సామదానాదయః సర్వే వశగాస్తస్య భూపతేః । వర్ణాశ్రమాన్స్వధర్మస్థాన్కుర్వన్ రాజ్యం శశాస హ
సామ, దానం మొదలైన అన్ని మార్గాలు అతని వశంలో ఉండేవి. వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను స్థాపించి, అందరూ తమ కర్తవ్యాల్లో ఉండేలా రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
యజ్ఞాంశ్చ వివిధాంశ్చక్రే స రాజా బహుదక్షిణాన్ । దానాని చ పవిత్రాణి దదావథ నరాధిపః
ఆ రాజు అనేక విధమైన, విరివిగా దక్షిణలు ఇచ్చే యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. పవిత్రమైన దానాలు కూడా ఇచ్చాడు.
తస్య రూపగుణౌదార్యశీలద్రవిణవిక్రమాన్ । శ్రుత్వోర్వశీ వశీభూతా చకమే తం నరాధిపమ్
అతని అందం, గుణాలు, ఔదార్యం, స్వభావం, ధనం, పరాక్రమం గురించి విని, ఉర్వశి అతనిపట్ల ఆకర్షితురాలై, ఆ రాజును కోరుకుంది.
బ్రహ్మశాపాభితప్తా సా మానుషం లోకమాస్థితా । గుణినం తం నృపం మత్వా వరయామాస మానినీ
బ్రహ్మ శాపం వల్ల బాధపడుతూ, ఆమె మానవ లోకానికి వచ్చింది. ఆ సద్గుణాలున్న రాజును చూసి, గర్వంతో అతనిని వరంగా ఎంచుకుంది.
సమయం చేదృశం కృత్వా స్థితా తత్ర వరాఙ్గనా । ఏతావురణకౌ రాజన్న్యస్తౌ రక్షస్వ మానద
ఒక ఒప్పందం పెట్టుకొని, ఆ సుందరి అక్కడే ఉండిపోయింది: 'రాజా, నా ఈ రెండు గొర్రె పిల్లలను నువ్వు కాపాడాలి, గౌరవనీయుడా.'
ఘృతం మే భక్షణం నిత్యం నాన్యత్కిఞ్చిన్నృపాశనమ్ । నేక్షే త్వాం చ మహారాజ నగ్నమన్యత్ర మైథునాత్
'నాకు ప్రతిరోజూ తినేది నెయ్యే కావాలి, వేరే ఏదీ తినను. మహారాజా, మైతునం తప్ప నువ్వు నన్ను నగ్నంగా చూడకూడదు.'
భాషాబన్ధస్త్వయం రాజన్ యది భగ్నో భవిష్యతి । తదా త్యక్త్వా గమిష్యామి సత్యమేతద్బ్రవీమ్యహమ్
'రాజా, ఈ ఒప్పందం నీవు ఉల్లంఘిస్తే, నేను నిన్ను వదిలిపోతాను. ఇది నిజమని నేను చెబుతున్నాను.'
అఙ్గీకృతం చ తద్రాజ్ఞా కామిన్యా భాషితం తు యత్ । స్థితా భాషణబన్ధేన శాపానుగహకామ్యయా
ఆ కామినీ చెప్పిన మాటలను రాజు అంగీకరించాడు. ఆమె శాపఫలితాన్ని పొందాలనే కోరికతో ఆ ఒప్పందాన్ని పాటిస్తూ అక్కడే ఉండిపోయింది.
రేమే తదా స భూపాలో లీనో వర్షగణాన్బహూన్ । ధర్మకర్మాదికం త్యక్త్వా చోర్వశ్యా మదమోహితః
ఆ రాజు ఉర్వశిలో లీనమై, అనేక సంవత్సరాలు ఆనందంలో గడిపాడు. ధర్మకర్మలు వదిలేసి, ఉర్వశి మోహంలో మునిగిపోయాడు.
ఏకచిత్తస్తు సఞ్జాతస్తన్మనస్కో మహీపతిః । న శశాక తయా హీనః క్షణమప్యతిమోహితః
ఆ మహారాజు మనసంతా ఆమెపైనే నిలిపేశాడు. ఆమె లేకుండా ఒక్క క్షణం కూడా ఉండలేక, మోహంతో పూర్తిగా మునిగిపోయాడు.
ఏవం వర్షగణాన్తే తు స్వర్గస్థః పాకశాసనః । ఉర్వశీం నాగతాం దృష్ట్వా గన్ధర్వానాహ దేవరాట్
అలా ఎన్నో సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత, స్వర్గంలో ఉన్న ఇంద్రుడు ఊర్వశిని ఇంకా తిరిగి రాలేదని గమనించి, గంధర్వులను ఇలా అడిగాడు.
