ఋషిషత్నీ సుతాన్సర్వాన్భోజయామాస తత్తదా
ఆ ఋషిపత్ని ఆ మాంసంతో తన కుమారులందరినీ పోషించింది.
వసిష్ఠస్తు హతాం దోగ్ధ్రీం జ్ఞాత్వా కుద్ధస్తమబ్రవీత్
వశిష్ఠుడు ఆ పాలు ఇచ్చే ఆవును చంపినట్టు తెలుసుకొని, కోపంతో అతనితో ఇలా అన్నాడు—
ఏవం తే శంకవః క్రూరా పతంతు త్వరితాస్త్రయః
ఇలా నీ మీద మూడు క్రూరమైన ఇనుప ముళ్లు వెంటనే పడిపోవాలి.
త్రిశంకురితి నామ్నా వై భువి ఖ్యాతో భవిష్యసి
నీకు త్రిశంకు అనే పేరు భూమిపై ప్రసిద్ధి అవుతుంది.
వ్యాస ఉవాచ చచార చ తపస్తీవ్రం తస్మిన్నేవాఽఽశ్రమే థితః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ ఆశ్రమంలోనే ఉండి, అతడు తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడు.
కస్మాచ్చిన్మునిపుత్రాత్తు ప్రాప్య మంత్రమనుత్తమమ్
ఒక సందర్భంలో, ఒక మునిపుత్రుని నుండి అతడు అద్భుతమైన మంత్రాన్ని పొందాడు.
సత్యవ్రతాయ రాజనీత్యుపదేశవర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ - వసిష్ఠేన చ శప్తోఽసౌ త్రిశఙ్కుర్నృపతేః సుతః । కథం శాపాద్వినిర్ముక్తస్తన్మే బ్రూహి మహామతే
సత్యవ్రతునికి ధర్మబోధను వివరించడం జరుగుతుంది. జనమేజయుడు అడిగాడు — మహామతివంతుడా, వసిష్ఠుడు రాజ కుమారుడు త్రిశంకువును శపించాడు. ఆ శాపం నుండి అతడు ఎలా విముక్తి పొందాడు? దయచేసి నాకు చెప్పు.
వ్యాస ఉవాచ - సత్యవ్రతస్తథా శప్తః పిశాచత్వమవాప్తవాన్ । తస్మిన్నేవాశ్రమే తస్థౌ దేవీభక్తిపరాయణః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — అలా శపించబడిన సత్యవ్రతుడు పిశాచ రూపాన్ని పొందాడు. ఆ ఆశ్రమంలోనే ఉండి, దేవీభక్తిలో నిమగ్నుడయ్యాడు.
కదాచిన్నృపతిస్తత్ర జప్త్వా మన్త్రం నవాక్షరమ్ । హోమార్థం బ్రాహ్మణాన్గత్వా ప్రణమ్యోవాచ భక్తితః
ఒకసారి, అక్కడ ఉన్న రాజు, నవాక్షరమంత్రాన్ని జపించి, హోమం కోసం బ్రాహ్మణుల దగ్గరకు వెళ్ళి, వారికి నమస్కరించి, భక్తితో ఇలా అన్నాడు.
భూమిదేవాః శృణుధ్వం వై వచనం ప్రణతస్య మే । ఋత్విజో మమ సర్వేఽత్ర భవన్తః ప్రభవన్తు హ
భూమిపై దేవతలైన బ్రాహ్మణులారా, నమస్కరించిన నా మాటలు వినండి. ఇక్కడ ఉన్న మీ అందరూ నా యజ్ఞానికి ఋత్వికులై అవ్వండి.
జపస్య చ దశాంశేన హోమః కార్యో విధానతః । భవద్భిః కార్యసిద్ధ్యర్థం వేదవిద్భిః కృపాపరైః
మంత్రజపంలో పదవంతు భాగాన్ని హోమంలో సమర్పించాలి. దయతో కూడిన వేదజ్ఞులైన మీరు, నా కార్యసిద్ధి కోసం ఇది చేయాలి.
