ఏవం వర్షగణాన్తే తు స్వర్గస్థః పాకశాసనః । ఉర్వశీం నాగతాం దృష్ట్వా గన్ధర్వానాహ దేవరాట్
అలా ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, స్వర్గంలో ఉన్న ఇంద్రుడు ఊర్వశిని ఇంకా తిరిగి రాలేదని గమనించి, గంధర్వులను ఇలా అడిగాడు.
ఉర్వశీమానయధ్వం భో గన్ధర్వాః సర్వ ఏవ హి । హృత్వోరణౌ గృహాత్తస్య భూపతేః సమయే కిల
ఓ గంధర్వులారా, మీ అందరూ ఊర్వశిని ఇక్కడికి తీసుకురండి! ఆమెను నిర్ణీత సమయంలో ఆ రాజు ఇంటి నుండి అరణ్యంలో తీసుకెళ్లారు.
ఉర్వశీరహితం స్థానం మదీయం నాతిశోభతే । యేన కేనాప్యుపాయేన తామానయత కామినీమ్
ఊర్వశి లేకుండా నా స్వర్గం అందంగా కనిపించదు. ఏ విధమైనా, ఆ కోరికతో ఉన్నవాళ్లను తిరిగి తీసుకురండి.
ఇత్యుక్తాస్తేఽథ గన్ధర్వా విశ్వావసుపురోగమాః । తతో గత్వా మహాగాఢే తమసి ప్రత్యుపస్థితే
ఇలా ఇంద్రుడు చెప్పిన వెంటనే, విశ్వావసు ముందుండగా గంధర్వులు అందరూ బయలుదేరి, లోతైన చీకటిలో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
జహ్రుస్తావురణౌ దేవా రమమాణం విలోక్య తమ్ । చక్రన్దతుస్తదా తౌ తు హ్రియమాణౌ విహాయసా
అరణ్యంలో ఆ ఇద్దరు దేవతలు ఆనందంగా ఉండటాన్ని చూసి, గంధర్వులు వారిని పట్టుకున్నారు. ఆ సమయంలో, ఆ ఇద్దరూ ఆకాశంలో ఎగురుతూ పోతూ అరవసాగారు.
ఉర్వశీ తదుపాకర్ణ్య క్రన్దితం సుతయోరివ । కుపితోవాచ రాజానం సమయోఽయం కృతో మయా
ఆ పిల్లల అరుపులు తన పిల్లలవాటిలా వినిపించడంతో ఊర్వశి కోపంతో రాజును చూసి ఇలా చెప్పింది: 'ఈ ఒప్పందాన్ని నేనే చేసాను.'
నష్టాహం తవ విశ్వాసాద్ధృతౌ చోరైర్మమోరణౌ । రాజన్పుత్రసమావేతౌ త్వం కిం శేషే స్త్రియా సమః
'నీ మీద నమ్మకంతో నేను నశించాను. అరణ్యంలో నా పిల్లలను దొంగలు తీసుకెళ్లారు. రాజా! నీ పిల్లలు పోయినప్పుడు నువ్వు ఒక స్త్రీతో ఎలా ఉండగలవు?'
హతాస్మ్యహం కునాథేన నపుంసా వీరమానినా । ఉరణౌ మే గతౌ చాద్య సదా ప్రాణప్రియౌ మమ
'పౌరుషం ఉందని గొప్పగా చెప్పుకునే నీలాంటి నీచుడివల్ల నేను నాశనమయ్యాను. నేడు నా ఇద్దరు ప్రాణప్రియమైన పిల్లలు అరణ్యంలో నుండి పోయారు.'
ఏవం విలప్యమానాం తాం దృష్ట్వా రాజా విమోహితః । నగ్న ఏవ యయౌ తూర్ణం పృష్ఠతః పృథివీపతిః
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండటాన్ని చూసి, రాజు మూర్ఛిపోయినట్టయి, నగ్నంగా వెంటనే ఆమె వెనక పరుగెత్తాడు.
విద్యుత్ప్రకాశితా తత్ర గన్ధర్వైర్నృపవేశ్మని । నగ్నభూతస్తయా దృష్టో భూపతిర్గన్తుకామయా
ఆ సమయంలో, గంధర్వులు మెరుపులతో రాజమహల్ను ప్రకాశింపజేసారు. అక్కడ, వెళ్లిపోవాలనుకున్న ఊర్వశి తన భర్తను నగ్నంగా చూసింది.
