इन्द्रः स्वगुरोः तस्य च दुःखितं मनः समाश्वास्य, यदि मम दूतप्रेषणेऽपि स दर्पयुक्तः सोमः तां न दास्यति, तर्हि सुरसेनया सह युद्धं करिष्यामीति संकल्पं कृतवान्। ततः शक्रः वाक्पटुं दूतं सोमाय प्रेषयामास, यः तस्य वचनं सम्प्रेषयेत्। स दूतः शीघ्रगामी प्राज्ञश्च सोमलोकं गत्वा, रोहिणीपतिं सोमं प्रति वचनमिदं उवाच— "भगवन्, अहं इन्द्रेण प्रेषितः तव समीपे आगतः। यथावत् यदुक्तं तेन, तत् वक्ष्यामि। त्वं धर्मात्मा, कुलीनः च, व्रते स्थितः, तव पिताऽत्रिः धर्मिष्ठः—दूषणीयं कर्म मा कुरु। सर्वैः प्राणिभिः स्वशक्त्या स्त्री रक्षणीया, एष धर्मः; तस्मात् विवादः संभवति, नात्र संशयः। यथा आत्मनः रक्षां कुर्यात्, तथा परस्य भार्यां अपि रक्षेत्; सर्वे प्राणी आत्मवत् मन्यस्व, अमृतनिधे। दक्षस्य अष्टाविंशति: सुताः तव पत्न्यः, हे सोम! कथं त्वं गुरोः भार्यायाम् आसक्तः? एता मेनकादयः सुरसुन्दरीः स्वर्गे वसन्ति, ताः यथेष्टं भुङ्क्ष्व, गुरोः भार्यां तु विमोचय। यदि महान्तः दूषणीयं कर्म कुर्वन्ति, मूढाः ताननुसरन्ति, धर्मस्य च हानिः भवति। तस्मात् गुरोः रमणीं विमोचय, यथा त्वया हेतोः सुरेषु विवादः न भवेत्।" एवं दूतवचनं श्रुत्वा, सोमः क्रोधेन किंचित् कम्पितः, वक्रं स्मितं कृत्वा प्रत्युवाच— "त्वं धर्मिष्ठः, महाबाहो, देवानां चेश्वरः; तव पुरोहितः अपि तथा, तव मनांसि च समाना। अन्येषां उपदेशे कुशलः बहवः सन्ति, स्वकाले कर्मणि कर्ता दुर्लभः। बृहस्पतेः शास्त्राणि जनाः गृह्णन्ति; हे सुरेश, यदिष्टं स्त्रियं भुङ्क्ते, तत्र दोषः कः? बलिनां सर्वं स्वमेव, दुर्बलानां किञ्चित् न; स्वपरभेदः मूढबुद्धीनां भ्रान्तिः। तारा मयि अनुरक्ता, न गुरौ; अनुरक्तां धर्मतः न्यायतः वा कथं त्यजेत्? अनासक्तायां गृहम् आरभ्यते किम्? सा अनासक्ता जाता, ततोऽहं अन्यां स्त्रीं कामयामि। अहं तां सुन्दरीं न त्यक्ष्यामि; त्वं स्वयम् एतद् ब्रूहि, इन्द्र! त्वं सहस्राक्षः, यथेष्टं कुरु।" एवं सोमवचनं श्रुत्वा दूतः इन्द्रसमीपं गत्वा यथावत् सर्वं निवेदयामास। तदाकर्ण्य तुराषाडः गुरवे सहाय्यं कर्तुं युद्धाय सज्जः अभवत्। शुक्रमपि, गुरौ द्वेषात्, सोमं प्रति गत्वा अवदत्—"मा ददाः। युद्धे इन्द्रेण सह ते मन्त्रबलं दास्यामि।" शङ्करः अपि, गुरुपत्न्याः अपहरणं श्रुत्वा, भृगुम् गुरुद्वेषिणं मन्यमानः, सोमाय सहाय्यं दातुं संकल्पं कृतवान्। ततो देवासुरयुद्धं शीघ्रं प्रवृत्तम्, तदिव ताऱकासुरयुद्धवत्, बहूनि वर्षाणि प्रवृत्तम्। तदा सुरासुरयुद्धं दृष्ट्वा, पितामहः हंसारूढः शीघ्रं तत्र आगत्य दुःखान्तं कर्तुं प्रयासं चकार। स सोमाय उवाच—"गुरुपत्नीं विमोचय; न चेत् विष्णुं आहूय संहारं करिष्यामि।" ब्रह्मा अपि भृगुम् उपशम्य उवाच—"कुतः अयुक्तः भावः, हे विप्र, सङ्गदोषात्?" ततः भृगुः ओषधीनाथं प्रति उवाच—"गुरुपत्नीं अद्य विमोचय; पितरि प्रेषितः अहम्।" सूतः उवाच—भृगुवचनं श्रुत्वा, द्विजराजः सोमः सौभाग्यशालिनीं, गर्भिणीं, गुरुपत्नीं प्रतिपादितवान्। तां लब्ध्वा, बृहस्पतिः प्रमुदितः स्वगृहं गतः; देवा असुराश्च स्वस्वगृहाणि ययुः। ब्रह्मा स्वालयं, शङ्करः कैलासं गतः, बृहस्पतिः च रम्यां भार्यां प्राप्तवान्। कालेन तारा शुभे दिवसे, शुभनक्षत्रे, स्वमतेन तुल्यगुणसम्पन्नं पुत्रं प्रसूतवती। सुतं दृष्ट्वा, बृहस्पतिः हर्षेण जातकादिक्रियाः सम्यक् अकारयत्। ऋषयः सोमात् तस्य पुत्रस्य जन्म श्रुत्वा, सोमः दूतं बृहस्पतेः समीपं प्रेषयामास— "एष तव पुत्रो नास्ति, मम वीर्यसम्भवः; कथं तव कामेन जातकादिकं कृतम्?" इत्युक्त्वा। तद्वचनं श्रुत्वा, बृहस्पतिः प्रत्युवाच—"एष मम पुत्रः, मम तुल्यः; नात्र संशयः।" पुनः विवादः समुत्पन्नः; देवासुरा एकत्र समागत्य युद्धाय सभां च चक्रुः। तत्र ब्रह्मा स्वयं शान्त्यर्थं, प्रजापतिः, अग्रे स्थितान् युद्धमत्तान् निगृह्य, तारा स्मितवदनां पप्रच्छ—"कस्यायं पुत्रः, भगवति? सत्यम् उक्त्वा दुःखान्तं कुरु।