చ్యవన ఉవాచ - మావమంస్థా మహాత్మానౌ రూపద్రవిణవర్చసా । యౌ చక్రతుర్మాం మఘవన్ వృన్దారకమివాపరమ్
చ్యవనుడు అన్నాడు: వీరు మహాత్ములు, అందం, ధనం, తేజస్సుతో ఉన్నవారు. మఘవన్, నన్ను దేవతలలో నాయకుడిగా చేసినవారు వీరే.
ఋతే త్వాం విబుధాశ్చాన్యే కథం వాదదతే గ్రహమ్ । అశ్వినావపి దేవేన్ద్ర దేవౌ విద్ధి పరన్తపౌ
నీవు లేకుండా, ఇతర దేవతలు వీరికి భాగం ఇవ్వడాన్ని ఎలా వ్యతిరేకిస్తారు? అశ్వినులు కూడా దేవతలే, ఇంద్రా, వీరిని పరాక్రమవంతులుగా గుర్తించు.
ఇన్ద్ర ఉవాచ - భిషజౌ నార్హతః కామం గ్రహం యజ్ఞే కథఞ్చన । యది దిత్ససి మన్దాత్మన్ శిరశ్ఛేత్స్యామి సామ్ప్రతమ్
ఇంద్రుడు అన్నాడు: వైద్యులకు యజ్ఞంలో భాగం అర్హత లేదు. మూర్ఖుడా, నువ్వు ఇంకా పట్టుబడితే, నీ తలను ఇప్పుడే నరికేస్తాను.
వ్యాస ఉవాచ అనాదృత్య తు తద్వాక్యం వాసవస్య చ భార్గవః । గ్రహం తు గ్రాహయామాస భర్త్సయన్నివ తం భృశమ్
వ్యాసుడు అన్నాడు: వాసవుని మాటలను పట్టించుకోకుండా, భృగుకులవాడు అతన్ని గట్టిగా మందిస్తూ ఆ భాగాన్ని ఇవ్వించాడు.
సోమపాత్రం యదా తాభ్యాం గృహీతం తు పిపాసయా । సమీక్ష్య బలభిద్దేవ ఇదం వచనమబ్రవీత్
వారు దాహంతో సోమపాత్రను తీసుకున్నప్పుడు, బలవంతుడైన దేవుడు అది చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఆభ్యమర్థాయ సోమం త్వం గ్రాహయిష్యసి చేత్స్వయమ్ । వజ్రం తు ప్రహరిష్యామి విశ్వరూపమివాపరమ్
వారి కోసం నువ్వే స్వయంగా సోమాన్ని ఇవ్విస్తే, మరొక విశ్వరూపుడిని చేసినట్టు నిన్ను వజ్రాయుధంతో కొడతాను.
వాసవేనైవముక్తస్తు భార్గవశ్చాతిగర్వితః । జగ్రాహ విధివత్సోమమశ్విభ్యామతిమన్యుమాన్
వాసవుడు ఇలా అన్నాక, గర్వంతో ఉన్న భృగుకులవాడు కోపంతో అశ్వినులకు విధిగా సోమాన్ని ఇచ్చాడు.
ఇన్ద్రోఽపి ప్రాక్షిపత్కోపాద్వజ్రమస్మై స్వమాయుధమ్ । పశ్యతాం సర్వదేవానాం సూర్యకోటిసమప్రభమ్
ఇంద్రుడు కోపంతో తన ఆయుధమైన వజ్రాన్ని అతనిపై ఎగురవేశాడు. అది సూర్యుని కోటిలా ప్రకాశిస్తూ అన్ని దేవతలు చూస్తుండగా జరిగింది.
ప్రేరితం చాశనిం ప్రేక్ష్య చ్యవనస్తపసా తతః । స్తమ్భయామాస వజ్రం స శక్రస్యామితతేజసః
ఇంద్రుడు విసిరిన వజ్రాయుధాన్ని చూసి, చ్యవనుడు తన తపస్సు బలంతో ఆ అపారమైన వజ్రాన్ని ఆపేశాడు.
కృత్యయా స మహాబాహురిన్ద్రం హన్తుమిహోద్యతః । జుహావాగ్నౌ శ్రుతం హవ్యం మన్త్రేణ మునిసత్తమః
ఇంద్రుణ్ణి సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, ఆ మహాబాహుడు, మునిశ్రేష్ఠుడు, మంత్రంతో అగ్నికి యాజ్ఞికాహుతి సమర్పించాడు.