త్యక్త్వోరణౌ గతాః సర్వే గన్ధర్వాః పథి పార్థివః । నగ్నో జగ్రాహ తౌ శ్రాన్తో జగామ స్వగృహం ప్రతి
అరణ్యాన్ని వదిలి, గంధర్వులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. రాజు అలసిపోయి, నగ్నంగా ఆ ఇద్దరిని పట్టుకుని తన ఇంటివైపు నడిచాడు.
తదోర్వశీం గతాం దృష్ట్వా విలలాపాతిదుఃఖితః । నగ్నం వీక్ష్య పతిం నారీ గతా సా వరవర్ణినీ
ఊర్వశి వెళ్లిపోయినదాన్ని చూసి, రాజు చాలా బాధతో విలపించాడు. తన భర్తను నగ్నంగా చూసిన ఆ సుందరి కూడా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది.
క్రన్దన్స దేశదేశేషు బభ్రామ నృపతిః స్వయమ్ । తచ్చిత్తో విహ్వలః శోచన్వివశః కామమోహితః
రాజు ఏడుస్తూ, ఊహలు తారుమారు అవుతూ, బాధతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో, కోరికలతో మునిగిపోయి, దేశదేశాలు తిరిగాడు.
భ్రమన్వై సకలాం పృథ్వీం కురుక్షేత్రే దదర్శ తామ్ । దృష్ట్వా సంహృష్టవదనః ప్రాహ సూక్తం నృపోత్తమః
అలా భూమంతా తిరుగుతూ, కురుక్షేత్రంలో ఆమెను చూసాడు. ఆమెను చూసి, ఆనందంతో ముఖం వెలిగిస్తూ, ఆ మహారాజు ఇలా అన్నాడు.
అయే జాయే తిష్ఠ తిష్ఠ ఘోరే న త్యక్తుమర్హసి । మాం త్వం త్వన్మనసం కాన్తం వశగం చాప్యనాగసమ్
'ఓ భార్యా! ఆగు, ఆగు! ఈ భయంకరమైన చోట నన్ను వదిలిపెట్టకూడదు. నీ మనసులో ఉన్న ప్రియుడిని, నిన్ను ప్రేమించే నన్ను వదిలిపెట్టకూ.'
స దేహోఽయం పతత్యత్ర దేవి దూరం హృతస్త్వయా । ఖాదన్త్యేనం వృకాః కాకాస్త్వయా త్యక్తం వరోరు యత్
'ఓ దేవీ! నువ్వు నన్ను దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టావు. ఇప్పుడు నా శరీరం ఇక్కడే పడిపోతుంది. నువ్వు వదిలిపెట్టినందుకు, నక్కలు, కాకులు దీన్ని తినేస్తాయి.'
ఏవం విలపమానం తం రాజానం ప్రాహ చోర్వశీ । దుఃఖితం కృపణం శ్రాన్తం కామార్తం వివశం భృశమ్
అలా రాజు బాధతో, దయనీయంగా, అలసిపోయి, కోరికతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో విలపిస్తూ ఉండగా, ఊర్వశి అతనితో ఇలా మాట్లాడింది.
ఉర్వశ్యువాచ మూర్ఖోఽసి నృపశార్దూల జ్ఞానం కుత్ర గతం తవ । క్వాపి సఖ్యం న చ స్త్రీణాం వృకాణామివ పార్థివ
ఊర్వశి చెప్పింది: 'ఓ రాజశార్దూలా! నీవు మూర్ఖుడివి. నీ జ్ఞానం ఎక్కడ పోయింది? స్త్రీలకు నిజమైన స్నేహం ఉండదు, అది నక్కలతోలాగే.'
న విశ్వాసో హి కర్తవ్యః స్త్రీషు చౌరేషు పార్థివైః । గృహం గచ్ఛ సుఖం భుంక్ష్వ మా విషాదే మనః కృథాః
స్త్రీలు, దొంగలు, రాజులు — వీరిని నమ్మకూడదు. నీవు ఇంటికి వెళ్లి సుఖంగా జీవించు. మనసులో బాధను పెట్టుకోకు.
ఇత్యేవం బోధితో రాజా న వివేదాతిమోహితః । దుఃఖం చ పరమం ప్రాప్తః స్వైరిణీస్నేహయన్త్రితః
ఇలా చెప్పినా, ఆ రాజు మోహంలో మునిగిపోయి ఏమీ గ్రహించలేకపోయాడు. స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే ఆ స్త్రీపై ప్రేమతో బంధించబడి, అతడు గొప్ప దుఃఖంలో పడిపోయాడు.
