విష్ణుప్రియే నమో లక్ష్మి వేదమాతః సరస్వతి । ఇదం జగత్త్వయా సృష్టం సర్వం స్థావరజఙ్గమమ్
'విష్ణువు ప్రియమైన లక్ష్మీ! నీకు నమస్కారం. వేదమాత సరస్వతీ! నీకు నమస్కారం. ఈ జగత్తులోని స్థావరజంగమమంతా నీవే సృష్టించావు.'
పాసి త్వమిదమవ్యగ్రా తథాత్సి లోకశాన్తయే । బ్రహ్మవిష్ణుమహేశానాం జననీ త్వం సుసమ్మతా
'నీవు ఎలాంటి అలజడిలేకుండా ఈ లోకాన్ని కాపాడుతున్నావు. లోకాల శాంతికోసం నీవు ఉన్నావు. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులకు తల్లి అని అందరూ నిన్నే అంగీకరిస్తారు.'
బుద్ధిదాసి త్వమజ్ఞానాం జ్ఞానినాం మోక్షదా సదా । ఆజ్ఞా త్వం ప్రకృతిః పూర్ణా పురుషప్రియదర్శనా
'అజ్ఞానులకు జ్ఞానాన్ని నీవే ఇస్తావు. జ్ఞానులకు ఎప్పుడూ మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తావు. నీవే ఆజ్ఞ, నీవే సంపూర్ణ ప్రకృతి, పురుషునికి ప్రియమైనవాడవు.'
భుక్తిముక్తిప్రదాసి త్వం ప్రాణినాం విశదాత్మనామ్ । అజ్ఞానాం దుఃఖదా కామం సత్త్వానాం సుఖసాధనా
'పవిత్రాత్మలైన ప్రాణులకు నీవు భోగమూ, మోక్షమూ ఇస్తావు. అజ్ఞానులకు కావాలంటే బాధను ఇస్తావు. సత్పురుషులకు సుఖానికి మార్గమవు.'
సిద్ధిదా యోగినామమ్బ జయదా కీర్తిదా పునః । శరణం త్వాం ప్రపన్నాస్మి విస్మయం పరమం గతా
'యోగులకు సిద్ధిని ప్రసాదించేవాడవు, అమ్మా! విజయాన్ని, కీర్తిని మళ్లీ ఇస్తావు. నేను నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను. నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం కలిగింది.'
పతిం దర్శయ మే మాతర్మగ్నాస్మి శోకసాగరే । దేవాభ్యాం చరితం కూటం కం వృణోమి విమోహితా
'ఓ తల్లీ! నా భర్తను నాకు చూపించు. నేను శోకసాగరంలో మునిగిపోతున్నాను. దేవతలు మాయ చేశారే, నేను ఎవరిని ఎంచుకోవాలో తెలియక అయోమయంలో ఉన్నాను.'
పతిం దర్శయ సర్వజ్ఞే విదిత్వా మే సతీవ్రతమ్ । వ్యాస ఉవాచ - ఏవం స్తుతా తదా దేవా తథా త్రిపురసున్దరీ
'ఓ సర్వజ్ఞా! నా సతీవ్రతను తెలుసుకొని నా భర్తను చూపించు.' వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: 'అప్పుడు ఆమెను స్తుతించినప్పుడు త్రిపురసుందరీ దేవి...'
హృదయేఽస్యాస్తదా జ్ఞానం దదావాశు సుఖోదయమ్ । నిశ్చిత్య మనసా తుల్యవయోరూపధరాన్సతీ
ఆ సమయంలో, ఆమె హృదయంలో ఆనందాన్ని కలిగించే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించింది. ఆ సమాన వయస్సు, రూపం కలవారిని మనసులో నిర్ణయించుకుని, ఆ సతీ స్వరూపురాలు...
ప్రసమీక్ష్య తు తాన్ సర్వాన్వవ్రే బాలా స్వకం పతిమ్ । వృతేఽథ చ్యవనే దేవౌ సన్తుష్టౌ తౌ బభూవతుః
అందులో ఉన్న వారందరినీ శాంతంగా పరిశీలించిన బాలిక, తన భర్తను ఎంచుకుంది. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు దేవతలు సంతోషంతో నిండిపోయారు.
సతీధర్మం సమాలోక్య సమ్ప్రీతౌ దదతుర్వరమ్ । భగవత్యాః ప్రసాదేన ప్రసన్నౌ తౌ సురౌత్తమౌ
ఆమె ధర్మానికి నిబద్ధతను చూసి, దేవతలు ఇద్దరూ ఆనందంతో, దేవీ కటాక్షంతో, ఆమెకు వరం ఇచ్చారు.
