుచా । రాజాపి తం సముత్థాప్య పరిరభ్య ముదాన్వితః
ఆ కుమారుడు భూమిపై దండవత్పడి, ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయింది. రాజు అతన్ని పైకి లేపి, హృదయపూర్వకంగా ఆలింగనం చేసి ఆనందించాడు.
తమాఘ్రాయ సుతం మూర్ధ్ని పప్రచ్ఛ కుశలం పునః । ఉత్సఙ్గే తం సమారోప్య ముదితో మేదినీపతిః
తన కుమారుడి తలని ముద్దాడి, మళ్లీ క్షేమంగా ఉన్నాడా అని అడిగాడు. భూమిపతి ఆనందంతో కుమారుడిని తన మడిలో కూర్చోబెట్టాడు.
ఉష్ణైర్నేత్రజలైః శీర్షణ్యభిషేకమథాకరోత్ । రాజ్యం శశాస తేనాసౌ పుత్రేణాతిప్రియేణ చ
రాజు కన్నుల నుండి వచ్చిన వేడికన్నీళ్లతో కుమారుడి తలపై అభిషేకం చేశాడు. తన ప్రియమైన కుమారుడితో కలిసి రాజ్యం పాలించాడు.
వృత్తాన్తం నరమేధస్య కథయామాస విస్తరాత్ । రాజసూయం క్రతువరం చకార నృపసత్తమః
అతడు నరబలి కథను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాడు. ఆ మహారాజు రాజసూయ యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.