ఇత్యుక్త్వా జలమాదాయ హస్తేన మునిసత్తమః । దదౌ పుణ్యం తదా తస్మై గాయత్రీజపసమ్భవమ్
ఇలా చెప్పి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు చేతిలో నీళ్లు తీసుకుని, గాయత్రీ జపశక్తితో పుణ్యంగా మారిన ఆ నీటిని రాజుకు ఇచ్చాడు.
దత్త్వాథ సుకృతం రాజ్ఞే తమువాచ మహీపతిమ్ । యథేష్టం గచ్ఛ రాజర్షే త్రివిష్టపమతన్ద్రితః
ఆ పుణ్యనీరు రాజుకు ఇచ్చి, భూమిపై రాజును చూసి ఇలా అన్నాడు: 'రాజర్షీ! ఆలస్యం చేయకుండా, నీ ఇష్టానుసారం స్వర్గానికి వెళ్ళు.'
పుణ్యేన మమ రాజేన్ద్ర బహుకాలార్జితేన చ । యాహి శక్రపురీం ప్రీతః స్వస్తి తేఽస్తు సురాలయే
నా దీర్ఘకాలపు పుణ్యఫలంతో, రాజేంద్రా! ఆనందంగా శక్రుని నగరానికి వెళ్ళు. దేవతల లోకంలో నీకు శుభం కలగాలి.
వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్తవతి విప్రేన్ద్రే త్రిశఙ్కుస్తరసా తతః । ఉత్పపాత యథా పక్షీ వేగవాంస్తపసో బలాత్
వ్యాసుడు చెప్పెను — బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఇలా చెప్పగానే, తపస్సు బలంతో త్రిశంకు పక్షిలా వేగంగా పైకి ఎగిరిపోయాడు.
ఉత్పత్య గగనే రాజా గతః శక్రపురీం యదా । దృష్టో దేవగణైస్తత్ర క్రూరశ్చాణ్డాలవేషభాక్
రాజు ఆకాశంలో ఎగిరి, శక్రుని నగరానికి చేరుకున్నప్పుడు, అక్కడ దేవతలు అతన్ని చూశారు. అతడు భయంకరంగా, చండాల రూపంలో కనిపించాడు.
కథితోఽసౌ సురేన్ద్రాయ కోఽయమాయాతి సత్వరః । గగనే దేవవద్వా యో దుర్దర్శః శ్వపచాకృతిః
దేవతలు శక్రుని వద్ద ఇలా చెప్పారు: 'ఈవాడు ఎవరు? ఇంత వేగంగా ఆకాశంలో వస్తున్నాడు. దేవతలా కనిపిస్తున్నా, భయంకరంగా, శ్వపచుని రూపంలో ఉన్నాడు.'
సహసోత్థాయ శక్రస్తమపశ్యత్పురుషాధమమ్ । జ్ఞాత్వా త్రిశఙ్కుమపి స నిర్భర్త్స్య తరసాబ్రవీత్
శక్రుడు వెంటనే లేచి, ఆ మానవలోకంలో అత్యంత నీచుడైన వానిని చూశాడు. అతడు త్రిశంకువని తెలుసుకుని, అతన్ని కఠినంగా మందించాడు.
శ్వపచ క్వ సమాయాసి దేవలోకే జుగుప్సితః । యాహి శీఘ్రం తతో భూమౌ నాత్ర స్థాతుం త్వయోచితమ్
'శ్వపచా! దేవలోకంలో నీచుడవై ఇక్కడ ఎందుకు వచ్చావు? వెంటనే భూమికి వెళ్ళిపో. ఇక్కడ నీకు ఉండటానికి హక్కు లేదు.'
ఇత్యుక్తః స్ఖలితః స్వర్గాచ్ఛక్రేణామిత్రకర్శన । నిపపాత తదా రాజా క్షీణపుణ్యో యథామరః
ఇలా అనగానే, శత్రువులను సంహరించే శక్రుడు త్రిశంకును స్వర్గం నుంచి తోసివేశాడు. పుణ్యం తరిగిపోయిన రాజు, అమృతాన్ని కోల్పోయిన దేవతలా, కిందపడిపోయాడు.
