ప్రాప్య కాన్తాం గురుర్హృష్టః స్వగృహం ముదితో యయౌ । తతో దేవాస్తతో దైత్యా యయుః స్వాన్స్వాన్గృహాన్ప్రతి
తన ప్రియ భార్యను తిరిగి పొందిన గురువు ఆనందంతో తన ఇంటికి వెళ్లాడు. ఆ తరువాత దేవతలు, దానవులు తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లిపోయారు.
బ్రహ్మా స్వసదనం ప్రాప్తః కైలాసం చాపి శఙ్కరః । బృహస్పతిస్తు సన్తుష్టః ప్రాప్య భార్యాం మనోరమామ్
బ్రహ్మా తన స్వగృహానికి చేరాడు, శంకరుడు కైలాసానికి వెళ్లాడు, బృహస్పతి తన మనోహరమైన భార్యను పొందిన ఆనందంతో ఉన్నాడు.
తతః కాలేన కియతా తారాసూత సుతం శుభమ్ । సుదినే శుభనక్షత్రే తారాపతిసమం గుణైః
కొంతకాలం తరువాత, తారా ఒక శుభమైన రోజున, శుభనక్షత్రంలో, తారాపతికి సమానమైన గుణాలున్న కుమారుని ప్రసవించింది.
దృష్ట్వా పుత్రం గురుర్జాతం చకార విధిపూర్వకమ్ । జాతకర్మాదికం సర్వం ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా
తన కుమారుడు జన్మించినదాన్ని చూసిన గురువు, ఎంతో ఆనందంతో, విధిపూర్వకంగా జాతకర్మ మొదలైన అన్ని శుభకార్యాలు చేశాడు.
శ్రుతం చన్ద్రమసా జన్మ పుత్రస్య మునిసత్తమాః । దూతం చ ప్రేషయామాస గురుం ప్రతి మహామతిః
మహర్షులు చంద్రుని ద్వారా ఆ కుమారుని జన్మాన్ని విని, ఆ జ్ఞానివాడు ఒక దూతను గురువుని వద్దకు పంపించాడు.
న చాయం తవ పుత్రోఽస్తి మమ వీర్యసముద్భవః । కథం త్వం కృతవాన్కామం జాతకర్మాదికం విధిమ్
ఇతడు నీ కుమారుడు కాదు, నా వీర్యంతో పుట్టాడు. నీ కోరిక తీరిందని నీవు ఎలా జాతకర్మ మొదలైన శుభకార్యాలు చేశావు?
తచ్ఛ్రుత్వా వచనం తస్య దూతస్య చ బృహస్పతిః । ఉవాచ మమ పుత్రో మే సదృశో నాత్ర సంశయః
దూత మాటలు విని బృహస్పతి, 'అతడు నా కుమారుడే, నాకు సమానమైనవాడే, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు' అని చెప్పాడు.
పునర్వివాదః సఞ్జాతో మిలితా దేవదానవాః । యుద్ధార్థమాగతాస్తేషాం సమాజః సమజాయత
తిరిగి మరో వివాదం ఏర్పడింది. దేవతలు, దానవులు కూడి, యుద్ధానికి సమాజాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు.
తత్రాగతః స్వయం బ్రహ్మా శాన్తికామః ప్రజాపతిః । నివారయామాస ముఖే సంస్థితాన్యుద్ధదుర్మదాన్
అక్కడ బ్రహ్మ దేవుడు స్వయంగా శాంతిని కోరుతూ వచ్చాడు. యుద్ధంలో మత్తుగా ఉన్నవారిని, ముందుండి పోరాడుతున్నవారిని ఆయన ఆపేశాడు.
తారాం పప్రచ్ఛ ధర్మాత్మా కస్యాయం తనయః శుభే । సత్యం వద వరారోహే యథా క్లేశః ప్రశామ్యతి
ధర్మాత్ముడు తారను అడిగాడు: 'ఈ బిడ్డ ఎవరిది, సుభగే? నిజం చెప్పు, అందాల రాశివి, ఈ బాధ అంతా తీరిపోవాలంటే.'
తమువాచాసితాపాఙ్గీ లజ్జమానాప్యధోముఖీ । చన్ద్రస్యేతి శనైరన్తర్జగామ వరవర్ణినీ
కళ్లలో నల్లటి కాంతి మెరిసే ఆ తారా, సిగ్గుతో తల వంచి, మెల్లగా 'ఇతడు చంద్రుని కుమారుడు' అని చెప్పింది. వెంటనే లోపలికి వెళ్లిపోయింది.
