రాజసము వల్ల సంపద పెరుగుతుంది, అనుభవం కూడా రాజస స్వభావమే. ఈ రాజస ప్రభావంతో సత్త్వము దూరమవుతుంది, అలాగే తమసము కూడా కొంత నియంత్రణలో ఉంటుంది. కానీ తమసము పెరిగి తీవ్రంగా మారినప్పుడు, వేదాలలో లేదా ధర్మశాస్త్రాలలో విశ్వాసం ఉండదు. తమస స్వభావానికి చెందిన విశ్వాసాన్ని పొందినవాడు, ధనాన్ని కోల్పోతాడు; అతడు అన్ని చోట్ల శత్రుత్వంతో వ్యవహరిస్తాడు, శాంతిని పొందడు. అతడు సత్త్వము, రాజసమును అదుపులో పెట్టి, కోపంతో, బుద్ధి తక్కువగా, మోసపూరితంగా, తన కోరిక మేరకు వివిధ స్థితుల్లో వ్యవహరిస్తాడు. ఒక్క గుణము మాత్రమే ఏది యూ స్వతంత్రంగా ఉండదు; సత్త్వము, రాజసము, తమసము—ఈ మూడు ఎప్పుడూ కలిసి పనిచేస్తాయి, ద్వంద్వ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రాజసము లేకుండా సత్త్వము ఉండదు; రాజసము కూడా సత్త్వము లేకుండా ఉండదు; తమసము లేకుండా ఈ రెండూ కనిపించవు, ఓ మానవశ్రేష్ఠ. తమసము, మిగిలిన రెండు లేకుండా, ఎప్పుడూ ఒంటరిగా కనిపించదు; అన్ని గుణాలు ద్వంద్వ స్వభావంలోనే వివిధ కార్యాలలో ఉంటాయి. ఈ మూడు గుణాలు పరస్పర ఆధారంగా ఉంటాయి, విడిగా ఉండవు; ఒక్కోటి ఇంకొకదాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, అవి ఉత్పత్తి స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో సత్త్వము రాజసము, తమసమును పుట్టిస్తుంది; మరికొన్ని సందర్భాల్లో రాజసము సత్త్వము, తమసమును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అలాగే, తమసము కూడా సత్త్వము, రాజసమును పుట్టిస్తుంది; ఇవి పరస్పరంగా ఒకదానితో ఒకటి ఉత్పత్తి చేస్తాయి, మట్టితో కుండ తయారయ్యేలా. ఈ గుణాలు, బుద్ధిలో స్థిరంగా ఉండి, కోరికలను ఉత్తేజపరుస్తాయి, పరస్పర ప్రభావం చూపిస్తాయి; దేవదత్త, విష్ణుమిత్ర, యజ్ఞదత్త వంటి వ్యక్తులు పరస్పరంగా వ్యవహరిస్తారు, అలాగే గుణాలు కూడా. పురుషుడు, మహిళ కలిసి జంటగా ఉండేలా, గుణాలు కూడా పరస్పరంగా కలిసిపోతాయి, ద్వంద్వ స్వభావంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. రాజస ద్వంద్వంలో సత్త్వము ఉంటుంది; సత్త్వ ద్వంద్వంలో రాజసము ఉంటుంది; తమస ద్వంద్వంలో సత్త్వము, రాజసము రెండూ ఉంటాయి. నారదుడు ఇలా అన్నాడు: "ఈ గుణాల పరమ స్వభావాన్ని నా తండ్రి వివరించాడు; అయినా, నేను వినిన తరువాత కూడా, మళ్లీ ప్రపితామహుని అడిగాను." నారదుడు అడిగాడు: "తండ్రి, మీరు గుణాల లక్షణాలను వివరించారు; కానీ, నేను తృప్తి చెందడం లేదు, మీ నోటి నుండి వచ్చే అమృతాన్ని త్రాగుతున్నాను. దయచేసి, గుణాలను ఎలా తెలుసుకోవాలో వివరంగా చెప్పండి, దాని ద్వారా నా మనస్సు పరమ శాంతిని పొందగలుగుతుంది." వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు: "తన కుమారుడు నారదుడు ప్రశ్నించగా, ప్రపంచాన్ని సృష్టించిన రాజస స్వభావంతో జన్మించిన మహాత్ముడు ఇలా చెప్పాడు." బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు: "నారదా, నేను గుణాల వివరాన్ని చెబుతాను; నాకు పూర్తిగా తెలియదు, కానీ నా బుద్ధి మేరకు చెప్పుతాను. ఒక్క సత్త్వము ఎక్కడా స్వతంత్రంగా కనిపించదు; అవి కలిసిన స్వభావం వల్ల, కలయిక మాత్రమే