వ్యాస ఉవాచ - ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య చ్యవనో వాక్యమబ్రవీత్ । వినయోపనతం దృష్ట్వా రాజానం దుఃఖితం భృశమ్
వ్యాసుడు చెప్పెను: రాజు వినయంతో దగ్గరికి వచ్చి చెప్పిన మాటలు విని, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు.
చ్యవన ఉవాచ - రాజన్నాహం కదాచిద్వై కరోమి క్రోధమణ్వపి । న మయాద్యైవ శప్తస్త్వం దుహిత్రా పీడనే కృతే
చ్యవనుడు చెప్పెను: రాజా! నేను ఎప్పుడూ కోపాన్ని మనసులో పెట్టుకోను. నేడు నీ కుమార్తె చేసిన దానికి నేను నిన్ను శపించలేదు.
నేత్రే పీడా సముత్పన్నా మమ చాద్య నిరాగసః । తేన పాపేన జానామి దుఃఖితస్త్వం మహీపతే
నేడు నాకు ఎటువంటి తప్పు లేకపోయినా, నా కళ్లలో నొప్పి వచ్చింది. ఆ పాపం వల్ల నువ్వు బాధపడుతున్నావని నాకు తెలుసు, రాజా!
అపరాధం పరం కృత్వా దేవీభక్తస్య కో జనః । సుఖం లభేత యదపి భవేత్ త్రాతా శివః స్వయమ్
దేవిని భక్తితో పూజించే వానికి ఎవరైనా పెద్ద తప్పు చేస్తే, శివుడు స్వయంగా రక్షకుడైనా వారికి సుఖం దక్కదు.
కిం కరోమి మహీపాల నేత్రహీనో జరావృతః । అన్ధస్య పరిచర్యాం చ కః కరిష్యతి పార్థివ
రాజా, నేను చూపు కోల్పోయి, వృద్ధాప్యంలో ఉన్నాను. ఇప్పుడు నేను ఏం చేయగలను? నాకు సహాయం చేసే వారు ఎవరు ఉంటారు?
రాజోవాచ - సేవకా బహవః సేవాం కరిష్యన్తి తవానిశమ్ । క్షమస్వ మునిశార్దూల స్వల్పక్రోధా హి తాపసాః
రాజు ఇలా అన్నాడు — మునివరా, నీకు ఎన్నో సేవకులు రాత్రింబగళూ సేవ చేస్తారు. మీరు క్షమించండి, ఎందుకంటే తపస్వులు చిన్న విషయాలకు కోపపడరు.
చ్యవన ఉవాచ - అన్ధోఽహం నిర్జనో రాజంస్తపస్తప్తుం కథం క్షమః । త్వదీయాః సేవకాః కిం తే కరిష్యన్తి మమ ప్రియమ్
చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా, నేను చూపు లేని వాడిని, ఒంటరిగా ఉన్నాను. ఇలాంటి స్థితిలో తపస్సు చేయడం నాకు ఎలా సాధ్యమవుతుంది? నీ సేవకులు నాకు ఏమి ఉపయోగపడతారు?
క్షమాపయసి చేన్మాం త్వం కురు మే వచనం నృప । దేహి మే పరిచర్యార్థం కన్యాం కమలలోచనామ్
రాజా, నన్ను నీవు నిజంగా క్షమించాలనుకుంటే, నా మాట విను. నాకు పద్మపరిచయమైన నీ కుమార్తెను సేవ కోసం ఇవ్వు.
తుష్యేఽనయా మహారాజ పుత్ర్యా తవ మహామతే । కరిష్యామి తపశ్చాహం సా మే సేవాం కరిష్యతి
మహారాజా, నీ కుమార్తె నాకు ఉంటే నేను సంతృప్తిగా ఉంటాను. నేను తపస్సు చేస్తాను, ఆమె నాకు సేవ చేస్తుంది.
ఏవం కృతే సుఖం మే స్యాత్తవ చైవ భవిష్యతి । సన్తుష్టే మయి రాజేన్ద్ర సైనికానాం న సంశయః
ఇలా చేస్తే నాకు కూడా, నీకూ ఆనందంగా ఉంటుంది. రాజేంద్రా, నేను సంతోషంగా ఉంటే నీ సైనికులకు ఎలాంటి ప్రమాదం ఉండదు.
