స్త్రీభిః పరివృతాం తాం తు దృష్ట్వా కాన్తాం మనోరమామ్ । హావభావకలాయుక్తాం చకమే భగవామ్బుధః
ఆమెను, చుట్టూ స్త్రీలతో, అందంగా, ఆకర్షణీయంగా, హావభావాలతో నిండినవాడిగా చూసిన బుధుడు, ఆమెను కోరాడు.
సాపి తం చకమే కాన్తం బుధం సోమసుతం పతిమ్ । సంయోగస్తత్ర సఞ్జాతస్తయోః ప్రేమ్ణా పరస్పరమ్
ఆమె కూడా సోముని కుమారుడైన బుధుని తన భర్తగా కోరింది. ఇద్దరి మధ్య పరస్పర ప్రేమతో కలయిక ఏర్పడింది.
స తస్యాం జనయామాస పురూరవసమాత్మజమ్ । ఇలాయాం సోమపుత్రస్తు చక్రవర్తినముత్తమమ్
ఆ ఇలాలో బుధుడు, సోముని కుమారుడు, పురూరవుని అనే గొప్ప చక్రవర్తిని పుట్టించాడు.
సా ప్రాసూత సుతం బాలా చిన్తావిష్టా వనే స్థితా । సస్మార స్వకులాచార్యం వసిష్ఠం మునిసత్తమమ్
ఆమె అడవిలో ఉండగా, మనసులో చింతతో, కుమారుణ్ని ప్రసవించింది. వెంటనే తన వంశాచార్యుడైన మహర్షి వశిష్ఠుని స్మరించింది.
స తదాస్య దశాం దృష్ట్వా సుద్యుమ్నస్య కృపాన్వితః । అతోషయన్మహాదేవం శఙ్కరం లోకశఙ్కరమ్
సుద్యుమ్నుని పరిస్థితిని చూసి, అతనిపై కరుణతో నిండిన వసిష్ఠుడు, లోకాలకు మంగళకరుడైన మహాదేవుడు శంకరుని ప్రసన్నం చేయాలని ప్రయత్నించాడు.
తస్మై స భగవాంస్తుష్టః ప్రదదౌ వాఞ్ఛితం వరమ్ । వసిష్ఠః ప్రార్థయామాస పుంస్త్వం రాజ్ఞః ప్రియస్య చ
ఆ సమయంలో భగవంతుడు సంతోషంతో వాంఛిత వరాన్ని అనుగ్రహించాడు. వసిష్ఠుడు, రాజుకు మళ్లీ పురుషత్వం కలగాలని కోరాడు.
శఙ్కరస్తు నిజాం వాచమృతాం కుర్వన్నువాచ హ । మాసం పుమాంస్తు భవితా మాసం స్త్రీ భూపతిః కిల
శంకరుడు తన అమృతసమానమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు: "ఒక నెల రాజు పురుషుడిగా ఉంటాడు, మరొక నెల స్త్రీగా ఉంటాడు."
ఇత్థం ప్రాప్య వరం రాజా జగామ స్వగృహం పునః । చక్రే రాజ్యం స ధర్మాత్మా వసిష్ఠస్యాప్యనుగ్రహాత్
ఇలా వరం పొంది, రాజు తిరిగి తన ఇంటికి వెళ్లాడు. వసిష్ఠుని అనుగ్రహంతో ధర్మబద్ధంగా తన రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
స్త్రీత్వే తిష్ఠతి హర్మ్యేషు పుంస్త్వే రాజ్యం ప్రశాస్తి చ । ప్రజాస్తస్మిన్సముద్విగ్నా నాభ్యనన్దన్మహీపతిమ్
స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు రాజు అంతఃపురంలో ఉండేవాడు; పురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు రాజ్యాన్ని పరిపాలించేవాడు. ప్రజలు దీనివల్ల కలవరపడి, తమ రాజును ఆనందించలేదు.