తత్ర కృత్యా సముత్పన్నా చ్యవనస్య తపోబలాత్ । ప్రబలః పురుషః క్రూరో బృహత్కాయో మహాసురః
అక్కడ చ్యవనుని తపస్సు బలంతో, ఒక భయంకరమైన, గొప్ప శక్తి కలిగిన, పెద్దదేహం గల అసురుడు 'కృత్య' అనే పేరుతో పుట్టాడు.
మదో నామ మహాఘోరో భయదః ప్రాణినామిహ । శరీరే పర్వతాకారస్తీక్ష్ణదంష్ట్రో మయానకః
అతని పేరు మదుడు. అతడు అత్యంత భయంకరుడు, అన్ని ప్రాణులకు భయాన్ని కలిగించేవాడు. అతని శరీరం పర్వతంలా, పదునైన పళ్లతో, భయానకమైన రూపంతో ఉన్నాడు.
చతస్రశ్చాయతా దంష్ట్రా యోజనానాం శతం శతమ్ । ఇతరే త్వస్య దశనా బభూవుర్దశయోజనాః
అతనికి నాలుగు పొడవైన పళ్ళు, ఒక్కోటి వంద యోజనాల పొడవు; మిగతా పళ్ళు ఒక్కోటి పది యోజనాల పొడవు.
బాహూ పర్వతసంకాశావాయతౌ క్రూరదర్శనౌ । జిహ్వా తు భీషణా క్రూరా లేలిహానా నభస్తలమ్
అతని చేతులు పర్వతాల్లా, పొడవుగా, భయంకరంగా కనిపించేవి; అతని నాలిక భయానకంగా, క్రూరంగా, ఆకాశాన్ని తుడిచేలా బయటకు వచ్చేది.
గ్రీవా తు గిరిశృఙ్గాభా కఠినా భీషణా భృశమ్ । నఖా వ్యాఘ్రనఖప్రఖ్యాః కేశాశ్చాతీవభీషణాః
అతని మెడ పర్వత శిఖరంలా, బలంగా, చాలా భయంకరంగా ఉండేది; అతని గోర్లు పులి గోర్లలా, జుట్టు కూడా అత్యంత భయానకంగా ఉండేది.
శరీరం కజ్జలాభం చ తస్య చాస్యం భయానకమ్ । నేత్రే దావానలప్రఖ్యే భీషణేఽతిభయానకే
అతని శరీరం ముదురు నలుపుగా, ముఖం భయంకరంగా, కళ్ళు అరణ్యాగ్ని వంటివిగా, భయానకంగా, మరింత భయపెట్టేవిగా మెరుస్తూ ఉండేవి.
హనురేకా స్థితా తస్య భూమావేకా దివం గతా । ఏవంవిధః సముత్పన్నో మదో నామ బృహత్తనుః
అతని ఒక దవడ భూమిపై, మరొకటి ఆకాశాన్ని తాకేలా ఉండేది. ఇలా మదుడు అనే గొప్ప దేహం గల అసురుడు జన్మించాడు.
తం విలోక్య సురాః సర్వే భయమాజగ్మురంహసా । ఇన్ద్రోఽపి భయసంత్రస్తో యుద్ధాయ న మనో దధే
అతన్ని చూసి అందరు దేవతలు ఒక్కసారిగా భయంతో వణికిపోయారు; ఇంద్రుడికూడా భయంతో యుద్ధానికి మనసు పెట్టలేకపోయాడు.
దైత్యోఽపి వదనే కామం వజ్రమాదాయ సంస్థితః । వ్యాప్తం నభో ఘోరదృష్టిర్గ్రసన్నివ జగత్త్రయమ్
ఆ అసురుడు తన నోట్లో వజ్రాన్ని పెట్టుకొని, భయంకరంగా ఆకాశాన్ని నిండిపోయేలా చూశాడు, మూడు లోకాలను మింగబోతున్నట్టు కనిపించాడు.
స భక్ష్యయిష్యన్సంక్రుద్ధః శతక్రతుముపాద్రవత్ । చక్రుశుశ్చ సురాః సర్వే హా హతాః స్మేతి సంస్థితాః
ఆయన కోపంతో, ఇంద్రుణ్ణి తినేయడానికి పరుగెత్తాడు; అందరు దేవతలు 'అయ్యో, మేము నశించాము!' అని అరవుతూ, అశక్తులుగా నిలబడ్డారు.
