పీడ్యమానం జనం వీక్ష్య పితరం దుఃఖితం తథా । విచిన్త్య శూలభేదం సా సుకన్యా చేదమబ్రవీత్
ప్రజలు బాధపడుతూ, తన తండ్రి దుఃఖంతో ఉన్నదాన్ని చూసి, ఆ బాధకు కారణం ఏమిటో ఆలోచించిన సుకన్యా ఇలా చెప్పింది.
వనే మయా పితస్తత్ర వల్మీకో వీరుధావృతః । క్రీడన్త్యా సుదృఢో దృష్టశ్ఛిద్రద్వయసమన్వితః
నాన్నా! అడవిలో నేను ఆడుకుంటున్నప్పుడు, మొక్కలతో కప్పబడిన ఒక పెద్ద పుట్టను చూశాను. అది బలంగా ఉండి, రెండు రంధ్రాలు ఉన్నాయి.
తత్ర ఖద్యోతవద్దీప్తజ్యోతీషీ వీక్షితే మయా । సూచ్యావిద్ధే మహారాజ పునః ఖద్యోతశఙ్కయా
అందులో, నిప్పులా మెరిసే రెండు కాంతులు కనిపించాయి. అవి పుట్టపురుగుల కాంతులేమో అనుకుని, రాజా! నేను సూదితో వాటిని పొడిచాను.
జలక్లిన్నా తదా సూచీ మయా దృష్టా పితః కిల । హాహేతి చ శ్రుతః శబ్దో మన్దో వల్మీకమధ్యతః
అప్పుడు, నాన్నా! ఆ సూది తడిగా కనిపించింది. ఆ పుట్టలోనుంచి 'హా' అని మృదువుగా ఒక అరుపు వినిపించింది.
తదాహం విస్మితా రాజన్కిమేతదితి శఙ్కయా । న జానే కిం మయా విద్ధం తస్మిన్వల్మీకమణ్డలే
అప్పుడు నేను ఆశ్చర్యపోయి, 'ఇది ఏమిటి?' అని అనుకున్నాను. ఆ పుట్టలో నేను ఏమి పొడిచానో నాకు తెలియదు.
రాజా శ్రుత్వా తు శర్యాతిః సుకన్యావచనం మృదు । మునేస్తద్ధేలనం జ్ఞాత్వా వల్మీకం క్షిప్రమభ్యగాత్
సుకన్యా మృదువుగా చెప్పిన మాటలు విని, శర్యాతి మహారాజు ఆ తపస్విని అపహాస్యం జరిగినదని గ్రహించి, వెంటనే ఆ పుట్టవద్దకు వెళ్లాడు.
తత్రాపశ్యత్తపోవృద్ధం చ్యవనం దుఃఖితం భృశమ్ । స్ఫోటయామాస వల్మీకం మునిదేహావృతం భృశమ్
అక్కడ తపస్సులో ప్రావీణ్యమున్న, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న చ్యవనుణ్ణి చూశాడు. ఆ ముని శరీరాన్ని పూర్తిగా కప్పేసిన పుట్టను రాజు తెరిచాడు.
ప్రణమ్య దణ్డవద్భూమౌ రాజా తం భార్గవం ప్రతి । తుష్టావ వినయోపేతస్తమువాచ కృతాఞ్జలిః
రాజు భూమిపై దండవత్ప్రణామం చేసి, భృగుకుల మునిని వినయంతో స్తుతిస్తూ, చేతులు జోడించి మాట్లాడాడు.
పుత్ర్యా మమ మహాభాగ క్రీడన్త్యా దుష్కృతం కృతమ్ । అజ్ఞానాద్బాలయా బ్రహ్మన్ కృతం తత్క్షన్తుమర్హసి
మహాభాగ! నా కుమార్తె ఆడుకుంటూ తెలియక తప్పు చేసింది. బ్రహ్మన్! అది చిన్నదానికి తెలియక జరిగిన పని. దయచేసి క్షమించండి.
అక్రోధనా హి మునయో భవన్తీతి మయా శ్రుతమ్ । తస్మాత్త్వమపి బాలాయాః క్షన్తుమర్హసి సామ్ప్రతమ్
మహర్షులు కోపం పట్టుకోరని నేను విన్నాను. అందుకే మీరు కూడా ఇప్పుడు ఆ బాలికను క్షమించాలి.