కాలే తు యౌవనం ప్రాప్తః పుత్రః పురూరవాస్తదా । ప్రతిష్ఠాం నృపతిస్తస్మై దత్త్వా రాజ్యం వనం యయౌ
కాలక్రమంలో, అతని కుమారుడు పురూరవుడు యవ్వనానికి చేరుకున్నప్పుడు, రాజు తన రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించి, అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
గత్వా తస్మిన్వనే రమ్యే నానాద్రుమసమాకులే । నారదాన్మన్త్రమాసాద్య నవాక్షరమనుత్తమమ్
అలా ఆ అందమైన, విభిన్న వృక్షాలతో నిండిన అరణ్యంలోకి వెళ్లి, నారదుని ద్వారా అత్యుత్తమమైన నవాక్షర మంత్రాన్ని పొందాడు.
జజాప మన్త్రమత్యర్థం ప్రేమపూరితమానసః । పరితుష్టా తదా దేవీ సగుణా తారిణీ శివా
ఆ మంత్రాన్ని అతిగా, ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో జపించాడు. అప్పుడు సగుణ స్వరూపిణి, రక్షకురాలు, శుభదాయిని అయిన దేవి సంతోషించింది.
సింహారూఢా స్థితా చాగ్రే దివ్యరూపా మనోరమా । వారుణీపానసమ్మత్తా మదాఘూర్ణితలోచనా
ఆమె సింహంపై కూర్చొని, దివ్యమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది. వారుణీ మద్యం వల్ల మత్తులో, ఆనందంతో తేలియాడుతున్న కళ్లతో కనిపించింది.
దృష్ట్వా తాం దివ్యరూపాం చ ప్రేమాకులితలోచనః । ప్రణమ్య శిరసా ప్రీత్యా తుష్టావ జగదమ్బికామ్
ఆ దివ్యరూపాన్ని చూసి, ప్రేమతో కళ్లు నిండిపోయిన అతను, తలవంచి, ఆనందంతో జగదంబను స్తుతించాడు.
ఇలోవాచ దివ్యం చ తే భగవతి ప్రథితం స్వరూపం దృష్టం మయా సకలలోకహితానురూపమ్ । వన్దే త్వదంఘ్రికమలం సురసఙ్ఘసేవ్యం కామప్రదం జనని చాపి విముక్తిదం చ
ఇలా అన్నాడు: "భగవతీ! నీ దివ్యమైన, లోకాల మంగళానికి అనుగుణమైన రూపాన్ని నేను చూశాను. దేవతలు సేవించే నీ పద్మపాదాలను నమస్కరిస్తున్నాను, కామాలను ప్రసాదించేవారూ, మాతృమూర్తీ, మోక్షాన్ని దయచేసేవారూ నీవే."
కో వేత్తి తేఽమ్బ భువి మర్త్యతనుర్నికామం ముహ్యన్తి యత్ర మునయశ్చ సురాశ్చ సర్వే । ఐశ్వర్యమేతదఖిలం కృపణే దయాం చ దృష్ట్వైవ దేవి సకలం కిల విస్మయో మే
"అమ్మా! ఈ భూమిలో నీవు మానవ రూపంలో ఉన్నప్పుడు ఎవరు నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు? మునులు, దేవతలు అందరూ నీవల్ల మాయలో పడతారు. నీ సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని, దయను చూసి నేను ఆశ్చర్యపోతున్నాను."
శమ్భుర్హరిః కమలజో మఘవా రవిశ్చ విత్తేశవహ్నివరుణాః పవనశ్చ సోమః । జానన్తి నైవ వసవోఽపి హి తే ప్రభావం బుధ్యేత్కథం తవ గుణానగుణో మనుష్యః
"శంభుడు, హరి, కమలజుడు, మఘవాన్, సూర్యుడు, ధనాధిపతి, అగ్ని, వరుణుడు, వాయువు, సోముడు — వీరందరికీ కూడా నీ మహిమ తెలియదు. అలాంటప్పుడు సాధారణ మనిషి నీ గుణాలను ఎలా గ్రహించగలడు?"
