లోకపాలోఽసి ధర్మజ్ఞ సర్వశాస్త్రవిశారద । మన్యసే మద్వచః సత్యం తద్ గచ్ఛ భవనం విభో
"ప్రభూ! మీరు లోకపాలకులు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, అన్ని శాస్త్రాలలో నిపుణులు. నా మాటలు నిజమని మీరు భావిస్తే, దయచేసి మీ గృహానికి వెళ్ళండి."
వ్యాస ఉవాచ - ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా దయావాన్ యాదసాం పతిః । ఓమిత్యుక్త్వా యయావాశు ప్రసన్నవదనో నృపః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ రాజు మాటలు విని, దయతో నిండిన సముద్రాధిపతి ఆనందంగా "ఓం" అని పలికి, వెంటనే అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయాడు, ఓ రాజా!
గతేఽథ వరుణో రాజా బభూవాతిముదాన్వితః । సుఖం ప్రాప్య సుతస్యైవం రాజా ముదమవాప హ
వరుుణుడు వెళ్ళిన తరువాత, రాజు అపారమైన ఆనందంతో నిండిపోయాడు. కుమారుని వల్ల వచ్చిన సంతోషంతో రాజు హర్షించాడు.
చకార రాజకార్యాణి హరిశ్చన్ద్రస్తదా నృపః । కాలేన వ్రజతా పుత్రో బభూవ దశవార్షికః
ఆ సమయంలో హరిశ్చంద్రుడు తన రాజకార్యాలు నిర్వహించాడు. కాలక్రమంలో అతని కుమారుడు పది సంవత్సరాలు నిండాడు.
తస్యోపవీతసామగ్రీం విభూతిసదృశీం నృపః । చకార బ్రాహ్మణైః శిష్టైరన్వితః సచివైస్తథా
రాజు, పండితులైన బ్రాహ్మణులు, మంత్రులతో కలిసి తన కుమారునికి యోగ్యమైన ఉపవీతాది సామగ్రిని సిద్ధం చేశాడు.
ఏకాదశే సుతాస్యాబ్దే వ్రతబన్ధవిధౌ నృపః । విదధే విధివత్కార్యం చిత్తే చిన్తాతురః పునః
తన కుమారుని పదకొండవ ఏట ఉపనయన సమయానికి, రాజు యథావిధిగా అన్ని కర్మలు నిర్వహించాడు. అయినా, అతని మనసు మళ్లీ ఆందోళనతో నిండిపోయింది.
వర్తమానే తథా కార్యే ఉపనీతే కుమారకే । ఆజగామాథ వరుణో విప్రవేషధరస్తదా
అలా ఆ ఉపనయన కర్మ జరుగుతున్నప్పుడు, కుమారుడు ఉపనీతుడైన వేళ, వరుుణుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో అక్కడికి వచ్చాడు.
తం వీక్ష్య నృపతిస్తూర్ణం ప్రణమ్య పురతః స్థితః । కృతాఞ్జలిపుటః ప్రీతః ప్రత్యువాచ సురోత్తమమ్
అతన్ని చూసిన రాజు వెంటనే నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, ఆనందంగా ఆ దేవతాధిపతిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
దేవ దత్తోపవీతోఽయం పశుయోగ్యోఽస్తి మే సుతః । ప్రసాదాత్తవ మే శోకో గతో వన్ధ్యాపవాదజః
"దేవా! ఇప్పుడు నా కుమారుడు ఉపవీతాన్ని ధరించి, పశుయాగానికి అర్హుడయ్యాడు. మీ కృపతో నాకు వంధ్యత్వపు అపవాదం వల్ల కలిగిన దుఃఖం పోయింది."
కర్తుమిచ్ఛామ్యహం యజ్ఞం ప్రభూతవరదక్షిణమ్ । సమయే శృణు ధర్మజ్ఞ సత్యమద్య బ్రవీమ్యహమ్
"నేను విరివిగా దానం చేసి, గొప్ప యజ్ఞం చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. సమయాన్ని వినండి, ధర్మజ్ఞా! ఈ రోజు నేను నిజం మాట్లాడుతున్నాను."
