యత్స్వయం స్వసుతం హన్తుముద్యతః కులపాంసనః । ధిక్చాణ్డాల కిమేతత్తే పాపకర్మ చికీర్షితమ్
"తన కుమారుణ్ని తానే చంపడానికి సిద్ధమవుతున్న వాడు, తన వంశానికి మచ్చ. హీన్ వ్యక్తీ! నీవు చేయబోయే ఈ పాపకార్యం ఏమిటి?" అని అన్నారు.
హత్వా సుతం ధనం ప్రాప్య కిం సుఖం తే భవిష్యతి । ఆత్మా వై జాయతే పుత్ర అఙ్గాద్వై వేదభాషితమ్
"కుమారుణ్ని చంపి ధనం సంపాదించిన తరువాత నీకు ఏమి సుఖం లభిస్తుంది? కుమారుడు తండ్రి నుండి జన్మిస్తాడని వేదంలో చెప్పబడింది."
తత్కథం పాపబుద్ధే త్వమాత్మానం హన్తుమిచ్ఛసి । ఏవం కోలాహలే తత్ర జాతే కుశికనన్దనః
"పాపబుద్ధి కలిగిన వాడా! నీవు నీకే తానే హాని చేయాలనుకుంటున్నావా?" అని అక్కడ కలకలం ఏర్పడినప్పుడు, కుశికుని కుమారుడు వచ్చాడు.
సమీపం నృపతేర్గత్వా తమువాచ దయాపరః । విశ్వామిత్ర ఉవాచ - రాజన్నముం శునఃశేపం రుదన్తం భృశదుఃఖితమ్
రాజుని దగ్గరికి వచ్చి, దయతో నిండిన విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: "రాజా! ఈ శునఃశేపుడు ఏడుస్తూ, బహు దుఃఖంతో ఉన్నాడు —"
క్రతుస్తే భవితా పూర్ణో రోగనాశశ్చ సర్వథా । దయాసమం నాస్తి పుణ్యం పాపం హింసాసమం నహి
"నీ యజ్ఞం పూర్తవుతుంది, అన్ని వ్యాధులు నశిస్తాయి. దయకు సమానమైన పుణ్యం లేదు, హింసకు సమానమైన పాపం లేదు."
రాగిణాం రోచనార్థాయ నోదనేయం విచారయ । ఆత్మదేహస్య రక్షార్థం పరదేహనికృన్తనమ్
"స్వప్రయోజనం కోసం ఇతరుల శరీరాన్ని హతముచేయడం గురించి ఆలోచించవద్దు. తన శరీరాన్ని కాపాడుకోవడానికి పరుడి శరీరాన్ని నాశనం చేయకూడదు."
న కర్తవ్యం మహారాజ సర్వతః శుభమిచ్ఛతా । దయయా సర్వభూతేషు సన్తుష్టో యేన కేన చ
ఓ మహారాజా, అన్ని విధాలా మంగళం కోరేవాడు, అన్ని జీవుల మీద దయతో సంతృప్తిగా ఉండాలి; ఏ పనైనా చేయకూడదు.
సర్వేన్ద్రియోపశాన్త్యా చ తుష్యత్యాశు జగత్పతిః । ఆత్మవత్సర్వభూతేషు చిన్తనీయం నృపోత్తమ
ప్రతి ఇంద్రియాన్ని శాంతపరిచి, తృప్తిగా ఉన్నవారిని జగత్పతి త్వరగా ప్రసన్నుడవుతాడు. ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రతి జీవిని మనలాగే భావించాలి.
జీవితవ్యం ప్రియం నూనం సర్వేషాం సర్వదా కిల । త్వమిచ్ఛసి సుఖం కర్తుం దేహే హత్వా త్వముం ద్విజమ్
ప్రతి ఒక్కరూ ఎప్పుడూ బ్రతకాలని, తమకు ఇష్టమైనదాన్ని పొందాలని కోరుకుంటారు. నువ్వు ఈ ద్విజుని హత్యచేసి నీకు సుఖం కలగాలని కోరుతున్నావు.
కథం నేచ్ఛేదసౌ దేహం రక్షితుం స్వసుఖాస్పదమ్ । పూర్వజన్మకృతం వైరం నానేన సహ తే నృప
తన శరీరమే సుఖానికి ఆధారం కాబట్టి, అతడు దాన్ని రక్షించుకోవాలని ఎందుకు ఆశపడకూడదు? పూర్వజన్మలో మీ ఇద్దరి మధ్య ఎలాంటి వైరం లేదు రాజా.