మునిమామన్త్ర్య తరసా గమనాయోద్యతావుభౌ । లబ్ధ్వా తు చ్యవనో రూపం నేత్రే భార్యాం చ యౌవనమ్
మునిని వీడ్కోలు చెప్పి, ఆ ఇద్దరు దేవతలు వేగంగా వెళ్లడానికి సిద్ధమయ్యారు. చ్యవనుడు తన అందాన్ని తిరిగి పొందాడు, అతని భార్యకు మళ్లీ యవ్వనం వచ్చింది.
హృష్టోఽబ్రవీన్మహాతేజాస్తౌ నాసత్యావిదం వచః । ఉపకారః కృతోఽయం మే యువాభ్యాం సురసత్తమౌ
ఆnandanga నిండిన మహాతేజస్సు గల చ్యవనుడు, ఆ ఇద్దరు నాసత్యులను ఇలా అన్నాడు: "మీరు ఇద్దరూ నాకు గొప్ప ఉపకారం చేసారు."
కిం బ్రవీమి సుఖం ప్రాప్తం సంసారేఽస్మిన్ననుత్తమే । ప్రాప్య భార్యాం సుకేశాన్తాం దుఃఖం మేఽభవదన్వహమ్
"నేను ఏమి చెప్పగలను? ఈ లోకంలో నేను గొప్ప ఆనందాన్ని పొందాను. నా సుందరమైన జుట్టు గల భార్యను పొందిన తరువాత, ప్రతిరోజూ నాకు బాధలు కలిగేవి."
అన్ధస్య చాతివృద్ధస్య భోగహీనస్య కాననే । యువాభ్యాం నయనే దత్తే యౌవనం రూపమద్భుతమ్
"చూడలేని వృద్ధుడిగా, సుఖాలు లేని వాడిగా అడవిలో ఉండే నన్ను, మీరు ఇద్దరూ కళ్ళు, యవ్వనం, అద్భుతమైన అందాన్ని ఇచ్చారు."
సమ్పాదితం తతం కిఞ్చిదుపకర్తుమహం బ్రువే । ఉపకారిణి మిత్రే యో నోపకుర్యాత్కథఞ్చన
"కాబట్టి, నేను ఏదైనా తిరిగి చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాను. ఉపకారం చేసిన మిత్రునికి కూడా తిరిగి సహాయం చేయని వాడిని ఎవరూ మెచ్చరు."
తం ధిగస్తు నరం దేవౌ భవేచ్చ ఋణవాన్భువి । తస్మాద్వాం వాఞ్ఛితం కిఞ్చిద్దాతుమిచ్ఛామి సామ్ప్రతమ్
"అలాంటి మనిషిని, ఓ దేవతలారా, నిందించాలి. అతడు భూమిపై అప్పు తీర్చుకోకుండా ఉంటాడు. అందుకే, మీరు కోరుకున్నది ఏదైనా ఇప్పుడే ఇవ్వాలని నేను కోరుకుంటున్నాను."
ఆత్మనో ఋణమోక్షాయ దేవేశౌ నూతనస్య చ । ప్రార్థితం వాం ప్రదాస్యామి యదలభ్యం సురాసురైః
"నా అప్పు తీరేందుకు, దేవతాధిపతులారా, మీ కోరికకోసం కూడా, దేవతలు, దానవులు అందుకోలేని దానిని కూడా మీరు అడిగితే నేను ఇస్తాను."
బ్రువాథాం వాం మనోద్దిష్టం ప్రీతోఽస్మి సుకృతేన వామ్ । శ్రుత్వా తౌ తు మునేర్వాక్యమభిమన్త్ర్య పరస్పరమ్
"మీ హృదయంలో ఉన్నదాన్ని చెప్పండి. మీరు చేసిన మంచి పనికి నేను సంతోషించాను." అని ముని చెప్పిన మాటలు విని, వారు ఇద్దరూ పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.
తమూచతుర్మునిశ్రేష్ఠం సుకన్యాసహితం స్థితమ్ । మునే పితుః ప్రసాదేన సర్వం నో మనసేప్సితమ్
ఆ ఇద్దరూ సుకన్యతో కూడి నిలబడ్డ మునిశ్రేష్ఠుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నారు: "మునీశ్వరా, మీ దయవల్ల మా మనసులో ఉన్న కోరికలన్నీ నెరవేరాలి."
ఉత్కణ్ఠా సోమపానస్య వర్తతే నౌ సురైః సహ । భిషజావితి దేవేన నిషిద్ధౌ చమసగ్రహే
"మాకు ఇతర దేవతలతో కలిసి సోమపానం చేయాలనే తపన ఉంది. కానీ వైద్యులమని దేవతలు మాకు సోమపాత్రను నిషేధించారు."
