వ్యాస ఉవాచ పుత్రమాహ వృథా నామ కృతం తే దుష్టకర్మణా
వ్యాసుడు చెప్పాడు: తండ్రి తన కుమారునితో, 'నీ దుష్టకార్యంతో నీ పేరు వృథా అయింది' అన్నాడు.
గచ్ఛ దూరం సుమందాత్మన్దురాచార గృహాన్మమ
'ఓ మాందభాగ్యుడా, చెడు ప్రవర్తన కలవాడా, నా ఇంటి నుండి దూరంగా వెళ్లిపో' అన్నాడు.
కుపితం పితరం ప్రాహ క్వ గచ్ఛామితి వై ముహుః
కోపంతో ఉన్న తండ్రిని అతడు మళ్లీ మళ్లీ, 'నేను ఎక్కడికి వెళ్లాలి?' అని అడిగాడు.
శ్వపచస్య కృతం కర్మ ద్విజదారాపహారణమ్
'బ్రాహ్మణుని భార్యను తీసుకోవడం, శ్వపాకుని పని.'
నహి పుత్రేణ పుత్రార్థీ త్వయా చ కులపాంసనా
'కుటుంబానికి అపకీర్తి తెచ్చిన నీవు, లేదా కుమారుని కోరికతో పుట్టిన కుమారుడు, ఎవ్వరూ నిజమైన కుమారుడవు కారు.'
స నిశమ్య పితుర్వాక్యం కుపితస్య మహాత్మనః
తండ్రి కోపంగా చెప్పిన మాటలు సత్యవ్రతుడు వినాడు.
సత్యవ్రతస్తదా తత్ర శ్వపాకైః సహ వర్తతే
అప్పుడు సత్యవ్రతుడు అక్కడ శ్వపాకులతో కలిసి ఉండసాగాడు.
యదా నిష్కాసితః పిత్రా కుపితేన మహాత్మనా 7.10.
తన గొప్ప తండ్రి కోపంతో అతన్ని ఇంటి నుండి వెళ్లగొట్టినప్పుడు,
తస్మాత్సత్యవ్రతస్తస్మిన్బభూవ క్రోధసంయుతః
అందువల్ల ఆ సమయంలో సత్యవ్రతుడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
కేనచిత్కారణేనాథ పితా తస్య మహీపతిః
అప్పుడు ఏదో కారణంతో అతని తండ్రి, ఆ రాజు,
న వవర్ష తదా తస్మిన్విషయే పాకశాసనః
ఆ సమయంలో ఆ ప్రాంతంలో ఇంద్రుడు వర్షం కురిపించలేదు.
విశ్వామిత్రస్తదా దారాంస్తస్మింస్తు విషయే నృప
అప్పుడు రాజా, ఆ ప్రాంతంలో విశ్వామిత్రుని భార్యలు
కాతరా తత్ర సంజాతా భార్యా కౌశికస్య హ
కౌశికుని భార్యలు అక్కడ భయంతో నిండిపోయారు.
బాలకాన్క్షుధయాఽఽక్రాంతాన్రుదతః పశ్యతీ భృశమ్
తమ పిల్లలు ఆకలితో బాధపడి, బాగా ఏడుస్తున్నదాన్ని చూసి
చింతయామాస దుఃఖార్తా తోకాన్వీక్ష్య క్షుధాఽఽతురాన్
ఆమె బాధతో, ఆకలితో పీడితులైన తన పిల్లలను చూసి ఆలోచించసాగింది.
న మే త్రాతాఽస్తి పుత్రాణాం పతిర్మే నాస్తి సన్నిధౌ
"నా కుమారులకు ఎవరూ రక్షకులు లేరు, నా భర్త కూడా దగ్గరలో లేడు."
ధనహీనా చ మాం త్యక్త్వా తపస్తప్తం గతః పతిః
"ధనం లేకుండా నా భర్త నన్ను వదిలేసి తపస్సు చేయడానికి వెళ్లిపోయాడు."
బాలానాం భరణం కేన కరోమి పతినా వినా 7.10.
"నా భర్త లేకుండా పిల్లలను ఎలా పోషించగలను?"
ఏకం సుతం తు విక్రీయ ద్రవ్యేణ కియతా పునః
"ఒక కుమారుణ్ని కొంత ధనానికి అమ్మితే మళ్లీ—"
సర్వేషాం మారణం నాద్ధా యుక్తం మమ విపర్యయే
"నా దురదృష్టంలో అందరినీ చంపడం నాకు అసలు సమంజసం కాదు."
హృదయం కఠినం కృత్వా సంచింత్య మనసా సతీ
హృదయం గట్టిగా చేసుకుని, మనసులో ఆలోచించి, ఆ సతీమంతుడు
మునిపత్నీ గలే బద్ధ్వా మధ్యమం పుత్రమౌరసమ్
ఆ మునిపత్ని తన మధ్య కుమారుని మెడకు కట్టెతో కట్టింది.
దృష్టా సత్యవ్రతేనాఽఽర్తా తాపసీ శోకసంయుతా
ఆ తపస్విని బాధతో ఉన్నదాన్ని, శోకంతో నిండినదాన్ని సత్యవ్రతుడు చూశాడు.
రుదంతం బాలకం కంఠే బద్ధ్వా నయసి కాఽధునా
"ఈ ఏడుస్తున్న బిడ్డను మెడకు కట్టి ఎక్కడికి తీసుకెళ్తున్నావు అమ్మా?"
ఋషిపత్న్యువాచ విక్రేతుమౌరసం కామం గమిష్యే విషమేఽ సుతమ్
మునిపత్ని ఇలా చెప్పింది: "ఈ కష్ట సమయంలో నా మనసు ప్రకారం నా కుమారుణ్ని అమ్మడానికి వెళ్తున్నాను."
అన్నం నాస్తి పతిర్ముక్త్వా గతస్తప్తం నృప క్వచిత్
"భోజనం లేదు, నా భర్త వదిలేసి ఎక్కడికో తపస్సు చేయడానికి వెళ్లిపోయాడు రాజా."
రాజోవాచ తావదేవ పతిస్తేఽత్ర వనాచ్చైవాఽఽగమిష్యతి
రాజు ఇలా అన్నాడు — నీ భర్త అతి త్వరలోనే అడవిలోనుంచి తిరిగి ఇక్కడికి వస్తాడు.
వృక్షే తవాఽఽశ్రమాభ్యాశే భక్ష్యం కించిన్నిరంతరమ్ 7.10.
నీ ఆశ్రమం దగ్గర ఉన్న చెట్టుపై ఎప్పుడూ కొంత తిండి ఉంటుంది.
ఇత్యుక్తా సా తదా తేన రాజ్ఞా కౌశికకామినీ
అప్పుడు ఆ రాజు ఇలా చెప్పినప్పుడు, కౌశికుని కోరిన ఆ స్త్రీ—
సోఽభవద్గాలవో నామ గలబంధాన్మహాతపాః
ఆయన గొంతు బంధంతో ఉన్న మహా తపస్విగా గాలవుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాడు.