ధున్ధుర్నామా హతో దైత్యస్తేనాసౌ పృథివీతలే । ధున్ధుమారేతి విఖ్యాతం నామ ప్రాపాతివిశ్రుతమ్
కువలయాశ్వుడు భూమిపై ధుంధు అనే దానవుడిని సంహరించాడు. అందువల్ల అతడికి ధుంధుమారుడు అనే పేరు ప్రఖ్యాతి చెందింది.
పుత్రస్తస్య దృఢాశ్వస్తు పాలయామాస మేదినీమ్ । దృఢాశ్వస్య సుతః శ్రీమాన్హర్యశ్వ ఇతి కీర్తితః
ధుంధుమారునికి దృఢాశ్వుడు కుమారుడిగా పుట్టి, భూమిని పాలించాడు. దృఢాశ్వునికి హర్యశ్వుడు అనే మహిమగల కుమారుడు పుట్టాడు.
నికుమ్భస్తత్సుతః ప్రోక్తో బభూవ పృథివీపతిః । బర్హణాశ్వో నికుమ్భస్య కుశాశ్వస్తస్య వై సుతః
హర్యశ్వునికి నికుంభుడు కుమారుడిగా పుట్టి, భూమిపై రాజుగా పరిపాలించాడు. నికుంభునికి బర్హణాశ్వుడు కుమారుడు, అతనికి కుశాశ్వుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు.
ప్రసేనజిత్కృశాశ్వస్య బలవాన్సత్యవిక్రమః । తస్య పుత్రో మహాభాగో యౌవనాశ్వేతి విశ్రుతః
కృశాశ్వునికి ప్రసేనజిత్ అనే బలవంతుడు, నిజమైన వీరుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ప్రసేనజిత్కు యౌవనాశ్వుడు అనే మహాభాగుడు కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
యౌవనాశ్వసుతః శ్రీమాన్మాన్ధాతేతి మహీపతిః । అష్టోత్తరసహస్రం తు ప్రాసాదా యేన నిర్మితాః
యౌవనాశ్వునికి మాహాత్ముడైన మాంధాతుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. మాంధాతుడు వెయ్యి ఎనిమిది మహా ప్రాసాదాలు నిర్మించాడు.
భగవత్యాస్తు తుష్ట్యర్థం మహాతీర్థేషు మానద । మాతృగర్భే న జాతోఽసావుత్పన్నో జనకోదరే
ఓ మహానుభావా! దేవిని సంతుష్టిపరిచేందుకు, మాంధాతుడు ఆ ప్రాసాదాలను మహా తీర్థాలలో నిర్మించాడు. అతడు తల్లి గర్భంలో కాకుండా తండ్రి పొట్టలో నుంచే జన్మించాడు.
నిఃసారితస్తతః పుత్రః కుక్షిం భిత్త్వా పితుః పునః । రాజోవాచ - న శ్రుతం న చ దృష్టం వా భవతా తదుదాహృతమ్
ఆ తరువాత ఆ కుమారుడు తండ్రి పొట్టను చీల్చుకుని బయటకు వచ్చాడు. అప్పుడా రాజు ఇలా అన్నాడు: 'నీ చెప్పినట్టు ఇలాంటి విషయం నేను ఎప్పుడూ వినలేదు, చూడలేదు కూడా.'
అసంభావ్యం మహాభాగ తస్య జన్మ యథోదితమ్ । విస్తరేణ వదస్వాద్య మాన్ధాతుర్జన్మకారణమ్
'ఓ మహాభాగా! నీవు చెప్పినట్టు ఆ జననం అసాధ్యంగా ఉంది. ఇప్పుడు మాంధాతుని జనన కారణాన్ని వివరంగా చెప్పు.'
రాజోదరే యథోత్పన్నః పుత్రః సర్వాఙ్గసున్దరః । వ్యాస ఉవాచ - యౌవనాశ్వోఽనపత్యోఽభూద్రాజా పరమధార్మికః
రాజు పొట్టలో నుంచే అందమైన అవయవాలతో కూడిన కుమారుడు జన్మించాడు. వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: 'యౌవనాశ్వుడు పరమధార్మికుడైన రాజు అయినా, ఆయనకు సంతానం ఉండేది కాదు.'
భార్యాణాం చ శతం తస్య బభూవ నృపతేర్నృప । రాజా చిన్తాపరః ప్రాయశ్చిన్తయామాస నిత్యశః
ఆ రాజుకు వంద మంది భార్యలు ఉండేవారు. అయినా రాజు ఎప్పుడూ ఆలోచనలో మునిగి, నిరంతరం మనసులో బాధపడేవాడు.