జగ్రాహ తం సుతం సోమః ప్రహృష్టేనాన్తరాత్మనా । నామ చక్రే బుధ ఇతి జగామ స్వగృహం పునః
సోముడు తన కుమారుణ్ణి ఆనందంతో తీసుకుని, అతనికి 'బుధుడు' అనే పేరు పెట్టి, తిరిగి తన ఇంటికి వెళ్లిపోయాడు.
యయౌ బ్రహ్మా స్వకం ధామ సర్వే దేవాః సవాసవాః । యథాగతం గతం సర్వైః సర్వశః ప్రేక్షకైర్జనైః
బ్రహ్మ తన లోకానికి వెళ్లాడు. అందరు దేవతలు, ఇంద్రునితో కలిసి, వచ్చిన విధంగా తిరిగి వెళ్లిపోయారు. అక్కడ ఉన్న ప్రజలందరూ అలాగే వెళ్లారు.
కథితేయం బుధోత్పత్తిర్గురుక్షేత్రే చ సోమతః । యథా శ్రుతా మయా పూర్వం వ్యాసాత్సత్యవతీసుతాత్
గురు క్షేత్రంలో సోముని నుండి బుధుడు ఎలా జన్మించాడో నేను వినిన విధంగా, సత్యవతీ కుమారుడు వ్యాసుని నుండి మీరు చెప్పినట్టు వివరించాను.
సుద్యుమ్నస్తుతిః సూత ఉవాచ తతః పురూరవా జజ్ఞే ఇలాయాం కథయామి వః । బుధపుత్రోఽతిధర్మాత్మా యజ్ఞకృద్దానతత్పరః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ తరువాత ఇళలో పూరూరవుడు జన్మించాడు. అతడు బుధుని కుమారుడు, ఎంతో ధర్మపరుడు, యజ్ఞాలు చేసి, దానం చేయడంలో నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.
సుద్యుమ్నో నామ భూపాలః సత్యవాదీ జితేన్ద్రియః । సైన్ధవం హయమారుహ్య చచార మృగయాం వనే
సుద్యుమ్నుడు అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు సత్యవాది, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు. సింధు దేశపు గుర్రాన్ని ఎక్కి, అడవిలో వేటకు వెళ్లాడు.
యుతః కతిపయామాత్యైర్దర్శితశ్చారుకుణ్డలః । ధనురాజగవం బద్ధ్వా బాణసఙ్ఘం తథాద్భుతమ్
కొంతమంది మంత్రులతో కలిసి, అందమైన కుండలాలు ధరించి, కొమ్ముతో చేసిన విల్లు, అద్భుతమైన బాణాల సముదాయాన్ని తీసుకుని బయలుదేరాడు.
స భ్రమంస్తద్వనోద్దేశే హన్యమానో రురూన్మృగాన్ । శశాంశ్చ సూకరాంశ్చైవ ఖడ్గాంశ్చ గవయాంస్తథా
ఆ అడవిలో తిరుగుతూ, జింకలు, మొసళ్ళు, పందులు, ఖడ్గమృగాలు, అడవి ఎద్దులను వేటాడుతూ చుట్టాడు.
శరభాన్మహిషాంశ్చైవ సామ్భరాన్వనకుక్కుటాన్ । నిఘ్నన్మేధ్యాన్ పశూన్ రాజా కుమారవనమావిశత్
శరభాలు, మేషాలు, సాంబరాలు, అడవి కోళ్లు వేటాడుతూ, యజ్ఞానికి ఉపయోగించే పశువులను చంపుతూ, రాజు కుమారవనంలోకి ప్రవేశించాడు.
మేరోరధస్తలే దివ్యం మన్దారద్రుమరాజితమ్ । అశోకలతికాకీర్ణం బకులైరధివాసితమ్
మేరుపర్వతం అడుగున, మందార వృక్షాలతో అలంకరించబడిన, అశోక లతలతో కప్పబడిన, బకులపూల సువాసనతో పరిమళించే ఒక దివ్యమైన ప్రదేశం ఉంది.