పునశ్చుక్రోశ భూపాలో విశ్వామిత్రేతి చాసకృత్ । పతామి రక్ష దుఃఖార్తం స్వర్గాచ్చలితమాశుగమ్
రాజు మళ్లీ మళ్లీ 'విశ్వామిత్రా!' అని అరుస్తూ, 'దయచేసి నన్ను కాపాడవయ్యా! నేను బాధతో స్వర్గం నుంచి వేగంగా పడిపోతున్నాను' అని మొరపెట్టుకున్నాడు.
తస్య తత్క్రన్దితం రాజన్ పతితః కౌశికో మునిః । శ్రుత్వా తిష్ఠేతి హోవాచ పతన్తం వీక్ష్య భూపతిమ్
రాజు పడిపోతూ అరవడం కౌశిక మునికి వినిపించింది. అతన్ని చూస్తూ, 'ఆగు!' అని చెప్పాడు.
వచనాత్తస్య తత్రైవ స్థితోఽసౌ గగనే నృపః । మునేస్తపఃప్రభావేణ చలితోఽపి సురాలయాత్
ఆ ముని మాట విని, రాజు అక్కడే ఆకాశంలో నిలిచిపోయాడు. ముని తపస్సు ప్రభావంతో, దేవతల లోకంనుంచి తోసివేయబడినా, అక్కడే నిలిచిపోయాడు.
విశ్వామిత్రోఽప్యపః స్పృష్ట్వా చకారేష్టిం సువిస్తరామ్ । విధాతుం నూతనాం సృష్టిం స్వర్గలోకం ద్వితీయకమ్
విశ్వామిత్రుడు కూడా నీళ్లు తాకి, కొత్త సృష్టిని, రెండవ స్వర్గాన్ని సృష్టించేందుకు విశాలంగా యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
తస్యోద్యమం తథా జ్ఞాత్వా త్వరితస్తు శచీపతిః । తత్రాజగామ సహసా మునిం ప్రతి తు గాధిజమ్
ఆయన ఉద్దేశాన్ని తెలుసుకున్న శచీపతి, వెంటనే అక్కడికి వచ్చి గాధిపుత్రుడైన మునిని కలిసాడు.
కిం బ్రహ్మన్ క్రియతే సాధో కస్మాత్కోపసమాకులః । అలం సృష్ట్యా మునిశ్రేష్ఠ బ్రూహి కిం కరవాణి తే
బ్రాహ్మణా! నీవేమి చేస్తున్నావు? నీకు ఎందుకు కోపం వచ్చింది? మునిశ్రేష్ఠా! ఈ సృష్టి చాలును. నాకు చెప్పు, నీకోసం నేను ఏమి చేయాలి?
విశ్వామిత్ర ఉవాచ - స్వం నివాసం మహీపాలం చ్యుతం త్వద్భువనాద్ విభో । నయస్వ ప్రీతియోగేన త్రిశఙ్కుం చాతిదుఃఖితమ్
విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రభూ! నా నివాసం నీ లోకంలో నుండి తొలగించబడింది. దయచేసి, ఎంతో బాధపడుతున్న త్రిశంకువును ఆనందంగా ఉండే స్థలానికి చేర్చు.
వ్యాస ఉవాచ - తస్య తం నిశ్చయం జ్ఞాత్వా తురాషాడతిశఙ్కితః । తపోబలం విదిత్వోగ్రమోమిత్యోవాచ వాసవః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — అతని సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, అతని తపస్సు బలాన్ని గుర్తించిన ఇంద్రుడు భయంతో ఇలా అన్నాడు.
దివ్యదేహం నృపం కృత్వా విమానవరసంస్థితమ్ । ఆపృచ్ఛ్య కౌశికం శక్రోఽగమన్నిజపురీం తదా
ఆ రాజుకు దివ్యదేహాన్ని ఇచ్చి, అద్భుతమైన విమానంలో కూర్చోబెట్టి, కౌశికుని సెలవు తీసుకుని శక్రుడు తన నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
గతే శక్రే తు వై స్వర్గం త్రిశఙ్కుసహితే తతః । విశ్వామిత్రః సుఖం ప్రాప్య స్వాశ్రమే సుస్థిరోఽభవత్
శక్రుడు త్రిశంకుతో కలిసి స్వర్గానికి వెళ్లిన తరువాత, విశ్వామిత్రుడు తన ఆశ్రమంలో సంతోషంగా స్థిరంగా ఉన్నాడు.