విచిన్త్య మనసా భూప కన్యాదానం సమాచర । న చాత్ర దూషణం కిఞ్చిత్తాపసోఽహం యతవ్రతః
రాజా, నీవు బాగా ఆలోచించి నీ కుమార్తెను ఇవ్వు. ఇందులో ఎలాంటి తప్పు లేదు, నేను తపస్విని, నియమాలు పాటించేవాడిని.
వ్యాస ఉవాచ - శర్యాతిర్వచనం శ్రుత్వా మునేశ్చిన్తాతురోఽభవత్ । న దాస్యేఽప్యథవా దాస్యే కిఞ్చిన్నోవాచ భారత
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — మునివరి మాటలు విని శర్యాతి మనసులో కలవరపడ్డాడు. 'ఇవ్వకూడదేమో, లేదా ఇవ్వాలి' అని అనుకున్నాడు కానీ ఏమీ చెప్పలేదు.
కథమన్ధాయ వృద్ధాయ కురూపాయ సుతామిమామ్ । దేవకన్యోపమాం దత్త్వా సుఖీ స్యామాత్మసమ్భవామ్
నేను పుట్టించిన, దేవతలకు సాటిగా ఉన్న నా కుమార్తెను చూపు లేని, వృద్ధుడైన, ఆకర్షణ లేని వాడికి ఇచ్చి నేను ఎలా సంతోషంగా ఉండగలను?
కో వాత్మనః సుఖార్థాయ పుత్ర్యాః సంసారజం సుఖమ్ । హరతేఽల్పమతిః పాపో జానన్నపి శుభాశుభమ్
తన సుఖం కోసం తన కుమార్తెను లోకసుఖానికి ఎవరు ఇస్తారు? మంచి చెడు తెలిసిన వాడు, అతి మూర్ఖుడు, పాపిష్టుడు మాత్రమే అలా చేస్తాడు.
ప్రాప్య సా చ్యవనం సుభ్రూః పఞ్చబాణశరార్దితా । అన్ధం వృద్ధం పతిం ప్రాప్య కథం కాలం నయిష్యతి
సుందరమైన కనుబొమ్మలతో ఉన్న ఆ అమ్మాయి, మనసులో కామదేవుని బాణాలు తగిలినవాడిగా, చూపు లేని వృద్ధుడైన భర్తతో ఎలా కాలం గడుపుతుంది?
యౌవనే దుర్జయః కామో విశేషేణ సురూపయా । ఆత్మతుల్యం పతిం ప్రాప్య కిము వృద్ధం విలోచనమ్
యువతలో, అందమైనవారికి కామం అదుపులో ఉండదు. తనకు తగిన భర్త ఉన్నా కూడా అదీ పరిస్థితి. మరి వృద్ధుడైన, చూపు లేని వాడైతే ఎలా?
గౌతమం తాపసం ప్రాప్య రూపయౌవనసంయుతా । అహల్యా వాసవేనాశు వఞ్చితా వరవర్ణినీ
అహల్యా అందం, యవ్వనం కలిగి ఉండగా గౌతముడు తపస్విగా భర్తగా ఉండగా కూడా, ఆమెను ఇంద్రుడు మోసం చేశాడు.
శప్తా చ పతినా పశ్చాజ్జ్ఞాత్వా ధర్మవిపర్యయమ్ । తస్మాద్భవతు మే దుఃఖం న దదామి సుకన్యకామ్
ఆమె ధర్మాన్ని అతిక్రమించినట్టు భర్త తెలుసుకున్న తరువాత శాపం ఇచ్చాడు. అందుకే నాకు బాధ వచ్చినా పరవాలేదు, కానీ నేను సుకన్యను ఇవ్వను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య శర్యాతిర్విమనా స్వగృహం యయౌ । సచివాంశ్చ సమాదాయ మన్త్రం చక్రేఽతిదుఃఖితః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, శర్యాతి మనసు బాధతో తన ఇంటికి వెళ్లి, మంత్రులను పిలిపించి, చాలా బాధతో వారితో చర్చించాడు.
భో మన్త్రిణో బ్రువన్త్వద్య కిం కర్తవ్యం మయాధునా । పుత్రీ దేయాథ విప్రాయ భోక్తవ్యం దుఃఖమేవ వా
ఓ మంత్రులారా, ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలో చెప్పండి. నేను నా కుమార్తెను మునికి ఇవ్వాలా, లేక బాధను భరించాలా?
విచారయధ్వం మిలితా హితం స్యాన్మమ వై కథమ్ । మన్త్రిణ ఊచుః - కిం బ్రూమోఽస్మిన్మహారాజ సఙ్కటేఽతిదురాసదే
మీరు అందరూ కలసి బాగా ఆలోచించి నాకు ఏది మేలు అవుతుందో చెప్పండి. మంత్రులు ఇలా చెప్పారు — మహారాజా, ఇలాంటి కష్ట సమయంలో మేము ఏమి చెప్పగలం?
