యాజయ త్వం మఖేనాశు తాదృశేన మహామునే । యథానేన శరీరేణ వసే లోకం త్రివిష్టపమ్
మహామునీ! నువ్వు త్వరగా ఒక యజ్ఞం నిర్వహించు. ఈ శరీరంతోనే నేను దేవతల లోకంలో నివసించగలిగేలా చేయుము.
సమర్థోఽసి మునిశ్రేష్ఠ కురు కార్యం మమాధునా । ప్రాపయాశు మఖం కృత్వా దేవలోకం దురాసదమ్
మునిశ్రేష్ఠుడా! నువ్వు సమర్థుడవు. ఇప్పుడు నా కోరిక నెరవేర్చు. త్వరగా యజ్ఞం చేసి, అందరికీ దుర్లభమైన దేవలోకాన్ని నాకు అందించు.
వసిష్ఠ ఉవాచ - రాజన్ మానుషదేహేన స్వర్గే వాసః సుదుర్లభః । మృతస్య హి ధ్రువం స్వర్గః కథితః పుణ్యకర్మణా
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా! మానవ శరీరంతో స్వర్గంలో నివసించడం చాలా అరుదు. పుణ్యకర్మలు చేసినవారు మరణించిన తర్వాత మాత్రమే స్వర్గాన్ని పొందగలరు.
తస్మాద్ బిభేమి సర్వజ్ఞ దుర్లభాచ్చ మనోరథాత్ । అప్సరోభిశ్చ సంవాసో జీవమానస్య దుర్లభః
అందుకే, సర్వజ్ఞుడా! నీ కోరిక నెరవేర్చడం కష్టమని నాకు భయం కలుగుతోంది. జీవించి ఉండగానే అప్సరసలతో కలిసి ఉండటం దుర్లభం.
కురు యజ్ఞాన్మహాభాగ మృతః స్వర్గమవాప్స్యసి । వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య రాజా పరమదుర్మనాః
మహాభాగుడా! నీవు యజ్ఞాలు నిర్వహించు. మరణించిన తరువాత స్వర్గాన్ని పొందుతావు. వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — వశిష్ఠుని మాటలు విని రాజు ఎంతో బాధపడ్డాడు.
ఉవాచ వచనం భూయో వసిష్ఠం పూర్వరోషితమ్ । న త్వం యాజయసే బ్రహ్మన్ గర్వావేశాచ్చ మాం యది
ఆ రాజు మళ్లీ వశిష్ఠునితో, పాత కోపంతో ఇలా అన్నాడు — బ్రాహ్మణా! నువ్వు గర్వంతో నాకు యజ్ఞం చేయకపోతే,
అన్యం పురోహితం కృత్వా యక్ష్యేఽహం కిల సామ్ప్రతమ్ । తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య వసిష్ఠః కోపసంయుతః
ఇప్పుడే వేరొక పురోహితుడిని పెట్టుకొని యజ్ఞం చేస్తాను. ఈ మాటలు విని వశిష్ఠుడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
శశాప భూపతిం చేతి చాణ్డాలో భవ దుర్మతే । అనేన త్వం శరీరేణ శ్వపచో భవ సత్వరమ్
అతడు రాజును శపించి ఇలా అన్నాడు — దుర్మతివంతుడా! ఈ శరీరంతోనే వెంటనే చండాలుడవు, శునకమాంసం తినేవాడవు.
స్వర్గకృన్తన పాపిష్ఠ సురభీవధదూషిత । బ్రహ్మపత్నీహరోచ్ఛిన్న ధర్మమార్గవిదూషక
పాపాత్ముడా! స్వర్గాన్ని నాశనం చేసినవాడా! గోవధచేత కలుషితుడా! బ్రహ్మపత్నిని అపహరించినవాడా! ధర్మమార్గాన్ని చెడగొట్టినవాడా!