హరిశ్చన్ద్రోఽథ తచ్ఛ్రుత్వా విశ్వామిత్రోపకారకమ్ । పితుః స్వర్గమనం కామం ముదితో రాజ్యమన్వశాత్
తర్వాత హరిశ్చంద్రుడు, విశ్వామిత్రుని ఉపకారం, తన తండ్రి స్వర్గప్రాప్తిని విని ఆనందంతో రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
అయోధ్యాధిపతిః క్రీడాం చకార సహ భార్యయా । రూపయౌవనచాతుర్యయుక్తయా ప్రీతిసంయుతః
అయోధ్యాధిపతి తన అందమైన, యవ్వనంతో, చతురతతో కూడిన భార్యతో కలిసి ఆనందంగా విహరించాడు.
అతీతకాలే యువతీ న సా గర్భవతీ హ్యభూత్ । తదా చిన్తాతురో రాజా బభూవాతీవ దుఃఖితః
కాలం గడిచినా ఆ యువతి గర్భవతి కాలేదు. అప్పుడు రాజు ఆందోళనతో ఎంతో బాధపడ్డాడు.
వసిష్టస్యాశ్రమం గత్వా ప్రణమ్య శిరసా మునిమ్ । అనపత్యత్వజాం చిన్తాం గురవే సమవేదయత్
వశిష్ఠుని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, మునికి తలవంచి నమస్కరించి, తన సంతానలేమి బాధను గురువుకు తెలిపాడు.
దైవజ్ఞోఽసి భవాన్కామం మన్త్రవిద్యావిశారదః । ఉపాయం కురు ధర్మజ్ఞ సన్తతేర్మమ మానద
మీరు భవిష్యత్తును తెలిసినవారు, మంత్రవిద్యలో నిపుణులు. ధర్మాన్ని తెలిసినవారు, గౌరవాన్ని ఇచ్చేవారు, నా వంశానికి మార్గం చూపండి.
అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి జానాసి ద్విజసత్తమ । కస్మాదుపేక్షసే జానన్ దుఃఖం మమ చ శక్తిమాన్
సంతానం లేనివారికి గతి ఉండదని మీరే తెలుసు, ద్విజశ్రేష్ఠా! నా బాధను, మీ శక్తిని తెలిసి కూడా ఎందుకు నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నారు?
కలవింకాస్త్విమే ధన్యా యే శిశుం లాలయన్తి హి । మన్దభాగ్యోఽహమనిశం చిన్తయామి దివానిశమ్
ఈ చిన్న పక్షులు ఎంత అదృష్టవంతులు! అవి తమ పిల్లలను లాలిస్తాయి. నేను దురదృష్టవంతుడిని, రాత్రింబవళ్ళు ఆలోచనలతో బాధపడుతున్నాను.
వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యాకర్ణ్య మునిస్తస్య నిర్వేదమిశ్రితం వచః । సఞ్చిన్త్య మనసా సమ్యక్ తమువాచ విధేః సుతః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — రాజు నిరాశతో చెప్పిన మాటలు విని, ముని మనసులో ఆలోచించి, వధూసుతుడైన అతనితో ఇలా అన్నాడు.
వసిష్ఠ ఉవాచ - సత్యం బ్రూహి మహారాజ సంసారేఽస్మిన్న విద్యతే । అనపత్యత్వజం దుఃఖం యత్తథా దుఃఖమద్భుతమ్
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — మహారాజా! నిజంగా ఈ లోకంలో సంతానలేమి వల్ల కలిగే బాధకు సమానం మరొకటి లేదు; అలాంటి బాధ నిజంగా ఆశ్చర్యకరం.
తస్మాత్త్వమపి రాజేన్ద్ర వరుణం యాదసాం పతిమ్ । సమారాధయ యత్నేన స తే కార్యం కరిష్యతి
కాబట్టి రాజేంద్రా! నీవు కూడా యత్నంతో యాదసాంపతియైన వరుణుడిని ఆరాధించు. అతడు నీ కోరికను నెరవేర్చుతాడు.
వరుణాదధికో నాస్తి దేవః సన్తానదాయకః । తమారాధయ ధర్మిష్ఠ కార్యసిద్ధిర్భవిష్యతి
సంతానం ప్రసాదించడంలో వరుణునికి మించిన దేవుడు లేడు. ధర్మనిష్ఠుడా! అతడిని ఆరాధించు, నీ కోరిక నెరవేరుతుంది.