తమువాచాసితాపాఙ్గీ లజ్జమానాప్యధోముఖీ । చన్ద్రస్యేతి శనైరన్తర్జగామ వరవర్ణినీ
కళ్లలో నల్లటి కాంతి మెరిసే ఆ తారా, సిగ్గుతో తల వంచి, మెల్లగా 'ఇతడు చంద్రుని కుమారుడు' అని చెప్పింది. వెంటనే లోపలికి వెళ్లిపోయింది.
జగ్రాహ తం సుతం సోమః ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా । నామ చక్రే బుధ ఇతి జగామ స్వగృహం పునః
సోముడు తన కుమారుణ్ణి ఆనందంతో తీసుకుని, అతనికి 'బుధుడు' అనే పేరు పెట్టి, తిరిగి తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
యయౌ బ్రహ్మా స్వకం ధామ సర్వే దేవాః సవాసవాః । యథాగతం గతం సర్వైః సర్వశః ప్రేక్షకైర్జనైః
బ్రహ్మ తన లోకానికి వెళ్లాడు. అందరు దేవతలు, ఇంద్రునితో కలిసి, వచ్చిన విధంగా తిరిగి వెళ్లిపోయారు. అక్కడ ఉన్న ప్రజలందరూ అలాగే వెళ్లారు.
కథితేయం బుధోత్పత్తిర్గురుక్షేత్రే చ సోమతః । యథా శ్రుతా మయా పూర్వం వ్యాసాత్సత్యవతీసుతాత్
గురు క్షేత్రంలో సోముని నుండి బుధుడు ఎలా జన్మించాడో నేను వినిన విధంగా, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుని నుండి మీరు చెప్పినట్టు వివరించాను.
సుద్యుమ్నస్తుతిః సూత ఉవాచ తతః పురూరవా జజ్ఞే ఇలాయాం కథయామి వః । బుధపుత్రోఽతిధర్మాత్మా యజ్ఞకృద్దానతత్పరః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ తరువాత ఇళలో పూరూరవుడు జన్మించాడు. అతడు బుధుని కుమారుడు, ఎంతో ధర్మపరుడు, యజ్ఞాలు చేసి, దానం చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
సుద్యుమ్నో నామ భూపాలః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । సైన్ధవం హయమారుహ్య చచార మృగయాం వనే
సుద్యుమ్నుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. సింధు దేశపు గుర్రాన్ని ఎక్కి, అడవిలో వేటకు వెళ్లాడు.
యుతః కతిపయామాత్యైర్దర్శితశ్చారుకుణ్డలః । ధనురాజగవం బద్ధ్వా బాణసఙ్ఘం తథాద్భుతమ్
కొంతమంది మంత్రులతో కలిసి, అందమైన కుండలాలు ధరించి, కొమ్ముతో చేసిన విల్లు, అద్భుతమైన బాణాల సముదాయాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
స భ్రమంస్తద్వనోద్దేశే హన్యమానో రురూన్మృగాన్ । శశాంశ్చ సూకరాంశ్చైవ ఖడ్గాంశ్చ గవయాంస్తథా
ఆ అడవిలో తిరుగుతూ, జింకలు, మొసళ్ళు, పందులు, ఖడ్గమృగాలు, అడవి ఎద్దులను వేటాడుతూ చుట్టాడు.
శరభాన్మహిషాంశ్చైవ సామ్భరాన్వనకుక్కుటాన్ । నిఘ్నన్మేధ్యాన్ పశూన్ రాజా కుమారవనమావిశత్
శరభాలు, మేషాలు, సాంబరాలు, అడవి కోళ్లు వేటాడుతూ, యజ్ఞానికి ఉపయోగించే పశువులను చంపుతూ, రాజు కుమారవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
మేరోరధస్తలే దివ్యం మన్దారద్రుమరాజితమ్ । అశోకలతికాకీర్ణం బకులైరధివాసితమ్
మేరుపర్వతం అడుగున, మందార వృక్షాలతో అలంకరించబడిన, అశోక లతలతో కప్పబడిన, బకులపూల సువాసనతో పరిమళించే ఒక దివ్యమైన ప్రదేశం ఉంది.