అపత్యార్థే యౌవనాశ్వో దుఃఖితస్తు వనం గతః । ఋషీణామాశ్రమే పుణ్యే నిర్విణ్ణః స చ పార్థివః
సంతానం కోసం యౌవనాశ్వుడు బాధతో అడవికి వెళ్లాడు. ఆ రాజు నిరాశతో ఋషుల ఆశ్రమంలో నివసించాడు.
ముమోచ దుఃఖితః శ్వాసాంస్తాపసానాం చ పశ్యతామ్ । దృష్ట్వా తు దుఃఖితం విప్రా బభూవుశ్చ కృపాలవః
బాధతో యౌవనాశ్వుడు దీర్ఘంగా ఊపిరి తీసాడు. తపస్వులు చూస్తుండగా అతడు ఆవేదనతో ఉన్నాడు. అతడిని చూసి బ్రాహ్మణులు దయతో నిండిపోయారు.
తమూచుర్బ్రాహ్మణా రాజన్కస్మాచ్ఛోచసి పార్థివ । కిం తే దుఃఖం మహారాజ బ్రూహి సత్యం మనోగతమ్
బ్రాహ్మణులు రాజును ఇలా అడిగారు: "ఓ రాజా, మీరు ఎందుకు బాధపడుతున్నారు? మీకు ఏ బాధ కలిగింది? మీ మనసులో ఉన్నది నిజంగా మాకు చెప్పండి."
ప్రతీకారం కరిష్యామో దుఃఖస్య తవ సర్వథా । యౌవనాశ్వ ఉవాచ - రాజ్యం ధనం సదశ్వాశ్చ వర్తన్తే మునయో మమ
"మీ బాధకు మేము తప్పక పరిష్కారం చూపిస్తాము," అని వారు చెప్పారు. యువనాశ్వుడు ఇలా చెప్పాడు: "ఓ మునులారా, నాకు రాజ్యం ఉంది, ధనం ఉంది, మంచి కాళ్లు ఉన్న గుర్రాలు ఉన్నాయి."
భార్యాణాం చ శతం శుద్ధం వర్తతే విశదప్రభమ్ । నారాతిస్త్రిషు లోకేషు కోఽప్యస్తి బలవాన్మమ
"నాకు వందమంది పవిత్రమైన భార్యలు ఉన్నారు, అందంగా మెరిసిపోతున్నారు. ఈ మూడు లోకాలలో నాకు శత్రువుగా ఎవ్వరూ లేరు."
ఆజ్ఞాకరాస్తు సామన్తా వర్తన్తే మన్త్రిణస్తథా । ఏకం సన్తానజం దుఃఖం నాన్యత్పశ్యామి తాపసాః
"నా సామంతులు, మంత్రులు అందరూ నా ఆజ్ఞకు లోబడి ఉంటారు. ఓ తపస్వులారా, నాకు ఒకే ఒక బాధ ఉంది — అది సంతానం లేనిది తప్ప ఇంకొకటి లేదు."
అపుత్రస్య గతిర్నాస్తి స్వర్గో నైవ చ నైవ చ । తస్మాచ్ఛోచామి విప్రేన్ద్రాః సన్తానార్థం భృశం తతః
"సంతానం లేని వానికి ఎలాంటి గతి ఉండదు, స్వర్గం కూడా దక్కదు. అందుకే, ఓ ఉత్తమ బ్రాహ్మణులారా, సంతానం కోసం నేను ఎంతో బాధపడుతున్నాను."
వేదశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞాస్తాపసాశ్చ కృతశ్రమాః । ఇష్టిం సన్తానకామస్య యుక్తాం జ్ఞాత్వా దిశన్తు మే
"వేదాలు, శాస్త్రాల సారాన్ని తెలిసిన తపస్వులారా, మీరు చేసిన తపస్సుతో నాకు సంతానం కలిగే విధంగా ఏ యజ్ఞం చేయాలో చెప్పండి."
కుర్వన్తు మమ కార్యం వై కృపా చేదస్తి తాపసాః । వ్యాస ఉవాచ - తచ్ఛ్రుత్వా వచనం రాజ్ఞః కృపయా పూర్ణమానసాః
"మీకు కనికరం ఉంటే, ఓ తపస్వులారా, నా కోరిక నెరవేర్చండి." వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: "రాజు మాటలు విని, వారు దయతో మనసు నిండిపోయారు."
