నాహం తవ సుతా తాత తథా స్యాం పాపకారిణీ । యథా త్వం మన్యసే రాజన్ విమూఢో రూపసంశయే
"తండ్రి! నేను నీ కుమార్తెను, నీవు అనుకున్నట్టు పాపాలు చేసినవాడిని కాదు. రాజా! రూపంలో మార్పు చూసి నీవు మోసపోయావు."
ప్రణమ త్వం మునిం రాజన్ భార్గవం చ్యవనం పితః । ఆపృచ్ఛ కారణం సర్వం కథియిష్యతి విస్తరమ్
"రాజా! భార్గవ వంశానికి చెందిన చ్యవన మునికి నమస్కరించు తండ్రి. ఏది కావాలో అడుగు, ఆయన అన్నీ వివరంగా చెబుతారు."
ఇతి శ్రుత్వా వచం పుత్ర్యా శర్యాతిస్త్వరితస్తదా । ప్రణనామ మునిం తత్ర గత్వా పప్రచ్ఛ సాదరమ్
తన కుమార్తె మాటలు విని, శర్యాతి వెంటనే అక్కడికి వెళ్లి, ఆ మునికి నమస్కరించి, గౌరవంగా అడిగాడు.
రాజోవాచ - కథయస్వ స్వవృత్తాన్తం భార్గవాశు యథోచితమ్ । నయనే చ కథం ప్రాప్తే క్వ గతా తే జరా పునః
రాజు ఇలా అన్నాడు — భార్గవా, నీ కథను యథావిధిగా చెప్పు. నీకు చూపు ఎలా తిరిగి వచ్చింది? నీ వృద్ధాప్యం ఎక్కడికి పోయింది?
సంశయోఽయం మహాన్మేఽస్తి రూపం దృష్ట్వాతిసున్దరమ్ । వద విస్తరతో బ్రహ్మన్ శ్రుత్వాహం సుఖమాప్నుయామ్
నీ అందమైన రూపం చూసి నాకు పెద్ద సందేహం కలిగింది. బ్రాహ్మణా, దయచేసి వివరంగా చెప్పు; విని నేను ఆనందిస్తాను.
చ్యవన ఉవాచ - నాసత్యావత్ర సమ్ప్రాప్తౌ దేవానాం భిషజావుభౌ । ఉపకారః కృతస్తాభ్యాం కృపయా నృపసత్తమ
చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు — దేవతల వైద్యులు అయిన ఇద్దరు అశ్వినులు ఇక్కడికి వచ్చారు. వారు దయతో నాకు సహాయం చేశారు, మహారాజా.
మయా తాభ్యాం వరో దత్త ఉపకారస్య హేతవే । కరిష్యామి మఖే రాజ్ఞో భవన్తౌ సోమపాయినౌ
వారు నాకు చేసిన ఉపకారానికి బదులుగా, నేను వారికి ఒక వరం ఇచ్చాను — రాజు యజ్ఞంలో నేను ఇద్దరినీ సోమపానం చేయిస్తాను.
ఏవం మయా వయః ప్రాప్తం లోచనే విమలే తథా । స్వస్థో భవ మహారాజ సంవిశస్వాసనే శుభే
ఇలా నాకు మళ్లీ యవ్వనం, నిర్మలమైన చూపు లభించాయి. మహారాజా, నీవు నిర్భయంగా ఉండి, ఈ శుభాసనంలో కూర్చో.
ఇత్యుక్తః స తు విప్రేణ సభార్యః పృథివీపతిః । సుఖోపవిష్టః కల్యాణీః కథాశ్చక్రే మహాత్మనా
ముని ఇలా చెప్పగానే, రాజు తన భార్యతో కలిసి సుఖంగా కూర్చొని, ఆ మహాత్ముడితో మధురంగా సంభాషించాడు.
అథైనం భార్గవం ప్రాహ రాజానం పరిసాన్త్వయన్ । యాజయిష్యామి రాజంస్త్వాం సమ్భారానుపకల్పయ
తర్వాత భార్గవుడు రాజును ఓదార్చుతూ ఇలా అన్నాడు — రాజా, నేను నీకు రాజసూయ యజ్ఞం చేయిస్తాను; కావలసిన సామాగ్రి సిద్ధం చేయించు.
మయా ప్రతిశ్రుతం తాభ్యాం కర్తవ్యౌ సోమపౌ యువామ్ । తత్కర్తవ్యం నృపశ్రేష్ఠ తవ యజ్ఞేఽతివిస్తరే
రాజా, నేను వారికి ఇద్దరికీ సోమపానం చేయిస్తానని వాగ్దానం చేశాను. నీ గొప్ప యజ్ఞంలో ఇది తప్పక జరగాలి.