దుర్భగాయ సుకన్యైషా కథం దేయాతిసున్దరీ । వ్యాస ఉవాచ - తదా చిన్తాకులం వీక్ష్య పితరం మన్త్రిణస్తదా
ఇంత అందమైన సుకన్యను దురదృష్టవంతుడికి ఎలా ఇవ్వగలం? వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — తండ్రిని ఆందోళనగా చూసి మంత్రులందరూ కూడా బాధపడ్డారు.
సుకన్యా త్విఙ్గితం జ్ఞాత్వా ప్రహస్యేదమువాచ హ । పితః కస్మాద్భవానద్య చిన్తావ్యాకులితేన్ద్రియః
సుకన్య తన తండ్రి మనసు కలవరంగా ఉన్నదని గమనించి, నవ్వుతూ ఇలా అడిగింది: "నాన్న, ఈ రోజు మీరు ఎందుకు ఇంతగా ఆందోళనతో, మనస్సు తల్లడిల్లిపోయినట్టు కనిపిస్తున్నారు?"
మత్కృతే దుఃఖసంవిగ్నో విషణ్ణవదనోఽసి వై । అహం గత్వా మునిం తత్ర సమాశ్వాస్య భయార్దితమ్
"నన్ను చూసి మీరు బాధతో నిండిపోయారు, ముఖం కూడా ముసిముసిగా ఉంది. నేను ఆ మునిని దగ్గరికి వెళ్లి, భయంతో ఉన్న ఆయనను ఓదార్చుతాను."
కరిష్యామి ప్రసన్నం తం ఆత్మదానేన వై పితః । ఇతి రాజా వచః శ్రుత్వా భాషితం యత్సుకన్యయా
"నాన్న, నేను నన్ను ఆయనకు సమర్పించి, ఆయనను సంతోషపరుస్తాను." అని సుకన్య చెప్పిన మాటలు విని—
తామువాచ ప్రసన్నాత్మా సచివానాం చ శృణ్వతామ్ । కథం పుత్రి త్వమన్ధస్య పరిచర్యాం వనేఽబలా
రాజు, మనసు శాంతిగా మారి, మంత్రులు ఉన్నవాళ్ల ముందే సుకన్యను ఇలా అడిగాడు: "కుమార్తె, నీవు చిన్నవాడివి, అంధుడైన వాడిని అడవిలో ఎలా సేవ చేయగలవు?"
కరిష్యసి జరార్తస్య క్రోధనస్య విశేషతః । కథమన్ధాయ చానేన రూపేణ రతిసన్నిభామ్
"వయస్సుతో బలహీనమైన, కోపముతో ఉండే వాడిని నీవు ఎలా చూసుకుంటావు? నీ అందంతో, అంధుడైన వాడిని ప్రియుడిలా ఎలా అంగీకరిస్తావు?"
దదామి జరయా గ్రస్తదేహాయ సుఖవాఞ్ఛయా । పిత్రా పుత్రీ ప్రదాతవ్యా వయోజ్ఞాతిబలాయ చ
"నీ సుఖం కోసం, వృద్ధాప్యంతో బలహీనమైన వాడికి నిన్ను ఎలా ఇస్తాను? తండ్రి తన కుమార్తెను తగిన వయస్సు, బలం ఉన్న వాడికి మాత్రమే ఇవ్వాలి."
ధనధాన్యసమృద్ధాయ నాధనాయ కదాచన । క్వ తే రూపం విశాలాక్షి క్వాసౌ వృద్ధో వనేచరః
"ధనం, ధాన్యం ఉన్నవాడికి మాత్రమే ఇవ్వాలి, దరిద్రుడికి ఎప్పుడూ కాదు. నీ అందం ఎక్కడ, విశాలమైన కళ్లవాడా, ఆ అడవి వృద్ధుడు ఎక్కడ?"
కథం దేయా మయా పుత్రీ తస్మై నాతివరాయ చ । ఉటజే నియతం వాసో యస్య నిత్యం మనోహరే
"తగిన వాడికాని వాడికి నేను నా కుమార్తెను ఎలా ఇస్తాను? అతడి నివాసం ఎప్పుడూ చిన్న గుడిసెలోనే ఉంది, అది ఆకర్షణీయమైనదైనా."