తస్మింశ్చ సమయే తత్ర శఙ్కరః ప్రమదాయుతః । క్రీడాసక్తో మహాదేవో వివస్త్రా కామినీ శివా
అప్పటికి అక్కడ శంకరుడు, అనేక స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, క్రీడలో మునిగిపోయి ఉన్నాడు. మహాదేవుడు, తన ప్రియమైన శివతో కలిసి, ఆమె కూడా వస్ర్తం లేకుండా, కోరికతో ఉన్నారు.
ఉత్సఙ్గే సంస్థితా భర్తూ రమమాణా మనోరమా । తాన్విలోక్యామ్బికా దేవీ వివస్త్రా వ్రీడితా భృశమ్
ఆ అందమైన అమ్మవారు, భర్త మడిలో ఆనందంగా ఉండగా, ఋషులను చూసి, వస్ర్తం లేకుండా ఉండటంతో చాలా సిగ్గుపడ్డారు.
భర్తురఙ్కాత్సముత్థాయ వస్త్రమాదాయ పర్యధాత్ । లజ్జావిష్టా స్థితా తత్ర వేపమానాతిమానినీ
భర్త మడిలో నుంచి లేచి, ఒక వస్త్రాన్ని తీసుకుని కప్పుకుని, సిగ్గుతో వణుకుతూ, గర్వంగా అక్కడ నిలబడ్డారు.
ఋషయోఽపి తయోర్వీక్ష్య ప్రసఙ్గం రమమాణయోః । పరివృత్య యయుస్తూర్ణం నరనారాయణాశ్రమమ్
ఆ ఇద్దరి మధ్య స్నేహాన్ని, ఆనందాన్ని చూసిన ఋషులు, వెంటనే ముఖం తిప్పి, నరనారాయణాశ్రమానికి వెళ్లిపోయారు.
హ్రీయుతాం కామినీం వీక్ష్య ప్రోవాచ భగవాన్హరః । కథం లజ్జాతురాసి త్వం సుఖం తే ప్రకరోమ్యహమ్
సిగ్గుతో ఉన్న, కోరికతో ఉన్న అమ్మవారిని చూసి, భగవంతుడు హరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ఎందుకు సిగ్గుపడుతున్నావు? నేను నిన్ను సంతోషపెట్టుతాను.'
అద్యప్రభృతి యో మోహాత్పుమాన్కోఽపి వరాననే । వనం చ ప్రవిశేదేతత్స వై యోషిద్భవిష్యతి
ఈ రోజు నుండి, ఓ సుందర ముఖినీ! ఎవరు మోహంతో ఈ అడవిలోకి అడుగు పెడితే, వారు స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
ఇతి శప్తం వనం తేన యే జానన్తి జనాః క్వచిత్ । వర్జయన్తీహ తే కామం వనం దోషసమృద్ధిమత్
ఆ శాపం వల్ల, ఈ విషయం తెలిసిన వారు, తప్పులతొ నిండిన ఈ అడవిని తమ ఇష్టానుసారం దూరంగా ఉంచుతారు.
సుద్యుమ్నస్తు తదజ్ఞానాత్ప్రవిష్టః సచివైః సహ । తథైవ స్త్రీత్వమాపన్నస్తైః సహేతి న సంశయః
కాని, సుద్యుమ్నుడు తెలియకుండానే తన మంత్రులతో కలిసి ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. అందుకే అతనూ, అతని తోడుళ్లూ స్త్రీలుగా మారిపోయారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
చిన్తావిష్టః స రాజర్షిర్న జగామ గృహం హ్రియా । విచచార బహిస్తస్మాద్వనదేశాదితస్తతః
ఆ రాజర్షి మనసులో చింతతో, సిగ్గుతో ఇంటికి తిరిగి వెళ్లలేదు. అడవి ప్రాంతంలో ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ ఉండిపోయాడు.
ఇలేతి నామ సమ్ప్రాప్తం స్త్రీత్వే తేన మహాత్మనా । విచరంస్తత్ర సమ్ప్రాప్తో బుధః సోమసుతో యువా
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు స్త్రీగా మారి 'ఇలా' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు. అలా తిరుగుతూ ఉండగా, సోముని కుమారుడు, యవ్వనంతో ఉన్న బుధుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
స్త్రీభిః పరివృతాం తాం తు దృష్ట్వా కాన్తాం మనోరమామ్ । హావభావకలాయుక్తాం చకమే భగవామ్బుధః
ఆమెను, చుట్టూ స్త్రీలతో, అందంగా, ఆకర్షణీయంగా, హావభావాలతో నిండినవాడిగా చూసిన బుధుడు, ఆమెను కోరాడు.
సాపి తం చకమే కాన్తం బుధం సోమసుతం పతిమ్ । సంయోగస్తత్ర సఞ్జాతస్తయోః ప్రేమ్ణా పరస్పరమ్
ఆమె కూడా సోముని కుమారుడైన బుధుని తన భర్తగా కోరింది. ఇద్దరి మధ్య పరస్పర ప్రేమతో కలయిక ఏర్పడింది.