సత్యవ్రతోఽహం నృపతేః పుత్రో బ్రహ్మవిదాంవరాః । కార్యం మమ విధాతవ్యం సర్వథా సుఖహేతవే
నేను సత్యవ్రతుడు, రాజుని కుమారుడిని, బ్రహ్మవిద్యలో ప్రావీణ్యులారా. నా కార్యం సుఖకారణంగా అన్ని విధాలా నెరవేర్చాలి.
తచ్ఛ్రుత్వా బ్రాహ్మణాస్తత్ర తమూచుర్నృపతేః సుతమ్ । శప్తస్త్వం గురుణా ప్రాప్తం పిశాచత్వం త్వయాధునా
అది విని అక్కడ ఉన్న బ్రాహ్మణులు రాజకుమారునితో ఇలా అన్నారు — "నీ గురువు నిన్ను శపించాడు. ఇప్పుడు నీవు పిశాచత్వాన్ని పొందావు."
న యాగార్హోఽసి తస్మాత్త్వం వేదేష్వనధికారతః । పిశాచత్వమనుప్రాప్తం సర్వలోకేషు గర్హితమ్
"అందువల్ల నీకు వేదాలలో హక్కు లేదు, యజ్ఞానికి కూడా అర్హుడవు. పిశాచత్వాన్ని పొందిన నీవు అన్ని లోకాలలో నిందించబడుతున్నావు."
వ్యాస ఉవాచ - తన్నిశమ్య వచస్తేషాం రాజా దుఃఖమవాప హ । ధిగ్జీవితమిదం మేఽద్య కిం కరోమి వనే స్థితః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు — వారి మాటలు విని రాజు తీవ్ర దుఃఖానికి లోనయ్యాడు. "ఈ జీవితం నాకెందుకు? అడవిలో ఉండి నేను ఏమి చేయాలి?" అని విచారించాడు.
పిత్రా చాహం పరిత్యక్తః శప్తశ్చ గురుణా భృశమ్ । రాజ్యాద్భ్రష్టః పిశాచత్వమనుప్రాప్తః కరోమి కిమ్
"నాన్న నన్ను వదిలేశాడు, గురువు నన్ను ఘోరంగా శపించాడు, రాజ్యం పోయింది, పిశాచత్వాన్ని పొందాను, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?"
తదా పృథుతరాం కృత్వా చితాం కాష్ఠైర్నృపాత్మజః । సస్మార చణ్డికాం దేవీం ప్రవేశమనుచిన్తయన్
అప్పుడు రాజకుమారుడు పెద్ద చితిని కట్టించి, చండికా దేవిని స్మరించి, ఆ చితిలోకి వెళ్ళాలని ఆలోచించాడు.
స్మృతా దేవీం మహామాయాం చితాం ప్రజ్వలితాం పురః । కృత్వా స్నాత్వా ప్రవేశార్థం స్థితః ప్రాఞ్జలిరగ్రతః
మహామాయ అయిన దేవిని స్మరించి, ముందుగా చితిని వెలిగించి, స్నానం చేసి, చేతులు జోడించి ప్రవేశించడానికి సిద్ధంగా నిలబడ్డాడు.
జ్ఞాత్వా భగవతీ తం తు మర్తుకామం మహీపతిమ్ । ఆజగామ తదాఽఽకాశం ప్రత్యక్షం తస్య చాగ్రతః
రాజు మరణించాలనుకుంటున్నాడని తెలుసుకున్న భగవతి, ఆ సమయంలో ఆకాశంలో ప్రత్యక్షమై అతని ముందు కనిపించింది.
దత్త్వాథ దర్శనం దేవీ తమువాచ నృపాత్మజమ్ । సింహారూఢా మహారాజ మేఘగమ్భీరయా గిరా
దేవి తన దర్శనం ఇచ్చి, సింహంపై కూర్చొని, మెఘగంభీరమైన స్వరంతో రాజకుమారునితో ఇలా చెప్పింది.
దేవ్యువాచ - కిం తే వ్యవసితం సాధో హుతాశే మా తనుం త్యజ । స్థిరో భవ మహాభాగ పితా తే జరసాన్వితః
దేవి ఇలా అన్నది — "ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, నీవు ఏమి నిర్ణయించుకున్నావు? అగ్నిలో శరీరాన్ని వదిలిపెట్టు వద్దు. ఓ మహాభాగ, స్థిరంగా ఉండు. నీ తండ్రికి వృద్ధాప్యం వచ్చింది."