సాలైస్తాలైస్తమాలైశ్చ చమ్పకైః పనసైస్తథా । ఆమ్రైర్నీపైర్మధూకైశ్చ మాధవీమణ్డపావృతమ్
ఆ ప్రదేశం సాల, తాళ, తమాల, చంపక, పనస, మామిడి, నీప, మధూక వృక్షాలతో, మాధవీ లతలతో కూడిన మండపంతో కప్పబడి ఉంది.
దాడిమైర్నారికేలైశ్చ కదలీఖణ్డమణ్డితమ్ । యూథికామాలతీకున్దపుష్పవల్లీసమావృతమ్
దానిని దాడిమ, కొబ్బరి, అరటి చెట్ల సమూహాలు అలంకరించాయి. యూతిక, మాలతి, కుందపూల లతలు చుట్టుముట్టాయి.
హంసకారణ్డవాకీర్ణం కీచకధ్వనినాదితమ్ । భ్రమరాలిరుతారామం వనం సర్వసుఖావహమ్
ఆ అడవి హంసలు, నెమళ్ళు నిండినది. కీచక పక్షుల స్వరాలతో మారుమోగింది. తేనెటీగల మ్రోగుతో ఆనందాన్ని పంచింది.
దృష్ట్వా ప్రముదితో రాజా సుద్యుమ్నః సేవకైర్వృతః । వృక్షాన్సుపుష్పితాన్వీక్ష్య కోకిలారావమణ్డితాన్
ఆ అందాన్ని చూసి, సుద్యుమ్నుడు ఆనందంతో, సేవకులతో కలిసి, పుష్పాలతో నిండిన వృక్షాలను, కోకిలల గానంతో అలంకరించబడిన వాటిని చూశాడు.
ప్రవిష్టస్తత్ర రాజర్షిః స్త్రీత్వమాప క్షణాత్తతః । అశ్వోఽపి వడవా జాతశ్చిన్తావిష్టః స భూపతిః
ఆ ప్రదేశంలోకి ప్రవేశించిన వెంటనే, ఆ రాజర్షి ఒక్కసారిగా స్త్రీగా మారిపోయాడు. అతని గుర్రం కూడా ఆడ గుర్రంగా మారింది. రాజు చింతతో నిండిపోయాడు.
కిమేతదితి చిన్తార్తశ్చిన్త్యమానః పునః పునః । దుఃఖం బహుతరం ప్రాప్తః సుద్యుమ్నో లజ్జయాన్వితః
ఇది ఏమిటో అని, సుద్యుమ్నుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచిస్తూ, తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. సిగ్గుతో నిండిపోయాడు.
కిం కరోమి కథం యామి గృహం స్త్రీభావసంయుతః । కథం రాజ్యం కరిష్యామి కేన వా వఞ్చితో హ్యహమ్
నేను ఏమి చేయాలి? ఈ స్త్రీ రూపంలో బంధించబడి, ఇంటికి ఎలా వెళ్లగలను? రాజ్యం ఎలా పాలించగలను? నన్ను ఎవరు మోసగించారో తెలియదు.
ఋషయ ఊచుః సూతాశ్చర్యమిదం ప్రోక్తం త్వయా యల్లోమహర్షణ । సుద్యుమ్నః స్త్రీత్వమాపన్నో భూపతిర్దేవసన్నిభః
ఋషులు ఇలా అన్నారు: సూతా, లోమహర్షణా! నీవు చెప్పింది ఆశ్చర్యంగా ఉంది. దేవతలకు సమానమైన రాజు సుద్యుమ్నుడు స్త్రీగా మారిపోయాడని వినడం నిజంగా ఆశ్చర్యమే.
కిం తత్కారణమాచక్ష్వ వనే తత్ర మనోహరే । కిం కృతం తేన రాజ్ఞా చ విస్తరం వద సువ్రత
అది ఎందుకు జరిగింది? ఆ మోహకరమైన అడవిలో ఏమి జరిగిందో వివరంగా చెప్పు. ఆ రాజు ఏం చేశాడో పూర్తిగా వివరించు, ఓ సువ్రతా.
సూత ఉవాచ ఏకదా గిరిశం ద్రష్టుమృషయః సనకాదయః । దిశో వితిమిరాభాసాః కుర్వన్తః సముపాగమన్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: ఒకసారి సనకాది ఋషులు, గిరిశుడిని దర్శించేందుకు, చుట్టూ చీకటి తొలగినట్లు ఆ దిశలను ప్రకాశింపజేస్తూ అక్కడికి వచ్చారు.