మయా ప్రతిశ్రుతం తాభ్యాం కర్తవ్యౌ సోమపౌ యువామ్ । తత్కర్తవ్యం నృపశ్రేష్ఠ తవ యజ్ఞేఽతివిస్తరే
రాజా, నేను వారికి ఇద్దరికీ సోమపానం చేయిస్తానని వాగ్దానం చేశాను. నీ గొప్ప యజ్ఞంలో ఇది తప్పక జరగాలి.
ఇన్ద్రం నివారయిష్యామి క్రుద్ధం తేజోబలేన వై । పాయయిష్యామి రాజేన్ద్ర సోమం సోమమఖే తవ
ఇంద్రుడు కోపంగా ఉన్నా, నా తపస్సు బలంతో అతన్ని అడ్డుకుంటాను. రాజేంద్రా, నీ యజ్ఞంలో సోమాన్ని పానంచేయిస్తాను.
తతః పరమసన్తుష్టః శర్యాతిః పృథివీపతిః । చ్యవనస్య మహారాజ తద్వాక్యం ప్రత్యపూజయత్
అంతట శర్యాతి మహారాజు ఎంతో సంతోషించి, చ్యవనుని మాటలను గౌరవంగా ఆమోదించాడు.
సమ్మాన్య చ్యవనం రాజా జగామ నగరం ప్రతి । సభార్యశ్చాతిసన్తుష్టః కుర్వన్వార్తాం మునేః కిల
చ్యవనుని సత్కరించి, రాజు తన భార్యతో కలిసి నగరానికి వెళ్ళాడు. అతడు ముని కార్యాలను మాట్లాడుకుంటూ ఎంతో సంతృప్తిగా ఉన్నాడు.
ప్రశస్తేహని యజ్ఞీయే సర్వకామసమృద్ధిమాన్ । కారయామాస శర్యాతిర్యజ్ఞాయతనముత్తమమ్
యజ్ఞానికి అనుకూలమైన శుభదినంలో, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుకున్న శర్యాతి, అతి ఉత్తమమైన యజ్ఞవేదికను నిర్మించాడు.
సమానీయ మునీన్పూజ్యాన్వసిష్ఠప్రముఖానసౌ । భార్గవో యాజయామాస చ్యవనః పృథివీపతిమ్
వసిష్ఠుడు మొదలైన మునులను ఆహ్వానించి, గౌరవించి, భార్గవుడు అయిన చ్యవనుడు రాజుకు యజ్ఞం నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు.
వితతే తు తథా యజ్ఞే దేవాః సర్వే సవాసవాః । ఆజగ్ముశ్చాశ్వినౌ తత్ర సోమార్థముపజగ్మతుః
యజ్ఞం అలా ఏర్పాటయ్యాక, ఇంద్రుడు సహా అందరు దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు. ఇద్దరు అశ్వినులు సోమపానార్థం అక్కడికి చేరారు.
ఇన్ద్రస్తు శఙ్కితస్తత్ర వీక్ష్య తావశ్వినావుభౌ । పప్రచ్ఛ చ సురాన్సర్వాన్కిమేతౌ సముపాగతౌ
ఇంద్రుడు ఇద్దరు అశ్వినులను చూసి అనుమానంతో, అందరు దేవతలను అడిగాడు — వీరు ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చారు?
చికిత్సకౌ న సోమార్హౌ కేనానీతావిహేతి చ । నాబ్రువన్నమరాస్తత్ర రాజ్ఞస్తు వితతే మఖే
వీరు వైద్యులు, సోమపానానికి అర్హులు కాదు; వీరిని ఎవరు తీసుకొచ్చారు? అని అడిగాడు. రాజు యజ్ఞం జరుగుతుండగా, అమరులు సమాధానం చెప్పలేదు.
అగృహ్ణాచ్చ్యవనః సోమమశ్వినోర్దేవయోస్తదా । శక్రస్తం వారయామాస మా గృహాణైతయోర్గ్రహమ్
ఆ సమయంలో చ్యవనుడు అశ్వినిదేవతలకు సోమాన్ని అందించాడు. ఇంద్రుడు అడ్డుకుని — వీరికి ఈ హవనం ఇవ్వవద్దు అని చెప్పాడు.
తమాహ చ్యవనస్తత్ర కథమేతౌ రవేః సుతౌ । న గ్రహార్హౌ చ నాసత్యౌ బ్రూహి సత్యం శచీపతే
అక్కడ చ్యవనుడు ఇలా అడిగాడు: ఈ ఇద్దరూ సూర్యుని కుమారులైతే, వీరికి సోమపానం చేయటానికి అనర్హత ఎందుకు? నాసత్యులు ఎందుకు అంగీకరించబడరు? నిజం చెప్పు, శచీపతి!