స తస్యాం జనయామాస పురూరవసమాత్మజమ్ । ఇలాయాం సోమపుత్రస్తు చక్రవర్తినముత్తమమ్
ఆ ఇలాలో బుధుడు, సోముని కుమారుడు, పురూరవుని అనే గొప్ప చక్రవర్తిని పుట్టించాడు.
సా ప్రాసూత సుతం బాలా చిన్తావిష్టా వనే స్థితా । సస్మార స్వకులాచార్యం వసిష్ఠం మునిసత్తమమ్
ఆమె అడవిలో ఉండగా, మనసులో చింతతో, కుమారుణ్ని ప్రసవించింది. వెంటనే తన వంశాచార్యుడైన మహర్షి వశిష్ఠుని స్మరించింది.
స తదాస్య దశాం దృష్ట్వా సుద్యుమ్నస్య కృపాన్వితః । అతోషయన్మహాదేవం శఙ్కరం లోకశఙ్కరమ్
సుద్యుమ్నుని పరిస్థితిని చూసి, అతనిపై కరుణతో నిండిన వసిష్ఠుడు, లోకాలకు మంగళకరుడైన మహాదేవుడు శంకరుని ప్రసన్నం చేయాలని ప్రయత్నించాడు.
తస్మై స భగవాంస్తుష్టః ప్రదదౌ వాఞ్ఛితం వరమ్ । వసిష్ఠః ప్రార్థయామాస పుంస్త్వం రాజ్ఞః ప్రియస్య చ
ఆ సమయంలో భగవంతుడు సంతోషంతో వాంఛిత వరాన్ని అనుగ్రహించాడు. వసిష్ఠుడు, రాజుకు మళ్లీ పురుషత్వం కలగాలని కోరాడు.
శఙ్కరస్తు నిజాం వాచమృతాం కుర్వన్నువాచ హ । మాసం పుమాంస్తు భవితా మాసం స్త్రీ భూపతిః కిల
శంకరుడు తన అమృతసమానమైన మాటలతో ఇలా అన్నాడు: "ఒక నెల రాజు పురుషుడిగా ఉంటాడు, మరొక నెల స్త్రీగా ఉంటాడు."
ఇత్థం ప్రాప్య వరం రాజా జగామ స్వగృహం పునః । చక్రే రాజ్యం స ధర్మాత్మా వసిష్ఠస్యాప్యనుగ్రహాత్
ఇలా వరం పొంది, రాజు తిరిగి తన ఇంటికి వెళ్లాడు. వసిష్ఠుని అనుగ్రహంతో ధర్మబద్ధంగా తన రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
స్త్రీత్వే తిష్ఠతి హర్మ్యేషు పుంస్త్వే రాజ్యం ప్రశాస్తి చ । ప్రజాస్తస్మిన్సముద్విగ్నా నాభ్యనన్దన్మహీపతిమ్
స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు రాజు అంతఃపురంలో ఉండేవాడు; పురుషుడిగా ఉన్నప్పుడు రాజ్యాన్ని పరిపాలించేవాడు. ప్రజలు దీనివల్ల కలవరపడి, తమ రాజును ఆనందించలేదు.
కాలే తు యౌవనం ప్రాప్తః పుత్రః పురూరవాస్తదా । ప్రతిష్ఠాం నృపతిస్తస్మై దత్త్వా రాజ్యం వనం యయౌ
కాలక్రమంలో, అతని కుమారుడు పురూరవుడు యవ్వనానికి చేరుకున్నప్పుడు, రాజు తన రాజ్యాన్ని అతనికి అప్పగించి, అరణ్యంలోకి వెళ్లిపోయాడు.
గత్వా తస్మిన్వనే రమ్యే నానాద్రుమసమాకులే । నారదాన్మన్త్రమాసాద్య నవాక్షరమనుత్తమమ్
అలా ఆ అందమైన, విభిన్న వృక్షాలతో నిండిన అరణ్యంలోకి వెళ్లి, నారదుని ద్వారా అత్యుత్తమమైన నవాక్షర మంత్రాన్ని పొందాడు.
జజాప మన్త్రమత్యర్థం ప్రేమపూరితమానసః । పరితుష్టా తదా దేవీ సగుణా తారిణీ శివా
ఆ మంత్రాన్ని అతిగా, ప్రేమతో నిండిన హృదయంతో జపించాడు. అప్పుడు సగుణ స్వరూపిణి, రక్షకురాలు, శుభదాయిని అయిన దేవి సంతోషించింది.
సింహారూఢా స్థితా చాగ్రే దివ్యరూపా మనోరమా । వారుణీపానసమ్మత్తా మదాఘూర్ణితలోచనా
ఆమె సింహంపై కూర్చొని, దివ్యమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది. వారుణీ మద్యం వల్ల మత్తులో, ఆనందంతో తేలియాడుతున్న కళ్లతో కనిపించింది.