యేనాముం హన్తుకామస్త్వం ద్విజపుత్రం నిరాగసమ్ । యో యం హన్తి వినా వైరం స్వకామః సతతం పునః
పాపం లేని ఈ ద్విజుని కుమారుణ్ని నువ్వు చంపాలని ఉద్దేశిస్తున్నావు. ఎవడు ఎలాంటి వైరం లేకుండా, తన స్వంత కోరికకోసం మరొకరిని మళ్లీ మళ్లీ చంపుతాడో—
హన్తారం హన్తి తం ప్రాప్య జననం జననాన్తరే । జనకోఽస్య సుదుష్టాత్మా యేనాసౌ తే సమర్పితః
వాడు తదుపరి జన్మలో ఆ హంతకుడిని కలిసినప్పుడు అతడిని చంపుతాడు. అతడిని నీకు అప్పగించిన తండ్రి బహు దుర్మార్గుడు.
స్వాత్మజో ధనలోభేన పాపాచారః సుదుర్మతిః । ఏష్టవ్యా బహవః పుత్రా యద్యేకోఽపి గయాం వ్రజేత్
తన కుమారుణ్ని ధనలోభంతో, పాపమార్గంలో, చెడ్డ మనసుతో ప్రవర్తించాడు. ఎందుకంటే, అనేక మంది కుమారులు ఉండాలి; కనీసం ఒక్కరు అయినా గయకు వెళ్ళినా సరిపోతుంది.
యజేత చాశ్వమేధేన నీలం వా వృషముత్సృజేత్ । దేశమధ్యే చ యః కశ్చిత్పాపకర్మ సమాచరేత్
అశ్వమేధ యాగం చేయాలి లేదా నల్ల ఎద్దును విడిచిపెట్టాలి. దేశంలో ఎవరైనా పాపకార్యాలు చేస్తే—
షష్ఠాంశస్తస్య పాపస్య రాజా భుఙ్క్తే న సంశయః । నిషేధనీయో రాజ్ఞాసౌ పాపం కర్తుం సముద్యతః
ఆ పాపంలో ఆరో వంతు రాజుకే వస్తుంది, సందేహం లేదు. పాపం చేయదలచినవాడిని రాజు అడ్డుకోవాలి.
న నిషిద్ధస్త్వయా కస్మాత్పుత్రం విక్రేతుముద్యతః । సూర్యవంశే సముత్పన్నస్త్రిశఙ్కుతనయః శుభః
తన కుమారుణ్ని అమ్మబోయే వాడిని నువ్వు ఎందుకు అడ్డుకోలేదు? సూర్యవంశంలో జన్మించిన త్రిశంకు కుమారుడు శుభుడు.
ఆర్యస్త్వనార్యవత్కర్మ కర్తుమిచ్ఛసి పార్థివ । మోచనాన్మునిపుత్రస్య కరణాద్వచనస్య మే
నీవు ఆర్యుడవై అనార్యులా ప్రవర్తించదలుచుకున్నావు రాజా. మునిపుత్రుణ్ని విడిపించి, నా మాట వినితే—
తవ దేహే సుఖం రాజన్ భవిష్యత్యవిచారణాత్ । పితా తే శాపయోగేన చాణ్డాలత్వముపాగతః
నీ శరీరంలో సుఖం కలుగుతుంది రాజా, ఎలాంటి సందేహం లేకుండా. నీ తండ్రి శాపబలం వల్ల చండాలుడయ్యాడు.
మయాసౌ తేన దేహేన స్వర్లోకం ప్రాపితః కిల । తేనైవ ప్రీతియోగేన కురు మే వచనం నృప
ఆ శరీరంతోనే నేను అతడిని స్వర్గానికి చేర్చాను. అందుకే, ప్రేమతో నా మాట విను రాజా.
ముఞ్చైనం బాలకం దీనం రుదన్తం భృశమాతురమ్ । యాచితోఽసి మయా నూనం యజ్ఞేఽస్మిన్ రాజసూయకే
ఈ దయనీయమైన, బాగా ఏడుస్తున్న బాలుణ్ని విడిపించు. ఈ రాజసూయ యాగంలో నేను నిన్ను తప్పక వేడుకున్నాను.