న తే స్వర్గగతిః పాప మృతస్యాపి కథఞ్చన । వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్తో గురుణా రాజంస్త్రిశఙ్కుస్తత్క్షణాదపి
పాపీ! నీవు మరణించినా స్వర్గానికి పోవడం అసాధ్యం. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — గురువు ఇలా చెప్పగానే త్రిశంకు రాజు వెంటనే
తత్ర తేన శరీరేణ బభూవ శ్వపచాకృతిః । కుణ్డలేఽశ్మమయే వాపి జాతే తస్య చ తత్క్షణాత్
ఆ శరీరంతోనే శునకమాంసం తినేవాడిగా మారిపోయాడు. అదే క్షణంలో అతనికి రాళ్లతో చేసిన కుండలాలు పుట్టాయి.
దేహే చన్దనగన్ధశ్చ విగన్ధో హ్యభవత్తదా । నీలవర్ణేఽథ సఞ్జాతే దివ్యే పీతామ్బరే తనౌ
అతని శరీరం ముందుగా చందనపు సువాసనతో ఉండేది, ఇప్పుడు దుర్గంధంగా మారింది. అతని దివ్యమైన పసుపు వస్త్రాలు నీలంగా మారిపోయాయి.
రాజవర్ణోఽభవద్దేహః శాపాత్తస్య మహాత్మనః । శక్త్యుపాసకరోషేణ ఫలమేతదభూన్నృప
రాజుల వర్ణం అతని శరీరంలో నుంచి పోయింది. ఆ మహాత్ముని శాపం వల్లే ఇది జరిగింది. శక్తి ఉపాసకునిపై కోపం వల్ల ఈ ఫలితం కలిగింది.
తస్మాచ్ఛ్రీశక్తిభక్తో హి నావమాన్యః కదాచన । గాయత్రీజపనిష్ఠో హి వసిష్ఠో మునిసత్తమః
కాబట్టి శక్తి భక్తుడిని ఎప్పుడూ తక్కువగా చూడకూడదు. వశిష్ఠుడు గాయత్రీ జపంలో నిష్ఠ కలిగిన మునిశ్రేష్ఠుడు.
దృష్ట్వా నిన్ద్యం నిజం దేహం రాజా దుఃఖమవాప్తవాన్ । న జగామ గృహే దీనో వనమేవాభితో యయౌ
తన శరీరం అగౌరవంగా మారినదాన్ని చూసి రాజు చాలా బాధపడ్డాడు. మనసు మందాకుగా, ఇంటికి తిరిగి వెళ్లకుండా, అడవిలోకే నడిచిపోయాడు.
చిన్తయామాస దుఃఖార్తాస్త్రిశఙ్కుః శోకవిహ్వలః । కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి దేహో మేఽతీవ నిన్దితః
తీవ్రమైన దుఃఖంలో త్రిశంకు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు: 'నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా శరీరం ఎంత అవమానకరం అయిపోయింది!
కర్తవ్యం నైవ పశ్యామి యేన మే దుఃఖసంక్షయః । గృహే గచ్ఛామి చేత్పుత్రః పీడితోఽద్య భవిష్యతి
నా బాధలు పోవడానికి ఏ మార్గమూ కనబడటం లేదు. ఇంటికి వెళితే, నా కుమారుడు కూడా ఈ రోజు బాధపడతాడు.
భార్యాపి శ్వపచం దృష్ట్వా నాఙ్గీకారం కరిష్యతి । సచివా నాదరిష్యన్తి వీక్ష్య మామీదృశం పునః
నా భార్య కూడా నన్ను ఇలా శ్వపచుడిగా చూసి ఒప్పుకోదు. మంత్రులు కూడా నన్ను ఇలాంటి స్థితిలో చూసి గౌరవించరు.
జ్ఞాతయో బన్ధువర్గశ్చ సఙ్గతో న భజిష్యతి । సర్వైస్తక్తస్య మే నూనం జీవితాన్మరణం వరమ్
బంధువులు, స్నేహితులు ఎవరూ నన్ను కలవరు. అందరూ వదిలేసినవాడికి బ్రతకడం కన్నా చావడమే మేలుగా అనిపిస్తోంది.
విషం వా భక్షయిత్వాద్య పతిత్వా వా జలాశయే । కృత్వా వా కణ్ఠపాశం చ దేహత్యాగం కరోమ్యహమ్
ఈ రోజు విషం తాగినా, నీటిలో మునిగిపోయినా, లేక గొంతుకు కట్టేసుకుని ప్రాణాలు విడిచినా, ఏదో ఒక విధంగా శరీరం వదిలేస్తాను.