సాలైస్తాలైస్తమాలైశ్చ చమ్పకైః పనసైస్తథా । ఆమ్రైర్నీపైర్మధూకైశ్చ మాధవీమణ్డపావృతమ్
ఆ ప్రదేశం సాల, తాళ, తమాల, చంపక, పనస, మామిడి, నీప, మధూక వృక్షాలతో, మాధవీ లతలతో కూడిన మండపంతో కప్పబడి ఉంది.
దాడిమైర్నారికేలైశ్చ కదలీఖణ్డమణ్డితమ్ । యూథికామాలతీకున్దపుష్పవల్లీసమావృతమ్
దానిని దాడిమ, కొబ్బరి, అరటి చెట్ల సమూహాలు అలంకరించాయి. యూతిక, మాలతి, కుందపూల లతలు చుట్టుముట్టాయి.
హంసకారణ్డవాకీర్ణం కీచకధ్వనినాదితమ్ । భ్రమరాలిరుతారామం వనం సర్వసుఖావహమ్
ఆ అడవి హంసలు, నెమళ్ళు నిండినది. కీచక పక్షుల స్వరాలతో మారుమోగింది. తేనెటీగల మ్రోగుతో ఆనందాన్ని పంచింది.
దృష్ట్వా ప్రముదితో రాజా సుద్యుమ్నః సేవకైర్వృతః । వృక్షాన్సుపుష్పితాన్వీక్ష్య కోకిలారావమణ్డితాన్
ఆ అందాన్ని చూసి, సుద్యుమ్నుడు ఆనందంతో, సేవకులతో కలిసి, పుష్పాలతో నిండిన వృక్షాలను, కోకిలల గానంతో అలంకరించబడిన వాటిని చూశాడు.
ప్రవిష్టస్తత్ర రాజర్షిః స్త్రీత్వమాప క్షణాత్తతః । అశ్వోఽపి వడవా జాతశ్చిన్తావిష్టః స భూపతిః
ఆ ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే, ఆ రాజర్షి ఒక్కసారిగా స్త్రీగా మారిపోయాడు. అతని గుర్రం కూడా ఆడ గుర్రంగా మారింది. రాజు చింతతో నిండిపోయాడు.
కిమేతదితి చిన్తార్తశ్చిన్త్యమానః పునః పునః । దుఃఖం బహుతరం ప్రాప్తః సుద్యుమ్నో లజ్జయాన్వితః
ఇది ఏమిటో అని, సుద్యుమ్నుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. సిగ్గుతో నిండిపోయాడు.
కిం కరోమి కథం యామి గృహం స్త్రీభావసంయుతః । కథం రాజ్యం కరిష్యామి కేన వా వఞ్చితో హ్యహమ్
నేను ఏమి చేయాలి? ఈ స్త్రీ రూపంలో బంధించబడి, ఇంటికి ఎలా వెళ్లగలను? రాజ్యం ఎలా పాలించగలను? నన్ను ఎవరు మోసగించారో తెలియదు.
ఋషయ ఊచుః సూతాశ్చర్యమిదం ప్రోక్తం త్వయా యల్లోమహర్షణ । సుద్యుమ్నః స్త్రీత్వమాపన్నో భూపతిర్దేవసన్నిభః
ఋషులు ఇలా అన్నారు: సూతా, లోమహర్షణా! నీవు చెప్పింది ఆశ్చర్యంగా ఉంది. దేవతలకు సమానమైన రాజు సుద్యుమ్నుడు స్త్రీగా మారిపోయాడని వినడం నిజంగా ఆశ్చర్యమే.
కిం తత్కారణమాచక్ష్వ వనే తత్ర మనోహరే । కిం కృతం తేన రాజ్ఞా చ విస్తరం వద సువ్రత
అది ఎందుకు జరిగింది? ఆ మోహకరమైన అడవిలో ఏమి జరిగిందో వివరంగా చెప్పు. ఆ రాజు ఏం చేశాడో పూర్తిగా వివరించు, ఓ సువ్రతా.
సూత ఉవాచ ఏకదా గిరిశం ద్రష్టుమృషయః సనకాదయః । దిశో వితిమిరాభాసాః కుర్వన్తః సముపాగమన్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి సనకాది ఋషులు, గిరిశుడిని దర్శించేందుకు, చుట్టూ చీకటి తొలగినట్లు ఆ దిశలను ప్రకాశింపజేస్తూ అక్కడికి వచ్చారు.