సూత ఉవాచ ఇతి సర్వం సమాఖ్యాతముర్వశీచరితం మహత్ । వేదే విస్తరితం చైతత్సంక్షేపాత్కథితం మయా
సూతుడు చెప్పాడు: ఉర్వశి కథ మొత్తం నేను చెప్పాను. వేదాలలో విస్తృతంగా ఉన్నదాన్ని, నేను సంక్షిప్తంగా వివరించాను.
వ్యాసేన గృహస్థధర్మవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ దృష్ట్వా తామసితాపాఙ్గీం వ్యాసశ్చిన్తాపరోఽభవత్ । కిం కరోమి న మే యోగ్యా దేవకన్యేయమప్సరాః
సూతుడు చెప్పాడు: ఆ తామసమైన కళ్లతో ఉన్న ఆమెను చూసి, వ్యాసుడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు — 'నేను ఏమి చేయాలి? ఈ దేవకన్య అయిన అప్సరసు నాకు తగినది కాదు' అని భావించాడు.
ఏవం చిన్తయమానం తు దృష్ట్వా వ్యాసం తదాప్సరాః । భయభీతా హి సఞ్జాతా శాపం మా విసృజేదయమ్
అలా వ్యాసుడు ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఆ అప్సరసు అతన్ని చూసి భయంతో వణికింది. 'ఇతడు నన్ను శపించకూడదని' భయపడింది.
సా కృత్వాథ శుకీరూపం నిర్గతా భయవిహ్వలా । కృష్ణస్తు విస్మయం ప్రాప్తో విహఙ్గీం తాం విలోకయన్
ఆమె భయంతో వణికుతూ, శుకిపక్షి రూపాన్ని ధరించి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది. కృష్ణుడు ఆమెను పక్షిరూపంలో చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు.
కామస్తు దేహే వ్యాసస్య దర్శనాదేవ సఙ్గతః । మనోఽతివిస్మితం జాతం సర్వగాత్రేషు విస్మితః
కేవలం ఆమెను చూసిన వెంటనే వ్యాసుని శరీరంలో కామం కలిగింది. అతని మనసు చాలా ఆశ్చర్యానికి లోనైంది; అతని శరీరమంతా విస్మయంతో నిండిపోయింది.
స తు ధైర్యేణ మహతా నిగహ్ణన్మానసం మునిః । న శశాక నియన్తుం చ స వ్యాసః ప్రసృతం మనః
ఆ ముని గొప్ప స్థైర్యంతో తన మనసును అదుపులో పెట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. అయినా, వ్యాసుని మనసు పూర్తిగా అదుపు తప్పి పోయింది.
బహుశో గృహ్యమాణం చ ఘృతాచ్యా మోహితం మనః । భావిత్వాన్నైవ విధృతం వ్యాసస్యామితతేజసః
ఘృతాచీ కారణంగా మాయలో పడిన తన మనసును ఎన్నిసార్లు నియంత్రించాలనుకున్నా, అదృష్టం వల్ల వ్యాసుడు దాన్ని నిలుపుకోలేకపోయాడు.
మన్ధనం కుర్వతస్తస్య మునేరగ్నిచికీర్షయా । అరణ్యామేవ సహసా తస్య శుక్రమథాపతత్
అగ్ని వెలిగించాలనే ఉద్దేశంతో వ్యాసుడు అరణి కట్టెలను రుద్దుతుండగా, అడవిలో అకస్మాత్తుగా అతని వీర్యం పడిపోయింది.
సోఽవిచిన్త్య తథా పాతం మమన్థారణిమేవ చ । తస్మాచ్ఛుకః సముద్భూతో వ్యాసాకృతిమనోహరః
ఆ సంఘటనను పట్టించుకోకుండా, అతడు అరణిని రుద్దుతూనే ఉన్నాడు. ఆ కట్టెల నుండి వ్యాసుని ఆకర్షణీయమైన రూపాన్ని కలిగిన శుకుడు జన్మించాడు.
విస్మయం జనయన్బాలః సఞ్జాతస్తదరణ్యజః । యథాధ్వరే సమిద్ధోఽగ్నిర్భాతి హవ్యేన దీప్తిమాన్
అరుణి కట్టెల నుండి జన్మించిన ఆ బాలుడు అందరిలో ఆశ్చర్యం కలిగించాడు. యజ్ఞంలో హవిస్సుతో అగ్ని ఎలా ప్రకాశిస్తుందో, అలా అతడు వెలిగిపోయాడు.