ఇన్ద్రః స్తమ్భితబాహుస్తు ముముక్షుర్వజ్రమన్తికాత్ । న శశాక పవిం తస్మిన్ప్రహర్తుం పాకశాసనః
ఇంద్రుడు తన చేయి కదలక, దగ్గర నుంచే వజ్రాన్ని విసరాలని అనుకున్నా, పాకశాసనుడు ఆ అసురునిపై దెబ్బకొట్టలేకపోయాడు.
వజ్రహస్తః సురేశానస్తం వీక్ష్య కాలసన్నిభమ్ । సస్మార మనసా తత్ర గురుం సమయకోవిదమ్
వజ్రాన్ని పట్టుకున్న దేవేంద్రుడు, ఆ కాలంలాంటి భయంకరుడిని చూసి, తన మనసులో గురువైన బృహస్పతిని స్మరించాడు.
స్మరణాదాజగామాశు బృహస్పతిరుదారధీః । గురుస్తత్సమయం దృష్ట్వా విపత్తిసదృశం మహత్
ఇంద్రుడు గురువుని స్మరించగానే, మహాబుద్ధి కలిగిన బృహస్పతి వెంటనే వచ్చాడు; ఆ పరిస్థితిని చూసి, అది పెద్ద అపాయం అని గ్రహించాడు.
విచార్య మనసా కృత్యం తమువాచ శచీపతిమ్ । దుఃసాధ్యోఽయం మహామన్త్రైస్త్వయం వజ్రేణ వాసవ
ఏం చేయాలో ఆలోచించి, శచీపతిని చూచి ఇలా అన్నాడు: 'వసవా! ఈ అసురుణ్ణి నువ్వు ఎంత గొప్ప మంత్రాలు, వజ్రంతోనూ జయించలేవు.'
అసురో మదసంజ్ఞస్తు యజ్ఞకుణ్డాత్సముత్థితః । తపోబలమృషేః సమ్యక్ చ్యవనస్య మహాబలః
ఈ మదుడు అనే అసురుడు యజ్ఞకుండం నుంచి పుట్టాడు; అతడిలో చ్యవన మహర్షి తపస్సు యొక్క సంపూర్ణ శక్తి ఉంది.
అనివార్యో హ్యయం శత్రుస్త్వయా దేవైస్తథా మయా । శరణం యాహి దేవేశ చ్యవనస్య మహాత్మనః
ఈ శత్రువును నువ్వు, మేము, ఇతర దేవతలు ఎవరూ ఎదుర్కోలేము; కాబట్టి దేవేంద్రా! మహాత్ముడైన చ్యవనుని ఆశ్రయించు.
స నివారయితా నూనం కృత్యామాత్మకృతాం కిల । న నివారయితుం శక్తాః శక్తిభక్తరుషం క్వచిత్
తాను చేసిన పనిని తానే ఆపగలడు, కాని దేవీశక్తితో నిండిన భక్తుడి కోపాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు.
వ్యాస ఉవాచ - ఇత్యుక్తో గురుణా శక్రస్తదాగచ్ఛన్మునిం ప్రతి । ప్రణమ్య శిరసా నమ్రః తమువాచ భయాన్వితః
వ్యాసుడు చెప్పాడు — గురువు ఇలా చెప్పిన తరువాత, ఇంద్రుడు ఆ మునిని దగ్గరకు వెళ్లి, తలవంచి భయంతో నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
క్షమస్వ మునిశార్దూల శమయాసురముద్యతమ్ । ప్రసన్నో భవ సర్వజ్ఞ వచనం తే కరోమ్యహమ్
మహామునీశ్వరా! నన్ను క్షమించండి. మీరు సృష్టించిన అసురుడిని శాంతింపజేయండి. సర్వజ్ఞుడైన మీరు అనుగ్రహించండి. మీరు చెప్పినట్లు నేను చేస్తాను.
సోమార్హావశ్వినావేతావద్యప్రభృతి భార్గవ । భవిష్యతః సత్యమేతద్వచో విప్ర ప్రసీద మే
భార్గవా! ఇకపై సోముడు, అశ్వినిదేవతలు సోమపానం చేయటానికి అర్హులు. ఇది నిజం, బ్రాహ్మణా! దయచేసి నాపై ప్రసన్నంగా ఉండండి.