తస్మింశ్చ సమయే తత్ర శఙ్కరః ప్రమదాయుతః । క్రీడాసక్తో మహాదేవో వివస్త్రా కామినీ శివా
అప్పటికి అక్కడ శంకరుడు, అనేక స్త్రీలతో చుట్టుముట్టబడి, క్రీడలో మునిగిపోయి ఉన్నాడు. మహాదేవుడు, తన ప్రియమైన శివతో కలిసి, ఆమె కూడా వస్ర్తం లేకుండా, కోరికతో ఉన్నారు.
ఉత్సఙ్గే సంస్థితా భర్తూ రమమాణా మనోరమా । తాన్విలోక్యామ్బికా దేవీ వివస్త్రా వ్రీడితా భృశమ్
ఆ అందమైన అమ్మవారు, భర్త మడిలో ఆనందంగా ఉండగా, ఋషులను చూసి, వస్ర్తం లేకుండా ఉండటంతో చాలా సిగ్గుపడ్డారు.
భర్తురఙ్కాత్సముత్థాయ వస్త్రమాదాయ పర్యధాత్ । లజ్జావిష్టా స్థితా తత్ర వేపమానాతిమానినీ
భర్త మడిలో నుంచి లేచి, ఒక వస్త్రాన్ని తీసుకుని కప్పుకుని, సిగ్గుతో వణుకుతూ, గర్వంగా అక్కడ నిలబడ్డారు.
ఋషయోఽపి తయోర్వీక్ష్య ప్రసఙ్గం రమమాణయోః । పరివృత్య యయుస్తూర్ణం నరనారాయణాశ్రమమ్
ఆ ఇద్దరి మధ్య స్నేహాన్ని, ఆనందాన్ని చూసిన ఋషులు, వెంటనే ముఖం తిప్పి, నరనారాయణాశ్రమానికి వెళ్లిపోయారు.
హ్రీయుతాం కామినీం వీక్ష్య ప్రోవాచ భగవాన్హరః । కథం లజ్జాతురాసి త్వం సుఖం తే ప్రకరోమ్యహమ్
సిగ్గుతో ఉన్న, కోరికతో ఉన్న అమ్మవారిని చూసి, భగవంతుడు హరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు ఎందుకు సిగ్గుపడుతున్నావు? నేను నిన్ను సంతోషపెట్టుతాను.'
అద్యప్రభృతి యో మోహాత్పుమాన్కోఽపి వరాననే । వనం చ ప్రవిశేదేతత్స వై యోషిద్భవిష్యతి
ఈ రోజు నుండి, ఓ సుందర ముఖినీ! ఎవరు మోహంతో ఈ అడవిలోకి అడుగు పెడితే, వారు స్త్రీలుగా మారిపోతారు.
ఇతి శప్తం వనం తేన యే జానన్తి జనాః క్వచిత్ । వర్జయన్తీహ తే కామం వనం దోషసమృద్ధిమత్
ఆ శాపం వల్ల, ఈ విషయం తెలిసిన వారు, తప్పులతొ నిండిన ఈ అడవిని తమ ఇష్టానుసారం దూరంగా ఉంచుతారు.
సుద్యుమ్నస్తు తదజ్ఞానాత్ప్రవిష్టః సచివైః సహ । తథైవ స్త్రీత్వమాపన్నస్తైః సహేతి న సంశయః
కాని, సుద్యుమ్నుడు తెలియకుండానే తన మంత్రులతో కలిసి ఆ అడవిలోకి ప్రవేశించాడు. అందుకే అతనూ, అతని తోడుళ్లూ స్త్రీలుగా మారిపోయారు — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
చిన్తావిష్టః స రాజర్షిర్న జగామ గృహం హ్రియా । విచచార బహిస్తస్మాద్వనదేశాదితస్తతః
ఆ రాజర్షి మనసులో చింతతో, సిగ్గుతో ఇంటికి తిరిగి వెళ్లలేదు. అడవి ప్రాంతంలో ఇక్కడ అక్కడ తిరుగుతూ ఉండిపోయాడు.
ఇలేతి నామ సమ్ప్రాప్తం స్త్రీత్వే తేన మహాత్మనా । విచరంస్తత్ర సమ్ప్రాప్తో బుధః సోమసుతో యువా
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు స్త్రీగా మారి 'ఇలా' అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందాడు. అలా తిరుగుతూ ఉండగా, సోముని కుమారుడు, యవ్వనంతో ఉన్న బుధుడు అక్కడికి వచ్చాడు.