సమావర్తనకర్మాన్తే కరిష్యామి తవేప్సితమ్ । మమోపరి దయాం కృత్వా తావత్త్వం క్షన్తుమర్హసి
"సమావర్తన కర్మ ముగిసిన తరువాత మీ కోరికను నెరవేర్చుతాను. అప్పటివరకు నాపై దయ చూపించి, క్షమించండి."
వరుణ ఉవాచ - ప్రతారయసి మాం రాజన్ పుత్రప్రేమాకులో భృశమ్ । ముహుర్ముహుర్మతిం కృత్వా యుక్తియుక్తాం మహామతే
వరుుణుడు ఇలా అన్నాడు — "రాజా! నీవు కుమారునిపై అపారమైన ప్రేమతో నన్ను మోసం చేస్తున్నావు. మళ్లీ మళ్లీ వివిధ యుక్తులు ఆలోచిస్తున్నావు, మహామతివంతుడా!"
గచ్ఛామ్యద్య మహారాజ వచసా తవ నోదితః । ఆగమిష్యామి సమయే సమావర్తనకర్మణి
నేడు నేను వెళ్ళిపోతున్నాను మహారాజా, నీ మాటలకు లోబడి కాదు. సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆ కార్యం పూర్తిచేయడానికి తిరిగి వస్తాను.
ఇత్యుక్త్వా ప్రయయౌ పాశీ తపాపృచ్ఛ్య విశాంపతే । రాజా ప్రముదితః కార్యం చకార చ యథోత్తరమ్
అలా చెప్పి, పాశీ రాజును వీడిపోగా, రాజు ఆనందంతో తన పనులను క్రమంగా నిర్వహించాడు.
ఆగతం వరుణం దృష్ట్వా కుమారోఽతివిచక్షణః । యజ్ఞస్య సమయం జ్ఞాత్వా తదా చిన్తాతురోఽభవత్
వరుణుడు వచ్చినదాన్ని చూసి, ఆ తెలివైన యువరాజు యజ్ఞ సమయం తెలుసుకొని మనసులో చింతతో నిండిపోయాడు.
శోకస్య కారణం రాజ్ఞః పర్యపృచ్ఛదితస్తతః । జ్ఞాత్వాత్మవధమాయుష్మన్ గమనాయ మతిం దధౌ
రాజుకు దుఃఖానికి కారణం ఏమిటో అడిగి తెలుసుకున్న తరువాత, తన మరణం సమీపించిందని గ్రహించి, ఆ దీర్ఘాయువు వాడు వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
నిశ్చయం పరమం కృత్వా సమ్మన్త్ర్య సచివాత్మజైః । ప్రయయౌ నగరాత్తస్మాన్నిర్గత్య వనమప్యసౌ
పూర్తిగా నిర్ణయం తీసుకుని, మంత్రులు మరియు వారి కుమారులతో ఆలోచించి, నగరాన్ని విడిచి అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.
గతే పుత్రే నృపః కామం దుఃఖితోఽభూద్ భృశం తదా । ప్రేరయామాస దూతాన్స్వాంస్తస్యాన్వేషణకామ్యయా
కుమారుడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, రాజు చాలా బాధతో నిండిపోయాడు. తన కుమారుని వెతకాలని దూతలను పంపించాడు.
ఏవం గతేఽథ కాలేఽసౌ వరుణస్తద్గృహం గతః । రాజానం శోకసన్తప్తం కురు యజ్ఞమితి బ్రువన్
ఇలా కొంతకాలం గడిచిన తరువాత, వరుణుడు ఆ ఇంటికి వచ్చాడు. దుఃఖంతో ఉన్న రాజును చూచి, 'యజ్ఞం చేయి' అని చెప్పాడు.
రాజా ప్రణమ్య తం ప్రాహ దేవదేవ కరోమి కిమ్ । న జానే క్వాపి పుత్రో మే గతస్త్వద్య భయాకులః
రాజు వ్రేళ్ళబడి, 'దేవదేవా, నేను ఏమి చేయాలి? నా కుమారుడు ఎక్కడికి వెళ్ళాడో నాకు తెలియదు. నేడు భయంతో ఉన్నాను' అని అన్నాడు.