రాజ్యం దత్త్వా వనే తుభ్యం గన్తాస్తి తపసే కిల । విషాదం త్యజ హే వీర పరశ్వోఽహని భూపతే
"రాజ్యాన్ని నీకు ఇచ్చి, నీ తండ్రి తపస్సు కోసం అడవికి వెళ్తాడు. ఓ వీరుడా, నీ దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు. రేపటి మూడవ రోజు ఇది జరుగుతుంది, ఓ రాజా."
నేతుం త్వామాగమిష్యన్తి సచివాశ్వ పితుస్తవ । మత్ప్రసాదాత్పితా చ త్వామభిషిచ్య నృపాసనే
నీ తండ్రి మంత్రిలు నిన్ను తీసుకురావడానికి వస్తారు. నా కృపతో, నీ తండ్రి నిన్ను రాజసింహాసనంపై అభిషేకిస్తాడు.
జిత్వా కామం బ్రహ్మలోకం గమిష్యేత్యేష నిశ్చయః । వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్త్వా తం తదా దేవీ తత్రైవాన్తరధీయత
కామాన్ని జయించి, బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు — ఇది నిశ్చయం. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — అలా చెప్పి ఆ దేవి అక్కడే అంతర్ధానం అయింది.
రాజపుత్రో విరమితో మరణాత్పావకాత్తతః । అయోధ్యాయాం తదాఽఽగత్య నారదేన మహాత్మనా
అప్పుడు రాజకుమారుడు, అగ్నిలో మరణించకుండా నిలిపివేయబడి, మహాత్ముడైన నారదునితో కలిసి అయోధ్యకు వచ్చాడు.
వృత్తాన్తః కథితః సర్వో రాజ్ఞే సత్వరమాదితః । శ్రుత్వా రాజాథ పుత్రస్య తం తథా మరణోద్యమమ్
అన్నీ విషయాలు మొదటి నుంచి త్వరగా రాజుకు నారదుడు వివరంగా చెప్పాడు. తన కుమారుడు మరణించడానికి ప్రయత్నించిన సంగతి విని,
ఖేదమాధాయ మనసి శుశోచ బహుధా నృపః । సచివానాహ ధర్మాత్మా పుత్రశోకపరిప్లుతః
రాజు మనసులో బాధతో నానా విధాలుగా శోకించాడు. కుమారుని విషాదంతో, ధర్మాత్ముడైన రాజు మంత్రులతో ఇలా అన్నాడు.
జ్ఞాతం భవద్భిరత్యుగ్రం పుత్రస్య మమ చేష్టితమ్ । త్యక్తో మయా వనే ధీమాన్పుత్రః సత్యవ్రతో మమ
నా కుమారుడు ఎంతటి కఠినంగా ప్రవర్తించాడో మీ అందరికీ తెలుసు. రాజ్యానికి అర్హుడైన నా జ్ఞానవంతుడైన సత్యవ్రతుడు, నేను అడవికి పంపించాను.
ఆజ్ఞయాసౌ గతః సద్యో రాజ్యార్హః పరమార్థవిత్ । స్థితస్తత్రైవ విజ్ఞానే ధనహీనః క్షమాన్వితః
నా ఆజ్ఞతో, రాజ్యానికి అర్హుడై, పరమార్థాన్ని తెలిసిన వాడు వెంటనే వెళ్లాడు. అక్కడ ధనం లేకపోయినా, జ్ఞానంలో నిలిచినవాడై, సహనంగా ఉన్నాడు.
వసిష్ఠేన తథా శప్తః పిశాచసదృశః కృతః । సోఽద్య దుఃఖేన సన్తప్తః ప్రవేష్టుఞ్చ హుతాశనమ్
వశిష్ఠుడు శాపం ఇచ్చి, అతడిని పిశాచుడిలా మార్చేశాడు. ఈ రోజు, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, అగ్నిలోకి వెళ్లబోయాడు.