జానాతి విష్ణురమితద్యుతిరమ్బ సాక్షా- త్త్వాం సాత్త్వికీముదధిజాం సకలార్థదాం చ । కో రాజసీం హర ఉమాం కిల తామసీం త్వాం వేదామ్బికే న తు పునః ఖలు నిర్గుణాం త్వామ్
"అమిత తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు నిన్ను సాత్విక స్వరూపిణిగా, సముద్రంలో జన్మించినవారిగా, సమస్త కోరికలను తీరుస్తువారిగా తెలుసు. రాజస స్వరూపమైన ఉమను, తామస స్వరూపాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? వేదమాతా! నిర్గుణ స్వరూపాన్ని మాత్రం ఎవరూ తెలుసుకోలేరు."
క్వాహం సుమన్దమతిరప్రతిమప్రభావః క్వాయం తవాతినిపుణో మయి సుప్రసాదః । జానే భవాని చరితం కరుణాసమేతం యత్సేవకాంశ్చ దయసే త్వయి భావయుక్తాన్
"నేను ఎంత అజ్ఞానమయినవాడిని, నీవు ఎంత అపారమైన శక్తి కలవారివి! అయినా నాపై నీవు చూపిన అనుగ్రహం ఎంత గొప్పది! భవానీ! నీ కార్యాలు కరుణతో నిండినవే. నీ భక్తులను నీవు ఎల్లప్పుడూ దయతో కాపాడుతావు."
వృత్తస్త్వయా హరిరసౌ వనజేశయాపి నైవాచరత్యపి ముదం మధుసూదనశ్చ । పాదౌ తవాదిపురుషః కిల పావకేన కృత్వా కరోతి చ కరేణ శుభౌ పవిత్రౌ
"హరి, కమలలోచనుడు నీ సేవలో ఉంటారు. అయినా మధుసూదనుడు సంతోషాన్ని పొందడు. ఆదిపురుషుడు నీ పాదాలను అగ్నితో పవిత్రం చేసి, తన చేతితో శుభ్రంగా చేస్తాడు."
వాఞ్ఛత్యహో హరిరశోక ఇవాతికామం పాదాహతిం ప్రముదితః పురుషః పురాణః । తాం త్వం కరోషి రుషితా ప్రణతం చ పాదే దృష్ట్వా పతిం సకలదేవనుతం స్మరార్తమ్
"హరి, అత్యంత కోరికతో, దుఃఖం లేని వాడిలా నీ పాదస్పర్శను కోరుకుంటాడు; ఆదిపురుషుడు ఆనందిస్తాడు. అయినా నీవు కోపంతో ఉన్నప్పుడు, నీ పాదాల వద్ద భక్తిగా నమస్కరించినవారిని కూడా తిడతావు. నీ భర్తను, దేవతలందరూ స్తుతించే వాడిని, మనసులో ప్రేమతో బాధపడుతూ చూసి అలా చేస్తావు."
వక్షఃస్థలే వససి దేవి సదైవ తస్య పర్యఙ్కవత్సుచరితే విపులేఽతిశాన్తే । సౌదామినీవ సుఘనే సువిభూషితే చ కిం తే న వాహనమసౌ జగదీశ్వరోఽపి
"దేవీ! నీవు ఎప్పుడూ అతని విశాలమైన, ప్రశాంతమైన, మంచిగా అలంకరించబడిన వక్షస్థలంపై పరుపులా నివసిస్తావు. మేఘంపై మెరుపు వలె అలరారుతావు. అతను జగదీశ్వరుడైనా నీ వాహనమే కదా?"
త్వం చేజ్జహాసి మధుసూదనమమ్బ కోపా- న్నైవార్చితోఽపి స భవేత్కిల శక్తిహీనః । ప్రత్యక్షమేవ పురుషం స్వజనాస్త్వజన్తి శాన్తం శ్రియోజ్ఝితమతీవ గుణైర్వియుక్తమ్
అమ్మా, నీవు కోపంతో మధుసూదనుని వదిలిపెడితే, ఆయనను ఎంత పూజించినా ఆయనకు శక్తి ఉండదు. మనుషులు కూడా, ఎంత శాంతంగా, ఐశ్వర్యం లేకుండా, గుణాలు లేని వారిని—even స్వంతవారైనా—వదిలిపోతారు కదా.