సర్వత్ర గిరిదుర్గేషు మునీనామాశ్రమేషు చ । అన్వేషితో మే దూతైస్తు న ప్రాప్తో యాదసాంపతే
నా దూతలు పర్వత కోటల్లో, మునుల ఆశ్రమాల్లో అన్నిచోట్ల వెతికారు. అయినా నీరు పాలకుడా, అతడిని కనుగొనలేకపోయారు.
ఆజ్ఞాపయ మహారాజ కిం కరోమి గతే సుతే । న మే దోషోఽత్ర సర్వజ్ఞ భాగ్యదోషస్తు సర్వథా
మహారాజా, కుమారుడు పోయినప్పుడు నేను ఏమి చేయాలో ఆజ్ఞాపించు. ఇదంతా నా తప్పు కాదు, సర్వజ్ఞా! ఇది పూర్తిగా విధి తప్పే.
వ్యాస ఉవాచ - ఇతి భూపవచః శ్రుత్వా ప్రచేతాః కుపితో భృశమ్ । శశాప చ నృపం క్రోధాద్వఞ్చితస్తు పునః పునః
వ్యాసుడు చెప్పాడు — రాజు మాటలు విని, ప్రచేతాః చాలా కోపంతో మళ్లీ మళ్లీ రాజును శపించాడు. మోసపోయానని ఆగ్రహించాడు.
నృపతేఽహం త్వయా యస్మాద్వచసా చ ప్రవఞ్చితః । తస్మాజ్జలోదరో వ్యాధిస్త్వాం తుదత్వతిదారుణః
రాజా! నువ్వు నన్ను మాటలతో మోసగించావు. అందుకే నీకు భయంకరమైన జలోదర వ్యాధి కలుగుతుంది.
వ్యాస ఉవాచ - ఇతి శప్తో మహీపాలః కుపితేన ప్రచేతసా । పీడితోఽభూత్తదా రాజా వ్యాధినా దుఃఖదేన తు
వ్యాసుడు చెప్పాడు — అలా కోపంతో ప్రచేతాః శపించగా, రాజు ఆ బాధాకరమైన వ్యాధితో బాధపడుతూ దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు.
ఏవం శప్త్వా నృపం పాశీ జగామ నిజమాస్పదమ్ । రాజా ప్రాప్య మహావ్యాధిం బభూవాతీవ దుఃఖితః
రాజును శపించిన తరువాత, పాశీ తన ఇంటికి వెళ్ళిపోయాడు. రాజు మహా వ్యాధితో బాధపడుతూ చాలా విచారంగా ఉన్నాడు.
యజ్ఞపశుభూతస్య బ్రాహ్మణపుత్రస్య వధకరణాయ విశ్వామిత్రనిషేధవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - గతేఽథ వరుణే రాజా రోగేణాతీవ పీడితః । దుఃఖాద్దుఃఖం పరం ప్రాప్య వ్యథితోఽభూద్ భృశం తదా
వ్యాసుడు చెప్పాడు — వరుణుడు వెళ్ళిపోయిన తరువాత, రాజు వ్యాధితో తీవ్రంగా బాధపడుతూ, దుఃఖం మీద దుఃఖం అనుభవిస్తూ చాలా బాధపడ్డాడు.
కుమారోఽసౌ వనే శ్రుత్వా పితరం రోగపీడితమ్ । గమనాయ మతిం రాజంశ్చకార స్నేహయన్త్రితః
అడవిలో ఉన్న కుమారుడు తన తండ్రి వ్యాధితో బాధపడుతున్నాడని విని, ప్రేమతో తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
సంవత్సరే వ్యతీతే తు పితరం ద్రష్టుమాదరాత్ । గన్తుకామం తు తం జ్ఞాత్వా శక్రస్తత్రాజగామ హ
ఒక సంవత్సరం గడిచిన తరువాత, తండ్రిని చూడాలని ఆసక్తిగా ఉన్న కుమారుడు వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యాడు. అది తెలుసుకున్న ఇంద్రుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
వాసవస్తు తదా రూపం కృత్వా విప్రస్య సత్వరః । వారయామాస యుక్త్యా వై కుమారం గన్తుముద్యతమ్
వాసవుడు వెంటనే బ్రాహ్మణుని రూపం ధరించి, వెళ్లడానికి సిద్ధమైన కుమారుడిని వివేకంతో ఆపాలని ప్రయత్నించాడు.