सूत उवाच— तदा भगवतः वासुदेवस्य युद्धे क्षीणबलस्य महोदधौ भीषणं समरं कृत्वा, अहं स्वेच्छया तौ दैत्यौ युयुत्सया समाहूतवान्। ततः तयोः अमरतादानं भवत्याः अद्भुतं वरं ज्ञात्वा, अहं शरण्यां त्वां शरणं प्रपन्नोऽस्मि, शरणदायिनि। माते, युद्धक्लान्तस्य मे सहाय्यं कुरु; तव वरप्रभावेन तौ दैत्यौ देवांश्च पीडयन्ति, दुःखनाशिनि। तौ दुष्टात्मानौ मम वधाय कृतनिश्चयौ—किं करिष्यामि? कुत्र वा गमिष्यामि? इत्युक्ते, देवी मंदस्मितपूर्वकं वचनमब्रवीत्। स जगन्नाथः वासुदेवः अनन्तः तस्यै नमस्कृत्य स्थितः। देवी तमुवाच—“देवदेव, हे हरि, हे विष्णो! पुनः त्वमेव स्वयम् युद्धं कुरु। तौ बलिनौ मोहयित्वा हन्याः; अहं तु मायया दानवान् कुटिलया दृष्ट्या विमोहयिष्यामि। नारायण, मम मायया मोहितौ तौ शीघ्रं हन्याः।” इत्येवं श्रुत्वा विष्णुः प्रमुदितः। स युद्धभूमिं गतः, महोदधौ स्थितः; ततः तौ महाबलिनौ युद्धोत्सुकौ समागतौ। विष्णुं तत्र स्थितं दृष्ट्वा, तौ हृष्टौ ऊचतुः—“तिष्ठ, तिष्ठ, महाबाहो! चतुर्भुज, अस्माभिः सह युद्धं कुरु!” जयपराजयौ हि दैववशात् भवतः; आज्यः शक्तिमान् विजयी, किंतु दैवेन दुर्बलः अपि विजयं लभते। अतः महात्मा न कदापि हर्षशोकयोः आसक्तिं कुर्यात्। पूर्वं बहवः दैत्याः दानवशत्रुणा पराजिताः। अद्य त्वया सह संगम्य, वयं पराजिताः। इत्युक्त्वा तौ महाबलिनौ युद्धाय सज्जौ अभवताम्। तौ दृष्ट्वा विष्णुः त्वरया पाणिना अद्भुतकर्म कृत्वा तौ ताडितवान्; तौ अपि महाबलविह्वलौ विष्णुं पाणिभ्यां ताडयामासतुः। एवं तयोः मध्ये अतिभयानकं युद्धं प्रववृते। तौ महाबलिनौ समरे तिष्ठन्तौ दृष्ट्वा, नारायणः— हरिः भगवतीं साकूतदृष्ट्या साक्षात् अपश्यत्। विष्णोः तादृशं भावं दृष्ट्वा, करुणया पूर्णा स देवी ताम्रलोचना महान् हासं चकार, तौ दानवौ कुटिलया दृष्ट्या इव कामबाणैः ताडयामास। स्निग्धस्मितैः स्नेहसिक्तैः देवी कुटिलया दृष्ट्या तौ पापिनौ विमोहयामास। तौ तदद्भुतं मन्यमानौ, कामबाणैः पीडितौ, भगवतीं प्रकाशां स्फुटां च निरीक्ष्य तस्थतुः। हरिः अपि भगवत्या इष्टं तत्र ज्ञात्वा, तयोः विमोहितावस्थां बोधितवान्। तदा स भगवान् मृदुस्मितपूर्वकं घनस्वरेण तौ उवाच—“वीरौ, वरं वृणीतां यं यं इच्छथः।” “युद्धे यद्वाञ्छितं तत् अहं परमसन्तोषेण दास्यामि; पूर्वं मया बहवः असुराः युद्धे पराजिताः। किन्तु युष्माभ्यां तुल्यः कोऽपि न दृष्टः न श्रुतः। अतः, अहं वः अतुलबलस्य तुष्टः। भ्रातरौ, यद्वाञ्छितं तत् दास्यामि।” सूत उवाच—विष्णोः वचनं श्रुत्वा, कामवशेन गर्वितौ तौ, महमायां जगदाःलादिनीं निरीक्ष्य, विष्णुं कमलनयनं प्रीत्या ऊचतुः— “हरि, वयं न याचकौ; किमर्थं दातुमिच्छसि? देवेश, समं ददातु; वयं दातारौ, न याचकाः। हृषीकेश, यद्वाञ्छसि, तत् त्वमेव वृणीष्व; वासुदेवेन अद्भुतयुद्धेन तुष्टो भव।” तयोः वचनं श्रुत्वा, जनार्दनः प्रत्युवाच—“अद्य युष्माभ्यां मयि संतोषः स्यात्; अहमेव युवां हनिष्यामि।” सूत उवाच—विष्णोः वचनं श्रुत्वा, तौ दैत्यौ विस्मितौ, मोहिताविव स्थितौ, शोकेन पूर्णौ। तावात्मनि विचिन्त्य, विष्णुं प्रात्यगूचतुः, सर्वां पृथिवीं जलमिव दृष्ट्वा, शुष्कभूम्यभावात्। “हरि, पूर्वं यद्वरं दत्तवान्, जनार्दन, त्वं सत्यवागसि; तं वाञ्छितं वरं देहि। विस्तीर्णे निर्जले स्थले, हन्याः, मधुसूदन; त्वया एव वध्यमानौ, माधव, सत्यवाग्भव।” तदनन्तरं विष्णुः सुदर्शनं स्मरन् स्मितपूर्वकं उवाच—“अद्य अहं, महाबलिनौ, विस्तीर्णे निर्जले स्थले युवां हनिष्यामि।” एवमुक्त्वा, स देवेशः स्वोरू अत्यन्तं विस्तारितवान्, तत्र निर्जलं दर्शयन्। “नात्र जलं, दानवौ; मम ऊरु उपरि शिरसी स्थापयतम्। अहं सत्यवागस्मि, अद्य अपि युवयोः सत्यं करिष्ये।” सत्यवचनं श्रुत्वा, तौ दैत्यौ मनसि विचिन्त्य, स्वदेहौ सहस्रयोजनविस्तृतौ कृतवन्तौ। तदा भगवान् स्वोरू द्विगुणं कृत्वा, तौ विस्मितौ, तयोः अद्भुतानि शिरांसि ऊरुषु न्यवेशयत्। ततः विष्णुः रथनाभ्या शीघ्रं तयोः ऊरुस्थिते शिरसी छित्त्वा, तौ हत्वा। तस्मिन्काले, मधु-कैटभयोः प्राणाः विनष्टाः; सर्वः सागरः तयोः मेदसा पूर्णः अभवत्। तस्मात् तस्मिन्मेदसि “मेदिनी” इति नाम पृथिव्याः सर्वत्र जातम्। तस्मात् मुनयः भूमिं भोक्तुं अयोग्यां मन्यन्ते। एवं ते यद्वृत्तं पृष्टं सर्वं निःसंशयं आख्यातम्; महाज्ञानं महमायां च नित्यं पण्डितैः पूजनीया इति।