ఉర్వశీమానయధ్వం భో గన్ధర్వాః సర్వ ఏవ హి । హృత్వోరణౌ గృహాత్తస్య భూపతేః సమయే కిల
ఓ గంధర్వులారా, మీ అందరూ ఊర్వశిని ఇక్కడికి తీసుకురండి! ఆమెను నిర్ణీత సమయంలో ఆ రాజు ఇంటి నుండి అరణ్యంలో తీసుకెళ్లారు.
ఉర్వశీరహితం స్థానం మదీయం నాతిశోభతే । యేన కేనాప్యుపాయేన తామానయత కామినీమ్
ఊర్వశి లేకుండా నా స్వర్గం అందంగా కనిపించదు. ఏ విధమైనా, ఆ కోరికతో ఉన్నవాళ్లను తిరిగి తీసుకురండి.
ఇత్యుక్తాస్తేఽథ గన్ధర్వా విశ్వావసుపురోగమాః । తతో గత్వా మహాగాఢే తమసి ప్రత్యుపస్థితే
ఇలా ఇంద్రుడు చెప్పిన వెంటనే, విశ్వావసు ముందుండగా గంధర్వులు అందరూ బయలుదేరి, లోతైన చీకటిలో అక్కడికి చేరుకున్నారు.
జహ్రుస్తావురణౌ దేవా రమమాణం విలోక్య తమ్ । చక్రన్దతుస్తదా తౌ తు హ్రియమాణౌ విహాయసా
అరణ్యంలో ఆ ఇద్దరు దేవతలు ఆనందంగా ఉండటాన్ని చూసి, గంధర్వులు వారిని పట్టుకున్నారు. ఆ సమయంలో, ఆ ఇద్దరూ ఆకాశంలో ఎగురుతూ పోతూ అరవసాగారు.
ఉర్వశీ తదుపాకర్ణ్య క్రన్దితం సుతయోరివ । కుపితోవాచ రాజానం సమయోఽయం కృతో మయా
ఆ పిల్లల అరుపులు తన పిల్లలవాటిలా వినిపించడంతో ఊర్వశి కోపంతో రాజును చూసి ఇలా చెప్పింది: 'ఈ ఒప్పందాన్ని నేనే చేసాను.'
నష్టాహం తవ విశ్వాసాద్ధృతౌ చోరైర్మమోరణౌ । రాజన్పుత్రసమావేతౌ త్వం కిం శేషే స్త్రియా సమః
'నీ మీద నమ్మకంతో నేను నశించాను. అరణ్యంలో నా పిల్లలను దొంగలు తీసుకెళ్లారు. రాజా! నీ పిల్లలు పోయినప్పుడు నువ్వు ఒక స్త్రీతో ఎలా ఉండగలవు?'
హతాస్మ్యహం కునాథేన నపుంసా వీరమానినా । ఉరణౌ మే గతౌ చాద్య సదా ప్రాణప్రియౌ మమ
'పౌరుషం ఉందని గొప్పగా చెప్పుకునే నీలాంటి నీచుడివల్ల నేను నాశనమయ్యాను. నేడు నా ఇద్దరు ప్రాణప్రియమైన పిల్లలు అరణ్యంలో నుండి పోయారు.'
ఏవం విలప్యమానాం తాం దృష్ట్వా రాజా విమోహితః । నగ్న ఏవ యయౌ తూర్ణం పృష్ఠతః పృథివీపతిః
ఆమె ఇలా విలపిస్తూ ఉండటాన్ని చూసి, రాజు మూర్ఛిపోయినట్టయి, నగ్నంగా వెంటనే ఆమె వెనక పరుగెత్తాడు.
విద్యుత్ప్రకాశితా తత్ర గన్ధర్వైర్నృపవేశ్మని । నగ్నభూతస్తయా దృష్టో భూపతిర్గన్తుకామయా
ఆ సమయంలో, గంధర్వులు మెరుపులతో రాజమహల్ను ప్రకాశింపజేసారు. అక్కడ, వెళ్లిపోవాలనుకున్న ఊర్వశి తన భర్తను నగ్నంగా చూసింది.
త్యక్త్వోరణౌ గతాః సర్వే గన్ధర్వాః పథి పార్థివః । నగ్నో జగ్రాహ తౌ శ్రాన్తో జగామ స్వగృహం ప్రతి
అరణ్యాన్ని వదిలి, గంధర్వులు అందరూ వెళ్లిపోయారు. రాజు అలసిపోయి, నగ్నంగా ఆ ఇద్దరిని పట్టుకుని తన ఇంటివైపు నడిచాడు.