న సఙ్కరౌ సముత్పన్నౌ ధర్మపత్నీసుతౌ రవేః । కేన దోషేణ దేవేన్ద్ర నార్హౌ సోమం భిషగ్వరౌ
వీరు కలిసిన సంబంధంలో పుట్టినవారు కాదు, సూర్యుని ధర్మపత్నికి పుట్టిన కుమారులు. ఏ తప్పు వల్ల, ఇంద్రా, వైద్యులైన నాసత్యులకు సోమపానం నిషేధించబడింది?
నిర్ణయోఽత్ర మఖే శక్ర కర్తవ్యః సర్వదైవతైః । గ్రాహయిష్యామహం సోమం కృతౌ తౌ సోమపౌ మయా
ఈ యజ్ఞంలో అన్ని దేవతలతో కలిసి నిర్ణయం తీసుకోవాలి, శక్రా. నేను వీరికి సోమపానం చేయిస్తాను; నేను వారిని సోమపానులకు చేసినవాడిని.
ప్రేరితోఽసౌ మయా రాజా మఖాయ మఘవన్కిల । ఏతదర్థం కరిష్యామి సత్యం మే వచనం విభో
ఆ రాజును నేను యజ్ఞానికి పంపించాను, మఘవన్. ఈ కారణం కోసమే నేను చర్య తీసుకుంటాను; నా మాట నిజమని నమ్ము, ప్రభూ.
ఆభ్యాముపకృతః శక్ర తథా దత్తం నవం వయః । తస్మాత్ప్రత్యుపకారస్తు కర్తవ్యః సర్వథా మయా
శక్రుడికి వీరు సహాయం చేశారు, ఆయనకు మళ్లీ యవ్వనాన్ని ఇచ్చారు. అందుకే, వారి ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వడం నాకు తప్పనిసరి.
ఇన్ద్ర ఉవాచ - చికిత్సకౌ కృతావేతౌ నాసత్యౌ నిన్దితౌ సురైః । ఉభావేతౌ న సోమార్హౌ మా గృహాణైతయోర్గ్రహమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: వీరు వైద్యులుగా మారారు, నాసత్యులను దేవతలు తక్కువగా చూస్తారు. వీరిద్దరికీ సోమపానం అర్హత లేదు; వీరికి ఆ భాగం ఇవ్వవద్దు.
చ్యవన ఉవాచ - అహల్యాజార సంయచ్ఛ కోపం చాద్య నిరర్థకమ్ । వృత్రఘ్న కిం హి నాసత్యౌ న సోమార్హౌ సురాత్మజౌ
చ్యవనుడు అన్నాడు: అహల్యా విషయంలో నీ కోపాన్ని ఇప్పుడు వదిలిపెట్టు, అది అవసరం లేదు. వృత్రుని సంహరించినవాడా, నాసత్యులు దేవతల కుమారులైతే, వారికి సోమపానం ఎందుకు నిషిద్ధం?
ఏవం వివాదే సముపస్థితే చ న కోఽపి వాచం తమువాచ భూప । గ్రహం తయోర్భార్గవతిగ్మతేజాః సంగ్రాహయామాస తపోబలేన
ఇలా వాదన జరుగుతుండగా, రాజులలో ఎవరూ మాటాడలేదు. భృగుకులవాడు తన తపస్సు శక్తితో ఆ ఇద్దరికి సోమపానం చేయించాడు.
రేవతస్య రేవతీవరార్థం బ్రహ్మలోకగమనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - దత్తే గ్రహే తు రాజేన్ద్ర వాసవః కుపితౌ భృశమ్ । ప్రోవాచ చ్యవనం తత్ర దర్శయన్బలమాత్మనః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ భాగం ఇచ్చిన తర్వాత, రాజా, వాసవుడు చాలా కోపంతో తన శక్తిని చూపిస్తూ అక్కడ చ్యవనునితో మాట్లాడాడు.
మా బ్రహ్మబన్ధో మర్యాదామిమాం త్వం కర్త్తుమర్హసి । వధిష్యామి ద్విషన్తం త్వాం విశ్వరూపమివాఽపరమ్
బ్రాహ్మణా, ఈ నియమాలను దాటి పోవద్దు. నిన్ను ద్వేషించే శత్రువునిగా నేను మరొక విశ్వరూపుడిని సంహరించినట్టు నిన్ను సంహరిస్తాను.