ఇన్ద్రం నివారయిష్యామి క్రుద్ధం తేజోబలేన వై । పాయయిష్యామి రాజేన్ద్ర సోమం సోమమఖే తవ
ఇంద్రుడు కోపంగా ఉన్నా, నా తపస్సు బలంతో అతన్ని అడ్డుకుంటాను. రాజేంద్రా, నీ యజ్ఞంలో సోమాన్ని పానంచేయిస్తాను.
తతః పరమసన్తుష్టః శర్యాతిః పృథివీపతిః । చ్యవనస్య మహారాజ తద్వాక్యం ప్రత్యపూజయత్
అంతట శర్యాతి మహారాజు ఎంతో సంతోషించి, చ్యవనుని మాటలను గౌరవంగా ఆమోదించాడు.
సమ్మాన్య చ్యవనం రాజా జగామ నగరం ప్రతి । సభార్యశ్చాతిసన్తుష్టః కుర్వన్వార్తాం మునేః కిల
చ్యవనుని సత్కరించి, రాజు తన భార్యతో కలిసి నగరానికి వెళ్ళాడు. అతడు ముని కార్యాలను మాట్లాడుకుంటూ ఎంతో సంతృప్తిగా ఉన్నాడు.
ప్రశస్తేహని యజ్ఞీయే సర్వకామసమృద్ధిమాన్ । కారయామాస శర్యాతిర్యజ్ఞాయతనముత్తమమ్
యజ్ఞానికి అనుకూలమైన శుభదినంలో, అన్ని కోరికలు నెరవేర్చుకున్న శర్యాతి, అతి ఉత్తమమైన యజ్ఞవేదికను నిర్మించాడు.
సమానీయ మునీన్పూజ్యాన్వసిష్ఠప్రముఖానసౌ । భార్గవో యాజయామాస చ్యవనః పృథివీపతిమ్
వసిష్ఠుడు మొదలైన మునులను ఆహ్వానించి, గౌరవించి, భార్గవుడు అయిన చ్యవనుడు రాజుకు యజ్ఞం నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు.
వితతే తు తథా యజ్ఞే దేవాః సర్వే సవాసవాః । ఆజగ్ముశ్చాశ్వినౌ తత్ర సోమార్థముపజగ్మతుః
యజ్ఞం అలా ఏర్పాటయ్యాక, ఇంద్రుడు సహా అందరు దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు. ఇద్దరు అశ్వినులు సోమపానార్థం అక్కడికి చేరారు.
ఇన్ద్రస్తు శఙ్కితస్తత్ర వీక్ష్య తావశ్వినావుభౌ । పప్రచ్ఛ చ సురాన్సర్వాన్కిమేతౌ సముపాగతౌ
ఇంద్రుడు ఇద్దరు అశ్వినులను చూసి అనుమానంతో, అందరు దేవతలను అడిగాడు — వీరు ఎందుకు ఇక్కడికి వచ్చారు?
చికిత్సకౌ న సోమార్హౌ కేనానీతావిహేతి చ । నాబ్రువన్నమరాస్తత్ర రాజ్ఞస్తు వితతే మఖే
వీరు వైద్యులు, సోమపానానికి అర్హులు కాదు; వీరిని ఎవరు తీసుకొచ్చారు? అని అడిగాడు. రాజు యజ్ఞం జరుగుతుండగా, అమరులు సమాధానం చెప్పలేదు.
అగృహ్ణాచ్చ్యవనః సోమమశ్వినోర్దేవయోస్తదా । శక్రస్తం వారయామాస మా గృహాణైతయోర్గ్రహమ్
ఆ సమయంలో చ్యవనుడు అశ్వినిదేవతలకు సోమాన్ని అందించాడు. ఇంద్రుడు అడ్డుకుని — వీరికి ఈ హవనం ఇవ్వవద్దు అని చెప్పాడు.
తమాహ చ్యవనస్తత్ర కథమేతౌ రవేః సుతౌ । న గ్రహార్హౌ చ నాసత్యౌ బ్రూహి సత్యం శచీపతే
అక్కడ చ్యవనుడు ఇలా అడిగాడు: ఈ ఇద్దరూ సూర్యుని కుమారులైతే, వీరికి సోమపానం చేయటానికి అనర్హత ఎందుకు? నాసత్యులు ఎందుకు అంగీకరించబడరు? నిజం చెప్పు, శచీపతి!