తదోర్వశీం గతాం దృష్ట్వా విలలాపాతిదుఃఖితః । నగ్నం వీక్ష్య పతిం నారీ గతా సా వరవర్ణినీ
ఊర్వశి వెళ్లిపోయినదాన్ని చూసి, రాజు చాలా బాధతో విలపించాడు. తన భర్తను నగ్నంగా చూసిన ఆ సుందరి కూడా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయింది.
క్రన్దన్స దేశదేశేషు బభ్రామ నృపతిః స్వయమ్ । తచ్చిత్తో విహ్వలః శోచన్వివశః కామమోహితః
రాజు ఏడుస్తూ, ఊహలు తారుమారు అవుతూ, బాధతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో, కోరికలతో మునిగిపోయి, దేశదేశాలు తిరిగాడు.
భ్రమన్వై సకలాం పృథ్వీం కురుక్షేత్రే దదర్శ తామ్ । దృష్ట్వా సంహృష్టవదనః ప్రాహ సూక్తం నృపోత్తమః
అలా భూమంతా తిరుగుతూ, కురుక్షేత్రంలో ఆమెను చూసాడు. ఆమెను చూసి, ఆనందంతో ముఖం వెలిగిస్తూ, ఆ మహారాజు ఇలా అన్నాడు.
అయే జాయే తిష్ఠ తిష్ఠ ఘోరే న త్యక్తుమర్హసి । మాం త్వం త్వన్మనసం కాన్తం వశగం చాప్యనాగసమ్
'ఓ భార్యా! ఆగు, ఆగు! ఈ భయంకరమైన చోట నన్ను వదిలిపెట్టకూడదు. నీ మనసులో ఉన్న ప్రియుడిని, నిన్ను ప్రేమించే నన్ను వదిలిపెట్టకూ.'
స దేహోఽయం పతత్యత్ర దేవి దూరం హృతస్త్వయా । ఖాదన్త్యేనం వృకాః కాకాస్త్వయా త్యక్తం వరోరు యత్
'ఓ దేవీ! నువ్వు నన్ను దూరంగా తీసుకెళ్లి వదిలిపెట్టావు. ఇప్పుడు నా శరీరం ఇక్కడే పడిపోతుంది. నువ్వు వదిలిపెట్టినందుకు, నక్కలు, కాకులు దీన్ని తినేస్తాయి.'
ఏవం విలపమానం తం రాజానం ప్రాహ చోర్వశీ । దుఃఖితం కృపణం శ్రాన్తం కామార్తం వివశం భృశమ్
అలా రాజు బాధతో, దయనీయంగా, అలసిపోయి, కోరికతో, దిక్కుతోచని స్థితిలో విలపిస్తూ ఉండగా, ఊర్వశి అతనితో ఇలా మాట్లాడింది.
ఉర్వశ్యువాచ మూర్ఖోఽసి నృపశార్దూల జ్ఞానం కుత్ర గతం తవ । క్వాపి సఖ్యం న చ స్త్రీణాం వృకాణామివ పార్థివ
ఊర్వశి చెప్పింది: 'ఓ రాజశార్దూలా! నీవు మూర్ఖుడివి. నీ జ్ఞానం ఎక్కడ పోయింది? స్త్రీలకు నిజమైన స్నేహం ఉండదు, అది నక్కలతోలాగే.'
న విశ్వాసో హి కర్తవ్యః స్త్రీషు చౌరేషు పార్థివైః । గృహం గచ్ఛ సుఖం భుంక్ష్వ మా విషాదే మనః కృథాః
స్త్రీలు, దొంగలు, రాజులు — వీరిని నమ్మకూడదు. నీవు ఇంటికి వెళ్లి సుఖంగా జీవించు. మనసులో బాధను పెట్టుకోకు.
ఇత్యేవం బోధితో రాజా న వివేదాతిమోహితః । దుఃఖం చ పరమం ప్రాప్తః స్వైరిణీస్నేహయన్త్రితః
ఇలా చెప్పినా, ఆ రాజు మోహంలో మునిగిపోయి ఏమీ గ్రహించలేకపోయాడు. స్వేచ్ఛగా ప్రవర్తించే ఆ స్త్రీపై ప్రేమతో బంధించబడి, అతడు గొప్ప దుఃఖంలో పడిపోయాడు.