चन्द्रेण एवं संबोधितः गुरुः, शोकसम्भ्रान्तचित्तः, प्रेमपीडितः स्वगृहं शीघ्रं प्रतिनिवृत्तः, चिन्तासन्तप्तोऽभवत्। तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, चिन्तया दीनः स गुरुः, शीघ्रं औषधीनां नाथस्य गृहम् अगच्छत्। तत्र स क्शत्रियैः प्रतिषिद्धः क्रुद्धः द्वारे स्थित्वा, चन्द्रं न निर्गच्छन्तं दृष्ट्वा, बृहस्पतिः कोपेन अधिकतरं सन्तप्तः। स चिन्तयामास—"एष मम शिष्यत्वं प्राप्तः, बलात् मम गुरुपत्नीं, मातरं च, हृतवान्। अधर्मात्मा अयं मया दण्डनीयः।" बहिर्द्वारे स्थित्वा स क्रुद्धया वाचा प्रोवाच—"कस्मात् गृहान्तः स्थितोऽसि, मूढ, पाप, देवाधम?" तत्क्षणं मम प्रियां स्त्रीं दापय, अथवा शापं दास्यामि; यदि न दास्यसि, तदा त्वां भस्मीकुर्यामि। एवं बृहस्पतेः कठोरवचनानि श्रुत्वा, सूत उवाच—स सोमः शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, हास्यपूर्वकं बृहस्पतिम् उवाच—"किं बहु भाषसे? या कृष्णलोचना सम्यग्गुणसमन्विता स्त्री, सा तव न युज्यते। त्वद्वदन्यां, विरूपां, स्वसदृशीं भार्यां गृहाण, द्विजश्रेष्ठ; सा सुन्दरी भिक्षुकगृहस्य न शोभा।" पुनः स उवाच—"इष्टया समया सहैव सुखं भवति, स्त्रियः; त्वं तु, मन्दबुद्धे, कामशास्त्रन्यायं न जानासि।" "यत्रेच्छसि तत्र गच्छ, मूढ; न तुभ्यं स्त्रीं दास्यामि। यथाशक्ति कुरु, एषा सुन्दरी न दास्यते।" "तव कामोत्थः शापो मम न क्षम्यते; न तुभ्यं प्रियां दास्यामि, गुरो—यथेष्टं कुरु।" एवं चन्द्रेण उक्तः, बृहस्पतिः कोपशोकसमन्वितः शीघ्रं शचीपतिगृहं जगाम, तस्य मनः क्रोधेन दग्धमिव अभवत्। तत्र दुःखशोकसमन्वितं गुरुम् उपविष्टं दृष्ट्वा, शतक्रतुः ससम्मानं पाद्य-अर्घ्य-आसनादिभिः कृतवान्। ततः स दानशीलः इत्युक्त्वा, दुःखितं गुरुम् अपृच्छत्—"किं त्वां क्लिश्नाति, भगवन्? कः दुःखं जनयति, महर्षे?" "मम राज्ये कः त्वां, मम गुरुं, अवमानितवान्? सर्वेऽयं सेनापतिर्लोकनाथैः सह तवाज्ञायाः अन्तर्गतः।" "ब्रह्मा, विष्णु, शिवः, अन्ये च देवश्रेष्ठाः तव सहायाः भविष्यन्ति। किं ते चिन्त्यं? वद।" गुरुरुवाच—"मम पत्नी तारा, सुन्दरी, चन्द्रेण हृता। बहुशः प्रार्थितोऽपि, स पापात्मा तां न ददाति।" "किं करोमि, देवानामधिप? त्वमेव मम शरणं। सहायो भव, शतक्रतो, अहं क्लिश्ये।" इन्द्र उवाच—"मा शुचः, धर्मज्ञ; अहं तव दासः, दृढव्रत; नूनं तव भार्यां प्रत्यानयिष्यामि, बुद्धिमन्।" "यदि मम दूतं प्रेषयतः स गर्वितः न दास्यति, तर्हि देवसेनया परिवृतः युद्धं करिष्यामि।" एवं गुरुम् आश्वास्य, शक्रः वाक्पटुतमं दूतं सोमाय प्रेषयामास। स दूतः शीघ्रबुद्धिः सोमलोकं गत्वा, रोहिणीनाथं वचनम् उक्तवान्—"महाभाग, अहं इन्द्रेण प्रेषितः तव समीपं प्राप्तः; यथावत् वक्ष्यामि, यद् भगवता उक्तम्।" "त्वं धर्मज्ञः, महायशः, व्रतधृतः; तव पिता अत्रिः पुण्यात्मा—न निन्द्यं आचर।" "पत्नी सर्वैः प्रजाभिः शक्त्यनुसारं अनवधानतया रक्ष्यते; अतः वैरं सम्पद्यते, नात्र संशयः।" "यथा आत्मनं रक्षसि, तथा पत्नीं रक्षेत्; सर्वभूतानि आत्मवत् पश्य, अमृतनिधे।" "दक्षस्य अष्टाविंशतिः कन्याः तव पत्न्यः सन्ति; हे सोम, किं गुरुपत्नीं भोक्तुम् इच्छसि?" "इमे मेनकादयः सुरसुन्दऱ्यः सदा स्वर्गे वसन्ति; ताः भुङ्क्ष्व, गुरुपत्नीं विमुञ्च।" "यदि महात्मानः निन्द्यं आचरन्ति, मूढाः ताननुसरन्ति, धर्मः ह्यधो गच्छति।" "तस्मात्, महाभाग, गुरुपत्नीं विमोचय; त्वत्तः देवेषु वैरं न स्यात्।" सूत उवाच—इन्द्रवचनं श्रुत्वा, सोमः क्रोधेन किंचित् कम्पितः, वक्रस्मितेन दूतं प्रत्युवाच। सोमः उवाच—"त्वं धर्मज्ञः, महाबाहो, स्वयं देवराजः; तव पुरोहितः अपि तादृशः, तव चित्तं तस्य च तुल्यम्।" "परान् उपदिशतां बहवः सन्ति, स्वकाले कर्तारः दुर्लभाः।" "लोकाः बृहस्पतेः रचितानि शास्त्राणि गृह्णन्ति; देवेश, काम्यां स्त्रीं भुङ्क्ते चेत्, तत्र दोषः कः?" "बलिनां सर्वं स्वमेव, दुर्बलानां किञ्चित् न; स्वपरभेदो मन्दबुद्धीनां मोहः।" "तारा मयि रता, न गुरौ; रतां कथं त्यजेत् धर्मेण वा न्यायेन वा?" "उदासीनायाः गृहे कथं कार्यं प्रवर्तते? सा चेदुदासीनाभूत्, तदा अन्याम् इच्छामि।" "नाहं तां सुन्दरीं त्यक्ष्यामि; गच्छ, दूत, तमेव वद। त्वं नाथः, सहस्राक्ष—यथेष्टं कुरु।" सूत उवाच—एवं सोमवचनं श्रुत्वा, दूतः इन्द्रस्य समीपं गत्वा, शीतांशोः सर्वं वचनं निवेदयामास।