దృష్ట్వా తాం దివ్యరూపాం చ ప్రేమాకులితలోచనః । ప్రణమ్య శిరసా ప్రీత్యా తుష్టావ జగదమ్బికామ్
ఆ దివ్యరూపాన్ని చూసి, ప్రేమతో కళ్లు నిండిపోయిన అతను, తలవంచి, ఆనందంతో జగదంబను స్తుతించాడు.
ఇలోవాచ దివ్యం చ తే భగవతి ప్రథితం స్వరూపం దృష్టం మయా సకలలోకహితానురూపమ్ । వన్దే త్వదంఘ్రికమలం సురసఙ్ఘసేవ్యం కామప్రదం జనని చాపి విముక్తిదం చ
ఇలా అన్నాడు: "భగవతీ! నీ దివ్యమైన, లోకాల మంగళానికి అనుగుణమైన రూపాన్ని నేను చూశాను. దేవతలు సేవించే నీ పద్మపాదాలను నమస్కరిస్తున్నాను, కామాలను ప్రసాదించేవారూ, మాతృమూర్తీ, మోక్షాన్ని దయచేసేవారూ నీవే."
కో వేత్తి తేఽమ్బ భువి మర్త్యతనుర్నికామం ముహ్యన్తి యత్ర మునయశ్చ సురాశ్చ సర్వే । ఐశ్వర్యమేతదఖిలం కృపణే దయాం చ దృష్ట్వైవ దేవి సకలం కిల విస్మయో మే
"అమ్మా! ఈ భూమిలో నీవు మానవ రూపంలో ఉన్నప్పుడు ఎవరు నిన్ను పూర్తిగా తెలుసుకోగలరు? మునులు, దేవతలు అందరూ నీవల్ల మాయలో పడతారు. నీ సంపూర్ణ ఐశ్వర్యాన్ని, దయను చూసి నేను ఆశ్చర్యపోతున్నాను."
శమ్భుర్హరిః కమలజో మఘవా రవిశ్చ విత్తేశవహ్నివరుణాః పవనశ్చ సోమః । జానన్తి నైవ వసవోఽపి హి తే ప్రభావం బుధ్యేత్కథం తవ గుణానగుణో మనుష్యః
"శంభుడు, హరి, కమలజుడు, మఘవాన్, సూర్యుడు, ధనాధిపతి, అగ్ని, వరుణుడు, వాయువు, సోముడు — వీరందరికీ కూడా నీ మహిమ తెలియదు. అలాంటప్పుడు సాధారణ మనిషి నీ గుణాలను ఎలా గ్రహించగలడు?"
జానాతి విష్ణురమితద్యుతిరమ్బ సాక్షా- త్త్వాం సాత్త్వికీముదధిజాం సకలార్థదాం చ । కో రాజసీం హర ఉమాం కిల తామసీం త్వాం వేదామ్బికే న తు పునః ఖలు నిర్గుణాం త్వామ్
"అమిత తేజస్సుతో ఉన్న విష్ణువు నిన్ను సాత్విక స్వరూపిణిగా, సముద్రంలో జన్మించినవారిగా, సమస్త కోరికలను తీరుస్తువారిగా తెలుసు. రాజస స్వరూపమైన ఉమను, తామస స్వరూపాన్ని ఎవరు తెలుసుకోగలరు? వేదమాతా! నిర్గుణ స్వరూపాన్ని మాత్రం ఎవరూ తెలుసుకోలేరు."
క్వాహం సుమన్దమతిరప్రతిమప్రభావః క్వాయం తవాతినిపుణో మయి సుప్రసాదః । జానే భవాని చరితం కరుణాసమేతం యత్సేవకాంశ్చ దయసే త్వయి భావయుక్తాన్
"నేను ఎంత అజ్ఞానమయినవాడిని, నీవు ఎంత అపారమైన శక్తి కలవారివి! అయినా నాపై నీవు చూపిన అనుగ్రహం ఎంత గొప్పది! భవానీ! నీ కార్యాలు కరుణతో నిండినవే. నీ భక్తులను నీవు ఎల్లప్పుడూ దయతో కాపాడుతావు."
వృత్తస్త్వయా హరిరసౌ వనజేశయాపి నైవాచరత్యపి ముదం మధుసూదనశ్చ । పాదౌ తవాదిపురుషః కిల పావకేన కృత్వా కరోతి చ కరేణ శుభౌ పవిత్రౌ
"హరి, కమలలోచనుడు నీ సేవలో ఉంటారు. అయినా మధుసూదనుడు సంతోషాన్ని పొందడు. ఆదిపురుషుడు నీ పాదాలను అగ్నితో పవిత్రం చేసి, తన చేతితో శుభ్రంగా చేస్తాడు."