కారయామాసురవ్యగ్రాస్తస్యేష్టిమిన్ద్రదేవతామ్ । కలశః స్థాపితస్తత్ర జలపూర్ణస్తు వాడవైః
వారు వెంటనే ఇంద్రునికి యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించారు. అక్కడ నీటితో నిండిన కలశాన్ని శుద్ధిగా ఉంచారు.
మన్త్రితో వేదమన్త్రైశ్చ పుత్రార్థం తస్య భూపతేః । రాజా తద్యజ్ఞసదనం ప్రవిష్టస్తృషితో నిశి
ఆ కలశాన్ని వేదమంత్రాలతో, రాజుకు సంతానం కలగాలని అభిషేకించారు. రాత్రి సమయంలో రాజు దాహంతో యజ్ఞశాలలోకి వెళ్లాడు.
విప్రాన్దృష్ట్వా శయానాన్స పపౌ మన్త్రజలం స్వయమ్ । భార్యార్థం సంస్కృతం విప్రైర్మన్త్రితం విధినోద్ధృతమ్
బ్రాహ్మణులు నిద్రలో ఉండగా, రాజు తానే ఆ మంత్రజలం తాగాడు. అది బ్రాహ్మణులు ఆయన భార్య కోసం సంస్కరించి, మంత్రాలతో తీర్చిన నీరు.
పీతం రాజ్ఞా తృషార్తేన తదజ్ఞానాన్నృపోత్తమ । వ్యుదకం కలశం దృష్ట్వా తదా విప్రా విశఙ్కితాః
రాజు దాహంతో, తెలియక ఆ నీరు తాగాడు. తరువాత బ్రాహ్మణులు ఖాళీ అయిన కలశాన్ని చూసి ఆందోళనకు గురయ్యారు.
పప్రచ్ఛుస్తే నృపం కేన పీతం జలమితి ద్విజాః । రాజ్ఞా పీతం విదిత్వా తే జ్ఞాత్వా దైవబలం మహత్
బ్రాహ్మణులు రాజును అడిగారు: "ఈ నీరు ఎవరు తాగారు?" రాజు తాగినట్టు తెలిసి, వారు దైవబలం ఎంత గొప్పదో గ్రహించారు.
ఇష్టిం సమాపయామాసుర్గతాస్తే మునయో గృహాన్ । గర్భం దధార నృపతిస్తతో మన్త్రబలాదథ
వారు యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసి, మునులు తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు. మంత్రశక్తితో రాజుకు గర్భం ఏర్పడింది.
తతః కాలే స ఉత్పన్నః కుక్షిం భిత్త్వాఽస్య దక్షిణామ్ । పుత్రం నిష్కాసమాయాసుర్మన్త్రిణస్తస్య భూపతేః
కాలక్రమంలో, ఆ గర్భం రాజు కుడివైపు నుండి బయటకు వచ్చింది. మంత్రులు ఆ కుమారుని రాజు శరీరం నుండి బయటకు తీయడానికి ప్రయత్నించారు.
దేవానాం కృపయా తత్ర న మమార మహీపతిః । కం ధాస్యతి కుమారోఽయం మన్త్రిణశ్చుక్రుశుర్భృశమ్
దేవతల దయవల్ల రాజు అక్కడ చనిపోలేదు. మంత్రులు బాధతో, "ఈ బాలుడిని ఎవరు పెంచుతారు?" అని విలపించారు.
తదేన్ద్రో దేశినీం ప్రాదాన్మాం ధాతేత్యవదద్వచః । సోఽభవద్బలవాన్ రాజా మాన్ధాతా పృథివీపతిః । తదుత్పత్తిస్తు భూపాల కథితా తవ విస్తరాత్
అప్పుడు ఇంద్రుడు, "నేనే పోషిస్తాను" అని పేరు పెట్టాడు. ఆ బాలుడు బలవంతుడైన రాజు మాంధాతగా పెరిగి, భూమిపై పరిపాలించాడు. ఇలా ఆయన జననం పూర్తిగా వివరించబడింది.
సత్యవ్రతాఖ్యానవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ మాంధాతా పృథివీం సర్వామజయన్నృపతీశ్వరః
వ్యాసుడు ఇలా చెప్పాడు: మాంధాత అనే రాజు భూమిని మొత్తం జయించాడు.
దస్యవోఽస్య భయత్రస్తా యయుర్గిరిగుహాసు చ
వారి శత్రువులు భయంతో కొండ గుహల్లోకి పారిపోయారు.