అగ్నౌ వా జ్వలితే దేహం జుహోమి విధివద్ బలాత్ । కృత్వా వానశనం ప్రాణాంస్త్యజామి దూషితాన్భృశమ్
లేదా, నిప్పులో శరీరం వేసి తగలబెడతాను. లేకపోతే, ఉపవాసం చేసి ఈ అపవిత్రమైన ప్రాణాలను విడిచిపెడతాను.
ఆత్మహత్యా భవేన్నూనం పునర్జన్మని జన్మని । శ్వపచత్వం చ శాపశ్చ హత్యాదోషాద్భవేదపి
కానీ, ఇలా ప్రాణాలు తీసుకుంటే, పునర్జన్మ పునర్జన్మలోనూ కలుగుతుంది. హత్య పాపంతో శాపం వచ్చి, మళ్లీ శ్వపచుడిగా అవుతాను.
పునర్విచార్య భూపాలశ్చేతసా సమచిన్తయత్ । ఆత్మహత్యా న కర్తవ్యా సర్వథైవ మయాధునా
తరువాత రాజు మరోసారి ఆలోచించి, 'ప్రాణహత్య ఏ పరిస్థితిలోనూ చేయకూడదు' అని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు.
భోక్తవ్యం స్వకృతం కర్మ దేహేనానేన కాననే । భోగేనాస్య విపాకస్య భవితా సర్వథా క్షయః
ఈ శరీరంతో అడవిలోనే నా పాపఫలితాలను అనుభవించాలి. వాటి ఫలితాన్ని అనుభవించినప్పుడే అవి పూర్తిగా పోతాయి.
ప్రారబ్ధకర్మణాం భోగాదన్యథా న క్షయో భవేత్ । తస్మాన్మయాత్ర భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభమ్
ప్రారబ్ధ కర్మలు అనుభవించకుండా పోవు. అందుకే, నేను చేసుకున్న మంచి చెడు పనుల ఫలితాలను అనుభవించాల్సిందే.
కుర్వన్పుణ్యాశ్రమాభ్యాశే తీర్థానాం సేవనం తథా । స్మరణం చామ్బికాయాస్తు సాధూనాం సేవనం తథా
పుణ్యాశ్రమాల దగ్గర ఉండటం, తీర్థయాత్రలు చేయటం, అంబికాదేవిని స్మరించటం, సద్గురువులను సేవించటం—
ఏవం కర్మక్షయం నూనం కరిష్యామి వనే వసన్ । భాగ్యయోగాత్కదాచిత్తు భవేత్సాధుసమాగమః
ఇలా అడవిలో ఉండి నా కర్మఫలితాన్ని ఖచ్చితంగా తీరుస్తాను. అదృష్టం ఉంటే ఎప్పుడైనా మంచి వారి సాంగత్యం కూడా కలుగుతుందేమో.
ఇతి సఞ్చిన్త్య మనసా త్యక్త్వా స్వనగరం నృపః । గఙ్గాతీరే గతః కామం శోచంస్తత్రైవ సంస్థితః
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, రాజు తన నగరాన్ని వదిలేసి గంగానదీ తీరానికి వెళ్లి, అక్కడే తన మనోవ్యథతో ఉండిపోయాడు.
హరిశ్చన్ద్రస్తదా జ్ఞాత్వా పితుః శాపస్య కారణమ్ । దుఃఖితః సచివాంస్తత్ర ప్రేషయామాస పార్థివః
హరిశ్చంద్రుడు తన తండ్రికి శాపం వచ్చిన కారణాన్ని తెలుసుకుని, బాధతో తన మంత్రులను అక్కడికి పంపించాడు.
సచివాస్తత్ర గత్వాఽఽశు తమూచుః ప్రశ్రయాన్వితాః । ప్రణమ్య శ్వపచాకారం నిఃశ్వసన్తం ముహుర్ముహుః
మంత్రులు అక్కడికి త్వరగా వెళ్లి, శ్వపచుడి రూపంలో ఉన్న, మళ్లీ మళ్లీ ఆవేదనతో ఊపిరి పీలుస్తున్న రాజును వినయంగా వందనం చేసి పలికారు.