శక్రేణ వితతే యజ్ఞే బ్రహ్మణః కనకాచలే । తస్మాత్త్వమపి ధర్మజ్ఞ యది శక్తోఽసి తాపస
"ఇంద్రుడు కనకాచల పర్వతంపై యజ్ఞం నిర్వహించినప్పుడు, దేవతా ఆజ్ఞతో మేము సోమాన్ని పొందలేకపోయాము."
కార్యమేతద్ధి కర్తవ్యం వాఞ్ఛితం నౌ సుసమ్మతమ్ । ఏతద్విజ్ఞాయ వా బ్రహ్మన్కురు వాం సోమపాయినౌ
"కాబట్టి, ధర్మాన్ని తెలిసిన వాడవు కాబట్టి, తపస్వీ, నువ్వు శక్తివంతుడివైతే, ఇదే మేము కోరుకున్నది. ఇది తెలుసుకుని మాకు సోమపానం చేయించు, బ్రాహ్మణా."
పిపాసాస్తి సుదుష్ప్రాపపా త్వత్తః సముపయాస్యతి । చ్యవనస్తు తయోః ప్రాహ తచ్ఛ్రుత్వా వచనం మృదు
"మాకు దొరకడం చాలా కష్టం అయినదానికే తపన ఉంది. అది నీ ద్వారా మాకు లభిస్తుంది." అని వారు మృదువుగా చెప్పిన మాటలు విని, చ్యవనుడు సమాధానం ఇచ్చాడు.
యదహం రూపసమ్పన్నో వయసా చ సమన్వితః । కృతో భవద్భ్యాం వృద్ధః సన్భార్యాం చ ప్రాప్తవానితి
"మీ వల్లనే నేను వృద్ధుడైనా అందంతో, యవ్వనంతో మళ్లీ కలిగి, నా భార్యను తిరిగి పొందాను."
తస్మాద్యువాం కరిష్యామి ప్రీత్యాహం సోమపాయినౌ । మిషతో దేవరాజస్య సత్యమేతద్బ్రవీమ్యహమ్
"అందుకే, ప్రేమతో, నేను మీ ఇద్దరినీ దేవేంద్రుని సమక్షంలో కూడా సోమపానం చేయిస్తాను. ఇది నా నిజమైన మాట."
రాజ్ఞస్తు వితతే యజ్ఞే శర్యాతేరమితద్యుతేః । ఇత్యాకర్ణ్య వచో హృష్టౌ తౌ దివం ప్రతిజగ్మతుః
"అమిత తేజస్సు గల శర్యాతి మహారాజు యజ్ఞం నిర్వహించినప్పుడు—" అని ముని మాట విని, ఆ ఇద్దరు దేవతలు ఆనందంతో స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు.
చ్యవనస్తాం గృహీత్వా తు జగామాశ్రమమణ్డలమ్
చ్యవనుడు ఆమెను తీసుకొని ఆశ్రమ ప్రాంగణానికి వెళ్లాడు.
చ్యవనేశ్వినోః కృతే సోమపానాధికారత్వచేష్టావర్ణనమ్ జనమేజయ ఉవాచ - చ్యవనేన కథం వైద్యౌ తౌ కృతౌ సోమపాయినౌ । వచనం చ కథం సత్యం జాతం తస్య మహాత్మనః
జనమేజయుడు అడిగాడు: చ్యవనుడు ఆ ఇద్దరు వైద్యులను సోమపానం చేయుటకు ఎలా అర్హులుగా చేసాడు? ఆ మహాత్ముని మాట ఎలా నిజమైంది?
మానుషస్య బలం కీదృగ్దేవరాజబలం ప్రతి । నిషిద్ధౌ భిషజౌ తేన కృతౌ తౌ సోమపాయినౌ
మనిషి బలం దేవేంద్రుని బలానికి ఏమిటి? ఆ ఇద్దరు వైద్యులను నిషేధించినా, చ్యవనుడు వారిని సోమపానం చేయించాడేలా?
ధర్మనిష్ఠ తదాశ్చర్యం విస్తరేణ వద ప్రభో । చరితం చ్యవనస్యాద్య శ్రోతుకామోఽస్మి సర్వథా
ధర్మనిష్ఠుడవైన ప్రభూ, ఆ ఆశ్చర్యకరమైన కథను పూర్తిగా చెప్పండి. చ్యవనుని కార్యాలను నేను పూర్తిగా వినాలనుకుంటున్నాను.