న సఙ్కరౌ సముత్పన్నౌ ధర్మపత్నీసుతౌ రవేః । కేన దోషేణ దేవేన్ద్ర నార్హౌ సోమం భిషగ్వరౌ
వీరు కలిసిన సంబంధంలో పుట్టినవారు కాదు, సూర్యుని ధర్మపత్నికి పుట్టిన కుమారులు. ఏ తప్పు వల్ల, ఇంద్రా, వైద్యులైన నాసత్యులకు సోమపానం నిషేధించబడింది?
నిర్ణయోఽత్ర మఖే శక్ర కర్తవ్యః సర్వదైవతైః । గ్రాహయిష్యామహం సోమం కృతౌ తౌ సోమపౌ మయా
ఈ యజ్ఞంలో అన్ని దేవతలతో కలిసి నిర్ణయం తీసుకోవాలి, శక్రా. నేను వీరికి సోమపానం చేయిస్తాను; నేను వారిని సోమపానులకు చేసినవాడిని.
ప్రేరితోఽసౌ మయా రాజా మఖాయ మఘవన్కిల । ఏతదర్థం కరిష్యామి సత్యం మే వచనం విభో
ఆ రాజును నేను యజ్ఞానికి పంపించాను, మఘవన్. ఈ కారణం కోసమే నేను చర్య తీసుకుంటాను; నా మాట నిజమని నమ్ము, ప్రభూ.
ఆభ్యాముపకృతః శక్ర తథా దత్తం నవం వయః । తస్మాత్ప్రత్యుపకారస్తు కర్తవ్యః సర్వథా మయా
శక్రుడికి వీరు సహాయం చేశారు, ఆయనకు మళ్లీ యవ్వనాన్ని ఇచ్చారు. అందుకే, వారి ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వడం నాకు తప్పనిసరి.
ఇన్ద్ర ఉవాచ - చికిత్సకౌ కృతావేతౌ నాసత్యౌ నిన్దితౌ సురైః । ఉభావేతౌ న సోమార్హౌ మా గృహాణైతయోర్గ్రహమ్
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు: వీరు వైద్యులుగా మారారు, నాసత్యులను దేవతలు తక్కువగా చూస్తారు. వీరిద్దరికీ సోమపానం అర్హత లేదు; వీరికి ఆ భాగం ఇవ్వవద్దు.
చ్యవన ఉవాచ - అహల్యాజార సంయచ్ఛ కోపం చాద్య నిరర్థకమ్ । వృత్రఘ్న కిం హి నాసత్యౌ న సోమార్హౌ సురాత్మజౌ
చ్యవనుడు అన్నాడు: అహల్యా విషయంలో నీ కోపాన్ని ఇప్పుడు వదిలిపెట్టు, అది అవసరం లేదు. వృత్రుని సంహరించినవాడా, నాసత్యులు దేవతల కుమారులైతే, వారికి సోమపానం ఎందుకు నిషిద్ధం?
ఏవం వివాదే సముపస్థితే చ న కోఽపి వాచం తమువాచ భూప । గ్రహం తయోర్భార్గవతిగ్మతేజాః సంగ్రాహయామాస తపోబలేన
ఇలా వాదన జరుగుతుండగా, రాజులలో ఎవరూ మాటాడలేదు. భృగుకులవాడు తన తపస్సు శక్తితో ఆ ఇద్దరికి సోమపానం చేయించాడు.
రేవతస్య రేవతీవరార్థం బ్రహ్మలోకగమనవర్ణనమ్ వ్యాస ఉవాచ - దత్తే గ్రహే తు రాజేన్ద్ర వాసవః కుపితౌ భృశమ్ । ప్రోవాచ చ్యవనం తత్ర దర్శయన్బలమాత్మనః
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: ఆ భాగం ఇచ్చిన తర్వాత, రాజా, వాసవుడు చాలా కోపంతో తన శక్తిని చూపిస్తూ అక్కడ చ్యవనునితో మాట్లాడాడు.
మా బ్రహ్మబన్ధో మర్యాదామిమాం త్వం కర్త్తుమర్హసి । వధిష్యామి ద్విషన్తం త్వాం విశ్వరూపమివాఽపరమ్
బ్రాహ్మణా, ఈ నియమాలను దాటి పోవద్దు. నిన్ను ద్వేషించే శత్రువునిగా నేను మరొక విశ్వరూపుడిని సంహరించినట్టు నిన్ను సంహరిస్తాను.