కనిపిస్తుంది." "ఎలా అంటే, ఒక సద్గుణాల మహిళ, అందమైన ఆభరణాలతో అలంకరించి, ఆకర్షణతో, భావంతో, తన భర్తకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. ఆమె తన తల్లి, తండ్రి, కుటుంబానికి సంతోషాన్ని ఇస్తుంది; కానీ, ఆమె సహధర్మిణులకు దుఃఖం, మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇలా, ఆ స్వభావంతో, మహిళగా మారినప్పుడు, రాజసము, తమసము కలిసిన కొత్త స్వభావం ఏర్పడుతుంది." "రాజసము మహిళగా వ్యక్తమవుతుంది, తమసము కూడా అలాగే; ఈ రెండు కలిసినప్పుడు, వేరే స్వభావం కనిపిస్తుంది. వారి స్వంత స్వభావాల స్థితి వల్ల, నారదా, వేరే వర్ణాలు కనిపించవు; విరుద్ధ కలయికల వల్లనే వేరే భేదాలు కనిపిస్తాయి. అందమైన, యౌవనంతో, వినయంతో, మాధుర్యంతో, లజ్జతో కూడిన మహిళ, ప్రేమకళలు తెలిసిన, ధర్మశాస్త్రాలలో అంగీకరించబడిన, భర్తకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది, సహధర్మిణులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తుంది." "మోహం, దుఃఖం ఆధారంగా ఉన్న స్వభావాన్ని ప్రజలు సత్త్వ స్వభావంగా అంటారు; కానీ, సత్త్వము మారినప్పుడు, వేరే రూపంలో కనిపిస్తుంది. ధర్మవంతులకు దొంగల వల్ల బాధ కలిగినా, అదే సైన్యం వారికి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది; కానీ, దుర్మార్గులకు, దొంగలకు మాత్రం దుఃఖం, మోహాన్ని కలిగిస్తుంది. వారి స్వభావం ప్రకారం, విరుద్ధ దృష్టిని దూరంగా ఉంచుతారు, మబ్బులతో కప్పబడిన చెడు రోజులు వచ్చినప్పుడు." "మెరుపు, మెగలు, చీకటి, భూమిపై వర్షం పడేలా tamas స్వరూపం ఉంటుంది. రైతులకు అతి అశుభమైన రోజు, విత్తనాలు, పనిముట్లు ఉన్నవారికి ఆనందంగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా, ఇళ్లకు రక్షణ లేని, దురదృష్టవంతులకు, గడ్డి, చెక్కల గుడిసెల్లో నివసించే వారికి, tamasము గృహస్తులకు దుఃఖాన్ని కలిగిస్తుంది. tamasము, భర్తలు దూరంగా ఉన్న మహిళలకు మోహాన్ని కలిగిస్తుంది; అన్ని గుణాలు, తమ స్వభావంలో ఉన్నప్పుడు, విరుద్ధంగా కనిపిస్తాయి." "ఇప్పుడు విను, నా కుమారుడా, వీటి లక్షణాలు: సత్త్వము ఎప్పుడూ తేలికగా, ప్రకాశవంతంగా, స్వచ్ఛంగా, స్పష్టంగా ఉంటుంది. కళ్ళు, ఇతర ఇంద్రియాలు తేలికగా ఉంటే, మనస్సు స్వచ్ఛంగా, వస్తువులను పట్టుకోకుండా ఉంటే, అప్పుడు సత్త్వము శరీరంలో ప్రధానంగా ఉంది అని తెలుసుకో." "అలాగే, జబ్బులు, గడ్డకట్టడం, నిద్ర, అలసట—ఇవి రాజస లక్షణాలు. రాజసము ఎవరిదైన శరీరంలో ప్రధానంగా ఉంటే, అతడు కలహాలకు సిద్ధంగా, కార్యాలకు ఉత్సాహంగా, మరో గ్రామానికి వెళ్లాలని కోరుకుంటాడు. అలాంటి మనస్సు కలిగినవాడు, విరుద్ధానికి ఎక్కువగా ఉత్సాహంగా ఉంటాడు; గురువు, కోరిక, అడ్డంకి వచ్చినప్పుడు, tamasము కనిపిస్తుంది." "అప్పుడు, అవయవాలు బరువుగా, శక్తిలేకుండా ఉంటాయి, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ఖాళీగా, నిద్ర కోరిక ఉండదు. ఇలా, నారదా, గుణాల లక్షణాలు ఇక్కడ తెలుసుకోవాలి." నారదుడు ఇలా అన్నాడు: "ఓ ప్రపితామహా, మూడు గుణాలు వేర్వేరు లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయని మీరు వివరించారు.