బ్రహ్మాదయః సురగణా న తు కిం యువత్యో యే త్వత్పదామ్బుజమహర్నిశమాశ్రయన్తి । మన్యే త్వయైవ విహితాః ఖలు తే పుమాంసః కిం వర్ణయామి తవ శక్తిమనన్తవీర్యే
బ్రహ్మ మొదలైన దేవతల సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు—మరి యువతుల సంగతి ఏమిటి? రాత్రింబవళ్ళు నీ పాదారవిందాన్ని ఆశ్రయించే పురుషులు కూడా నీ వల్లే శక్తివంతులవుతారు అని నేను నమ్ముతున్నాను. నీ అనంతమైన శక్తిని నేను ఎలా వివరించగలను?
త్వం నాపుమాన్న చ పుమానితి మే వికల్పో యాకాసి దేవి సగుణా నను నిర్గుణా వా । తాం త్వాం నమామి సతతం కిల భావయుక్తో వాఞ్ఛామి భక్తిమచలాం త్వయి మాతరం తు
దేవీ, నువ్వు మగవా, కాదు అనేది నాకు స్పష్టంగా తెలియదు. నువ్వు గుణాలతోనూ, గుణాల్లేకుండా కూడా కనిపిస్తావు. అందుకే, మాతా, నేను ఎప్పుడూ మనసారా నీకు నమస్కరిస్తూ, నీవైపు నిలకడైన భక్తి కలిగించాలని కోరుకుంటున్నాను.
సూత ఉవాచ ఇతి స్తుత్వా మహీపాలో జగామ శరణం తదా । పరితుష్టా దదౌ దేవీ తత్ర సాయుజ్యమాత్మని
సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా ఆమెను స్తుతించిన తరువాత, ఆ రాజు ఆమెను ఆశ్రయించాడు. దేవీ సంతోషించి, అతనికి తనలోనే లీనమయ్యే స్థితిని అనుగ్రహించింది.
సుద్యుమ్నస్తు తతః ప్రాప పదం పరమకం స్థిరమ్ । తస్యా దేవ్యాః ప్రసాదేన మునీనామపి దుర్లభమ్
ఆ దేవీ కృపతో సుద్యుమ్నుడు పరమమైన, స్థిరమైన స్థితిని పొందాడు. అది మునులకైనా దుర్లభమైనది.
పురూరవస ఉర్వశ్యాశ్చ చరిత్రవర్ణనమ్ సూత ఉవాచ సుద్యునే తు దివం యాతే రాజ్యం చక్రే పురూరవాః । సగుణశ్చ సురూపశ్చ ప్రజారఞ్జనతత్పరః
సూతుడు చెప్పాడు: సుద్యుమ్నుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తరువాత, పురూరవుడు రాజ్యాన్ని పాలించాడు. అతను సద్గుణాలున్నవాడు, అందగాడు, ప్రజలను సంతోషపెట్టడంలో ఎల్లప్పుడూ తపనగలవాడు.
ప్రతిష్ఠానే పురే రమ్యే రాజ్యం సర్వనమస్కృతమ్ । చకార సర్వధర్మజ్ఞః ప్రజారక్షణతత్పరః
అందమైన ప్రతిష్ఠానపురిలో, అతను అందరూ గౌరవించేలా రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అన్ని ధర్మాలను బాగా తెలిసినవాడు, ప్రజల రక్షణలో నిత్యం తపనగలవాడు.
మన్త్రః సుగుప్తస్తస్యాసీత్పరత్రాభిజ్ఞతా తథా । సదైవోత్సాహశక్తిశ్చ ప్రభుశక్తిస్తథోత్తమా
అతనికి రహస్యమైన మంత్రాలు బాగా కాపాడబడ్డవి, పరలోక జ్ఞానం, ఎప్పుడూ ఉత్సాహం, శక్తి, మరియు అత్యుత్తమ అధికారబలం ఉండేవి.