ప్రార్థనాభఙ్గజం దోషం కథం త్వం నావబుధ్యసే । ప్రార్థితం సర్వదా దేయం మఖేఽస్మిన్నృపసత్తమ
వినయాన్ని తిరస్కరించడంలో వచ్చే దోషాన్ని నీవు ఎందుకు గ్రహించలేవు? ఈ యాగంలో ఎవరు ఏదైనా అడిగితే ఎప్పుడూ ఇవ్వాలి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా.
అన్యథా పాపమేవ స్యాత్తవ రాజన్న సంశయః । వ్యాస ఉవాచ - ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా కౌశికస్య నృపోతమః
లేకపోతే నీవు తప్పక పాపానికి లోనవుతావు రాజా, సందేహం లేదు. వ్యాసుడు చెప్పాడు— కౌశికుని మాటలు విన్న రాజులలో శ్రేష్ఠుడు—
ప్రత్యువాచ మహారాజ కౌశికం మునిసత్తమమ్ । జలోదరేణ గాధేయ దుఃఖితోఽహం భృశం మునే
ఆ మహారాజు, మునుల్లో శ్రేష్ఠుడైన కౌశికునికి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు: 'ఓ మునీశ్వరా, నాకు జలోదర వ్యాధి వల్ల చాలా బాధగా ఉంది గాధేయా.'
తస్మాన్న మోచయామ్యేనమన్యత్ప్రార్థయ కౌశిక । న త్వయా విగ్రహః కార్యః కార్యేఽస్మిన్మమ సర్వథా
అందువల్ల నేను ఇతడిని విడిపించను; మరేదైనా కోరుకో కౌశికా. ఈ విషయంలో నాతో నువ్వు వాదించకూడదు.
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞో విశ్వామిత్రోఽతికోపనః । బభూవ దుఃఖసన్తప్తో వీక్ష్య దీనం ద్విజాత్మజమ్
రాజు మాటలు విని, విశ్వామిత్రుడు చాలా కోపంతో, బాధతో బాధపడుతూ, ఆ బ్రాహ్మణ కుమారుడిని దుఃఖంతో ఉన్నట్టు చూసి, అంతగా కలతచెందాడు.
వసిష్ఠవిశ్వామిత్రపణవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - రుదన్తం బాలకం వీక్ష్య విశ్వామిత్రో దయాతురః । శునఃశేపమువాచేదం గత్వా పార్శ్వేఽతిదుఃఖితమ్
వ్యాసుడు చెప్పెను — ఆ బాలుడు ఏడుస్తూ ఉండగా, విశ్వామిత్రుడు దయతో మనసు కలవరపడి, అతని దగ్గరకు వెళ్లి, బాగా బాధపడుతున్న శునఃశేపుని ఇలా పలికాడు.
మన్త్రం ప్రచేతసః పుత్ర మయోక్తం మనసా స్మరన్ । జపతస్తవ కల్యాణం భవిష్యతి మమాజ్ఞయా
ప్రచేతసుని కుమారా, నేను చెప్పిన మంత్రాన్ని మనసులో గుర్తు చేసుకో. దాన్ని జపిస్తే, నా ఆజ్ఞతో నీకు మంగళం కలుగుతుంది.
విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా శునఃశేపః శుచాఽఽకులః । మన్త్రం జజాప మనసా కౌశికోక్తం స్ఫుటాక్షరమ్
విశ్వామిత్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, శునఃశేపుడు దుఃఖంతో ఉన్నప్పటికీ, కౌశికుడు చెప్పిన మంత్రాన్ని స్పష్టంగా మనసులో జపించాడు.
జపతస్తత్ర తస్యాశు ప్రచేతాస్తు కృపాకరః । ప్రాదుర్బభూవ సహసా ప్రసన్నో నృప బాలకే
అక్కడ శునఃశేపుడు మంత్రాన్ని జపిస్తున్నప్పుడు, దయతో నిండిన ప్రచేతసుడు అకస్మాత్తుగా, రాజా, ఆ బాలుడి మీద సంతోషంతో ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
దృష్ట్వా తమాగతం సర్వే విస్మయం పరమం గతాః । తుష్టువుర్వరుణం దేవం ముదితా దర్శనేన తే
అతడిని వచ్చినట్టు చూసి అందరూ గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. ఆ దేవుడు వరుణుని దర్శించగానే, ఆనందంతో అతన్ని స్తుతించారు.