వ్యాస ఉవాచ - ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య చ్యవనో వాక్యమబ్రవీత్ । వినయోపనతం దృష్ట్వా రాజానం దుఃఖితం భృశమ్
వ్యాసుడు చెప్పెను: రాజు వినయంతో దగ్గరికి వచ్చి చెప్పిన మాటలు విని, తీవ్రంగా బాధపడుతున్న చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు.
చ్యవన ఉవాచ - రాజన్నాహం కదాచిద్వై కరోమి క్రోధమణ్వపి । న మయాద్యైవ శప్తస్త్వం దుహిత్రా పీడనే కృతే
చ్యవనుడు చెప్పెను: రాజా! నేను ఎప్పుడూ కోపాన్ని మనసులో పెట్టుకోను. నేడు నీ కుమార్తె చేసిన దానికి నేను నిన్ను శపించలేదు.
నేత్రే పీడా సముత్పన్నా మమ చాద్య నిరాగసః । తేన పాపేన జానామి దుఃఖితస్త్వం మహీపతే
నేడు నాకు ఎటువంటి తప్పు లేకపోయినా, నా కళ్లలో నొప్పి వచ్చింది. ఆ పాపం వల్ల నువ్వు బాధపడుతున్నావని నాకు తెలుసు, రాజా!
అపరాధం పరం కృత్వా దేవీభక్తస్య కో జనః । సుఖం లభేత యదపి భవేత్ త్రాతా శివః స్వయమ్
దేవిని భక్తితో పూజించే వానికి ఎవరైనా పెద్ద తప్పు చేస్తే, శివుడు స్వయంగా రక్షకుడైనా వారికి సుఖం దక్కదు.
కిం కరోమి మహీపాల నేత్రహీనో జరావృతః । అన్ధస్య పరిచర్యాం చ కః కరిష్యతి పార్థివ
రాజా, నేను చూపు కోల్పోయి, వృద్ధాప్యంలో ఉన్నాను. ఇప్పుడు నేను ఏం చేయగలను? నాకు సహాయం చేసే వారు ఎవరు ఉంటారు?
రాజోవాచ - సేవకా బహవః సేవాం కరిష్యన్తి తవానిశమ్ । క్షమస్వ మునిశార్దూల స్వల్పక్రోధా హి తాపసాః
రాజు ఇలా అన్నాడు — మునివరా, నీకు ఎన్నో సేవకులు రాత్రింబగళూ సేవ చేస్తారు. మీరు క్షమించండి, ఎందుకంటే తపస్వులు చిన్న విషయాలకు కోపపడరు.
చ్యవన ఉవాచ - అన్ధోఽహం నిర్జనో రాజంస్తపస్తప్తుం కథం క్షమః । త్వదీయాః సేవకాః కిం తే కరిష్యన్తి మమ ప్రియమ్
చ్యవనుడు ఇలా అన్నాడు — రాజా, నేను చూపు లేని వాడిని, ఒంటరిగా ఉన్నాను. ఇలాంటి స్థితిలో తపస్సు చేయడం నాకు ఎలా సాధ్యమవుతుంది? నీ సేవకులు నాకు ఏమి ఉపయోగపడతారు?
క్షమాపయసి చేన్మాం త్వం కురు మే వచనం నృప । దేహి మే పరిచర్యార్థం కన్యాం కమలలోచనామ్
రాజా, నన్ను నీవు నిజంగా క్షమించాలనుకుంటే, నా మాట విను. నాకు పద్మపరిచయమైన నీ కుమార్తెను సేవ కోసం ఇవ్వు.
తుష్యేఽనయా మహారాజ పుత్ర్యా తవ మహామతే । కరిష్యామి తపశ్చాహం సా మే సేవాం కరిష్యతి
మహారాజా, నీ కుమార్తె నాకు ఉంటే నేను సంతృప్తిగా ఉంటాను. నేను తపస్సు చేస్తాను, ఆమె నాకు సేవ చేస్తుంది.
ఏవం కృతే సుఖం మే స్యాత్తవ చైవ భవిష్యతి । సన్తుష్టే మయి రాజేన్ద్ర సైనికానాం న సంశయః
ఇలా చేస్తే నాకు కూడా, నీకూ ఆనందంగా ఉంటుంది. రాజేంద్రా, నేను సంతోషంగా ఉంటే నీ సైనికులకు ఎలాంటి ప్రమాదం ఉండదు.