చ్యవన ఉవాచ - మావమంస్థా మహాత్మానౌ రూపద్రవిణవర్చసా । యౌ చక్రతుర్మాం మఘవన్ వృన్దారకమివాపరమ్
చ్యవనుడు అన్నాడు: వీరు మహాత్ములు, అందం, ధనం, తేజస్సుతో ఉన్నవారు. మఘవన్, నన్ను దేవతలలో నాయకుడిగా చేసినవారు వీరే.
ఋతే త్వాం విబుధాశ్చాన్యే కథం వాదదతే గ్రహమ్ । అశ్వినావపి దేవేన్ద్ర దేవౌ విద్ధి పరన్తపౌ
నీవు లేకుండా, ఇతర దేవతలు వీరికి భాగం ఇవ్వడాన్ని ఎలా వ్యతిరేకిస్తారు? అశ్వినులు కూడా దేవతలే, ఇంద్రా, వీరిని పరాక్రమవంతులుగా గుర్తించు.
ఇన్ద్ర ఉవాచ - భిషజౌ నార్హతః కామం గ్రహం యజ్ఞే కథఞ్చన । యది దిత్ససి మన్దాత్మన్ శిరశ్ఛేత్స్యామి సామ్ప్రతమ్
ఇంద్రుడు అన్నాడు: వైద్యులకు యజ్ఞంలో భాగం అర్హత లేదు. మూర్ఖుడా, నువ్వు ఇంకా పట్టుబడితే, నీ తలను ఇప్పుడే నరికేస్తాను.
వ్యాస ఉవాచ అనాదృత్య తు తద్వాక్యం వాసవస్య చ భార్గవః । గ్రహం తు గ్రాహయామాస భర్త్సయన్నివ తం భృశమ్
వ్యాసుడు అన్నాడు: వాసవుని మాటలను పట్టించుకోకుండా, భృగుకులవాడు అతన్ని గట్టిగా మందిస్తూ ఆ భాగాన్ని ఇవ్వించాడు.
సోమపాత్రం యదా తాభ్యాం గృహీతం తు పిపాసయా । సమీక్ష్య బలభిద్దేవ ఇదం వచనమబ్రవీత్
వారు దాహంతో సోమపాత్రను తీసుకున్నప్పుడు, బలవంతుడైన దేవుడు అది చూసి ఇలా అన్నాడు.
ఆభ్యమర్థాయ సోమం త్వం గ్రాహయిష్యసి చేత్స్వయమ్ । వజ్రం తు ప్రహరిష్యామి విశ్వరూపమివాపరమ్
వారి కోసం నువ్వే స్వయంగా సోమాన్ని ఇవ్విస్తే, మరొక విశ్వరూపుడిని చేసినట్టు నిన్ను వజ్రాయుధంతో కొడతాను.
వాసవేనైవముక్తస్తు భార్గవశ్చాతిగర్వితః । జగ్రాహ విధివత్సోమమశ్విభ్యామతిమన్యుమాన్
వాసవుడు ఇలా అన్నాక, గర్వంతో ఉన్న భృగుకులవాడు కోపంతో అశ్వినులకు విధిగా సోమాన్ని ఇచ్చాడు.
ఇన్ద్రోఽపి ప్రాక్షిపత్కోపాద్వజ్రమస్మై స్వమాయుధమ్ । పశ్యతాం సర్వదేవానాం సూర్యకోటిసమప్రభమ్
ఇంద్రుడు కోపంతో తన ఆయుధమైన వజ్రాన్ని అతనిపై ఎగురవేశాడు. అది సూర్యుని కోటిలా ప్రకాశిస్తూ అన్ని దేవతలు చూస్తుండగా జరిగింది.
ప్రేరితం చాశనిం ప్రేక్ష్య చ్యవనస్తపసా తతః । స్తమ్భయామాస వజ్రం స శక్రస్యామితతేజసః
ఇంద్రుడు విసిరిన వజ్రాయుధాన్ని చూసి, చ్యవనుడు తన తపస్సు బలంతో ఆ అపారమైన వజ్రాన్ని ఆపేశాడు.
కృత్యయా స మహాబాహురిన్ద్రం హన్తుమిహోద్యతః । జుహావాగ్నౌ శ్రుతం హవ్యం మన్త్రేణ మునిసత్తమః
ఇంద్రుణ్ణి సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో, ఆ మహాబాహుడు, మునిశ్రేష్ఠుడు, మంత్రంతో అగ్నికి యాజ్ఞికాహుతి సమర్పించాడు.