सौम्यः सन्देशं श्रुत्वा बृहस्पतेः प्रति प्रहसन्नुवाच—"यत्रेष्टं गच्छ, मुर्ख; न दास्ये स्त्रीं यां त्वं कामयसि। यथाशक्ति कुरु यत्किमपि, न त्वया सा रमणीया स्त्री दास्यते।" पुनः स चन्द्रमाः बृहस्पतिं प्रत्याह—"तेन कामजनितेन शापेन मे किं? न दास्ये प्रियतमां स्त्रीं, भगवन्, यथेष्टं कुरु।" एवं चन्द्रेण उक्तः बृहस्पतिः क्रोधशोकसमन्वितः शीघ्रं शचीपतिं इन्द्रं प्रति गच्छन् तस्य गृहं प्रविवेश। तत्र दुःखशोकपीडितं गुरुमुपविष्टं दृष्ट्वा शतक्रतुः स मान्यतया पाद्यादिभिः सत्कारमकरोत्। ततः स उदारात्मा शिष्यः विनीतया गुरुमपृच्छत्—"भगवन्, किमिदं दुःखं? किमर्थं त्वं तप्यसे, महर्षे? कोऽयं त्वां मम राज्ये तिरस्कृतवान्, भगवन्? सर्वे हि बलिनः सुरगणाः तवाज्ञाकारीणः। ब्रह्मा विष्णुः शिवश्च सर्वे देवश्रेष्ठाः तव साहाय्यं करिष्यन्ति। किमिदानीं चिन्तयस्येति वद।" गुरुः प्रत्युवाच—"मम भार्या तारा सुन्दरी चक्षुष्मती चन्द्रेण हृता। पुनःपुनः याच्यमानेऽपि स दुर्जनः न प्रतिप्रददाति। किं करवानि, देवेश? त्वमेव मे शरणं। सहायं कुरु, शतक्रतो, दुःखार्तोऽस्मि।" इन्द्रः सान्त्वयन् प्रोवाच—"मा शुचः धर्मज्ञ; अहं तव दासः, दृढव्रत। नूनं तव भार्यां प्रत्यानयिष्यामि, विप्रर्षे। यदि मम दूतं प्रेषयतः स गर्वितः न प्रतिप्रददाति, तर्हि सुरसेनया परिवृतः युद्धं करिष्यामि।" एवं गुरुं सान्त्वयित्वा शक्रः वाक्पटुतमं दूतं चन्द्राय प्रेषयामास। स दूतः शीघ्रबुद्धिः सोमलोकं गत्वा रोहिणीपतिं इदं वचनमब्रवीत्—"महाभाग, इन्द्रेण प्रेषितोऽस्मि। यथावद् भगवतः वचनं शृणु। धर्मज्ञ त्वं, कुलीन, व्रतस्थ, अत्रेः पुत्रः पुण्यात्मा; न निन्द्यं कर्माचर। सर्वैः प्रजाभिः स्वशक्त्या स्त्री रक्ष्या, अलस्येन विना; अतो विवादः सम्भवति, न संशयः। यथा आत्मनः रक्षां करोति, तथा अन्यः अपि स्वभार्यां रक्षेत्; सर्वभूतानि आत्मवत् पश्य, सोम। अष्टाविंशति दक्षकन्याः तव पत्न्यः; हे अमृतसम्भूत, कथं गुरुपत्न्याः उपभोगे स्पृहयासि? मेनकाद्याः सुन्दरीः स्वर्गे रमन्ति; ताभिः रमस्व, गुरुपत्न्यां विमुञ्च। यदि श्रेष्ठाः अधर्मं कुर्वन्ति, मूढाः ताननुसरन्ति, धर्मस्य हानिः स्यात्। तस्मात् गुरुपत्न्याः विमोचनं कुरु, यथा तव हेतोः देवेषु विवादो न स्यात्।" इन्द्रवचनं श्रुत्वा सोमः किञ्चित्क्रुद्धः सस्मितमूर्धान्न दूतं प्रत्युवाच—"धर्मज्ञ त्वं, महाबाहो, देवेशः च; तव गुरुश्च तथैव, मनः च तु समं भवति। बहवः परेषां हेतोः उपदेशं कुर्वन्ति, स्वकाले तु कर्तुं दुर्लभः। बृहस्पतेः रचितानि शास्त्राणि जगति स्वीकृतानि; हे सुरेश, कः दोषः कामितायाः स्त्रियाः भोगे? बलिनां सर्वं स्वकीयमेव, दुर्बलानां किञ्चित् न; स्वपारयोः भेदः मूढबुद्धीनां भ्रान्तिः। तारा मयि अनुरक्ता, न गुरौ; अनुरक्तां स्त्रीं धर्मतः न्यायतः वा कथं त्यजेत्? उदासीनायाः गृहे प्रीतिः कथं स्यात्? सा उदासीनत्वात् अन्यां स्त्रीं कामयामास। न त्यजामि तां सुन्दरीं; गच्छ, दूत, स्वयं निवेदय; त्वं प्रभु, सहस्राक्ष, यथेष्टं कुरु।" एवं सोमवचनं श्रुत्वा दूतः इन्द्रस्य समीपं गत्वा सर्वं यथावत् निवेदयत्। ततः तदाकर्ण्य तुराषाढः क्रोधेन पूर्णः स्वगुरवे सहाय्यं कर्तुं युद्धाय सज्जः अभवत्। शुक्रः अपि, गुरौ द्वेषात्, सोमं प्रति गत्वा "मा ददाः" इति उवाच। "मन्त्रबलात् सहाय्यं करिष्यामि यदि युद्धं भवेत् इन्द्रेण सह, सोम।" शङ्करः अपि गुरुपत्न्याः अपह्रियम् ज्ञात्वा भृगुम् शत्रुं मन्यमानः तदा सहाय्यं दत्तवान्। ततः सुरासुरयोर्युद्धं त्वरया प्रववृते, तदीर्घकालपर्यन्तं तत्र तारेकाशुरवद् अभवत्। तं देवासुरसंग्रामं दृष्ट्वा पितामहः हंसमारुह्य तत्र दुःखान्ताय शीघ्रं गच्छन्, सोमं प्रति उवाच—"गुरुपत्न्यां विमुञ्च; अन्यथा विष्णुं आहूय संहारं करिष्यामि।" ब्रह्मा अपि भृगुं निगृह्य पप्रच्छ—"कथं हे विप्र, अयुक्ता बुद्धिः ते संजाताऽत्र संगदोषात्?" ततः भृगुः सोमं प्रति आज्ञापयत्—"गुरुपत्न्यां अद्यैव विमुञ्च; पितृणा प्रेषितः अस्मि।" एवं भृगुवचनं श्रुत्वा सोमः द्विजराजः तां प्रियां शुभां गर्भिणीं गुरुपत्न्यं प्रतिपादयामास।