విచిన్త్య మనసా భూప కన్యాదానం సమాచర । న చాత్ర దూషణం కిఞ్చిత్తాపసోఽహం యతవ్రతః
రాజా, నీవు బాగా ఆలోచించి నీ కుమార్తెను ఇవ్వు. ఇందులో ఎలాంటి తప్పు లేదు, నేను తపస్విని, నియమాలు పాటించేవాడిని.
వ్యాస ఉవాచ - శర్యాతిర్వచనం శ్రుత్వా మునేశ్చిన్తాతురోఽభవత్ । న దాస్యేఽప్యథవా దాస్యే కిఞ్చిన్నోవాచ భారత
వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు — మునివరి మాటలు విని శర్యాతి మనసులో కలవరపడ్డాడు. 'ఇవ్వకూడదేమో, లేదా ఇవ్వాలి' అని అనుకున్నాడు కానీ ఏమీ చెప్పలేదు.
కథమన్ధాయ వృద్ధాయ కురూపాయ సుతామిమామ్ । దేవకన్యోపమాం దత్త్వా సుఖీ స్యామాత్మసమ్భవామ్
నేను పుట్టించిన, దేవతలకు సాటిగా ఉన్న నా కుమార్తెను చూపు లేని, వృద్ధుడైన, ఆకర్షణ లేని వాడికి ఇచ్చి నేను ఎలా సంతోషంగా ఉండగలను?
కో వాత్మనః సుఖార్థాయ పుత్ర్యాః సంసారజం సుఖమ్ । హరతేఽల్పమతిః పాపో జానన్నపి శుభాశుభమ్
తన సుఖం కోసం తన కుమార్తెను లోకసుఖానికి ఎవరు ఇస్తారు? మంచి చెడు తెలిసిన వాడు, అతి మూర్ఖుడు, పాపిష్టుడు మాత్రమే అలా చేస్తాడు.
ప్రాప్య సా చ్యవనం సుభ్రూః పఞ్చబాణశరార్దితా । అన్ధం వృద్ధం పతిం ప్రాప్య కథం కాలం నయిష్యతి
సుందరమైన కనుబొమ్మలతో ఉన్న ఆ అమ్మాయి, మనసులో కామదేవుని బాణాలు తగిలినవాడిగా, చూపు లేని వృద్ధుడైన భర్తతో ఎలా కాలం గడుపుతుంది?
యౌవనే దుర్జయః కామో విశేషేణ సురూపయా । ఆత్మతుల్యం పతిం ప్రాప్య కిము వృద్ధం విలోచనమ్
యువతలో, అందమైనవారికి కామం అదుపులో ఉండదు. తనకు తగిన భర్త ఉన్నా కూడా అదీ పరిస్థితి. మరి వృద్ధుడైన, చూపు లేని వాడైతే ఎలా?
గౌతమం తాపసం ప్రాప్య రూపయౌవనసంయుతా । అహల్యా వాసవేనాశు వఞ్చితా వరవర్ణినీ
అహల్యా అందం, యవ్వనం కలిగి ఉండగా గౌతముడు తపస్విగా భర్తగా ఉండగా కూడా, ఆమెను ఇంద్రుడు మోసం చేశాడు.
శప్తా చ పతినా పశ్చాజ్జ్ఞాత్వా ధర్మవిపర్యయమ్ । తస్మాద్భవతు మే దుఃఖం న దదామి సుకన్యకామ్
ఆమె ధర్మాన్ని అతిక్రమించినట్టు భర్త తెలుసుకున్న తరువాత శాపం ఇచ్చాడు. అందుకే నాకు బాధ వచ్చినా పరవాలేదు, కానీ నేను సుకన్యను ఇవ్వను.
ఇతి సఞ్చిన్త్య శర్యాతిర్విమనా స్వగృహం యయౌ । సచివాంశ్చ సమాదాయ మన్త్రం చక్రేఽతిదుఃఖితః
ఇలా ఆలోచిస్తూ, శర్యాతి మనసు బాధతో తన ఇంటికి వెళ్లి, మంత్రులను పిలిపించి, చాలా బాధతో వారితో చర్చించాడు.
భో మన్త్రిణో బ్రువన్త్వద్య కిం కర్తవ్యం మయాధునా । పుత్రీ దేయాథ విప్రాయ భోక్తవ్యం దుఃఖమేవ వా
ఓ మంత్రులారా, ఇప్పుడు నేను ఏం చేయాలో చెప్పండి. నేను నా కుమార్తెను మునికి ఇవ్వాలా, లేక బాధను భరించాలా?