सदा विवेकिनः प्रत्यक्षज्ञानम् उदाहरणैः सह विद्वद्भिः अनुगन्तव्यं मन्यन्ते। विद्वांसः अपि पुराणेषु गीतं यथा वदन्ति—ब्रह्मणः सृष्टिशक्तिः अस्ति, हरिः तु पालनशक्तिम् धारयति। हरिः लयशक्तिम् अपि धारयति, सूर्यः प्रकाशशक्तिं, शेषः तथा कूर्मः भूमिधारणशक्तिं धारयन्ति। सा आद्यशक्तिः रूपान्तरितः सर्वेषु प्रतिष्ठिता; अग्नौ दाहशक्तिः, वायौ गमनशक्तिः अस्ति। शिवः अपि कुंडलिन्याः वियोगे निर्जीवः भवति; शक्तिहीनः जनः अयोग्यः इति विवेकिनः मन्यन्ते। एवं सर्वेषु स्थावरजङ्गमेषु, ब्रह्माद् तृणपर्यन्तम्, अस्मिन् जगति, हे महातपस्विनः, शक्तिहीनं वस्तु निन्द्यं, केवलं द्रव्यम्, गत्यादिषु, जयेषु, भोजनेषु अपि। अतः सर्वव्यापिनी शक्तिः ब्रह्मरूपेण विवेकिनः परीक्ष्य पूज्यते। विष्णौ सात्त्विकी शक्तिः, तया विना सः किमपि न करोति। ब्रह्मणः राजसी शक्तिः, तया विना सृजनं न करोति। शिवस्य तामसी शक्तिः, तया सः लयं करोति। एतत् सर्वं मनसा अनुमान्य पुनः पुनः विचार्यम्। शक्तिः जगत् सृजति, तदा तिष्ठति, तस्य इच्छया लयं यान्ति स्थावरजङ्गमाः। विष्णुः, हरः, शक्रः, ब्रह्मा, अग्निः, सूर्यः, वरुणः अपि स्वकार्यं कर्तुं समर्थाः न। देवाः शक्त्या संविभक्ताः स्वकार्याणि साधयन्ति; सा कारणे कार्ये च प्रत्यक्ष्या। सा गुणयुक्ता च निर्गुणा च, विवेकिनः तां एवं वर्णयन्ति; कामयुक्ताः गुणयुक्तया पूजयन्ति, विरक्ताः निर्गुणया। सा निर्विकारा धर्मार्थकाममोक्षाधिपतिः; विधिना पूजिता इच्छितं वरं ददाति। मोहिता जनाः तस्याः मायया आवृताः तां न जानन्ति; ज्ञानेषु अपि केचित् अन्यान् भ्रमयन्ति। कालिप्रेरिताः मन्दबुद्धयः पण्डिताः स्वजीविकायै पृथग् कुत्सितमतानि स्थापयन्ति। कलियुगे, हे भाग्यवन्त, नानाविधानि मतानि उत्पन्नानि; अन्येषु युगेषु एतादृशं वेदविरुद्धं धर्मं न दृष्टम्। ततः तीक्ष्णः विष्णुः बहूनि वर्षाणि तपः करोति; ब्रह्मा, हरिः, हरः च त्रिदेवाः नित्यं किञ्चिद् शाश्वतं तत्त्वं ध्यानयन्ति। त्रीणि—ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरः—कामान् इच्छन्ति, नानायज्ञान् च यजन्ति। त एव नित्यं मनसा परमशक्तिं, देवीं, ब्रह्मणः, परमात्मानं, शाश्वतं, अनादिं, ध्यानयन्ति। अतः दृढनिश्चयानां विवेकिनां शक्तिः सदा सेवनीया; एषा शास्त्रसारः, हे श्रेष्ठमुने। एतत् कृष्णात् श्रुतं, नारदात् ज्ञातं; नारदः अपि पितरं, ब्रह्मा विष्णोः वचनात् ज्ञातवान्। विवेकिनः अन्येषां वचनं न श्रोतव्यम्, न चिन्तनीयम्; केवलं दृढनिश्चयानां शक्तिः सदा सेवनीया। शक्तिहीनस्य कर्म अपि प्रत्यक्षतः निरीक्ष्यते; अतः सर्वेषु प्राणिषु शक्तिः एव ज्ञेयम्। यदा तस्य विश्वेश्वरस्य शरीरात् निद्रा निवृत्ता, सा तस्य नेत्रं, मुखं, नासिकां, बाहूं, हृदयं, उरः च त्यक्त्वा निर्गता। सा परमात्यन्तिकी तामसी शक्तिः आकाशे स्थित्वा प्रकटिता; विश्वनाथः पुनः पुनः अंगानि प्रसार्य, जृम्भमाणः उत्तिष्ठति। तत्र सः प्रजापतिं भयभीतं स्थितं दृष्ट्वा, गर्जितनिनादसमया वाचा तं उवाच। विष्णुः उवाच—"भगवन्, तपः त्यक्त्वा किमर्थं आगतः? कमलज, किमर्थं तव मनः भयेन व्याकुलम्?" ब्रह्मा उवाच—"देव, मदुकैटभौ तव कर्णमलात् उत्पन्नौ, मां मारयितुं आगतौ; तौ भीषणरूपौ, महाबलौ। भयात् तौ तव समीपं आगतौ, विश्वनाथ; रक्ष मां, वासुदेव, भयात् सन्त्रस्तः अस्मि।" विष्णुः उवाच—"इह स्थातव्यं, भयशून्यः भव; अहं तौ निहनिष्यामि। तौ मूढौ मम समीपं युद्धाय आगतौ, तयोः आयुः समाप्तम्।" सूतः उवाच—यदा देवेशः एवं उक्तवान्, तदा तौ महाबलौ दैत्यौ, अजं अन्वेषयन्तौ, गर्वमत्तौ आगतौ। तौ जलमध्ये आधाररहितौ, दुःखरहितौ, गर्वमत्तौ, ब्रह्माणं सम्बोधयामासत्। "त्वं पलायित्वा तस्य समीपं आगतः—किम्? युद्ध्यस्व! तव साक्षात् तस्य समीपे वयं तव वधं करिष्यामः। पश्चात् तं सर्पशय्यायां स्थितं वधिष्यामः। अद्य युद्ध्यस्व वा, अथवा अस्माकं दासत्वं स्वीकुरु।" सूतः उवाच—तयोः वचनं श्रुत्वा जनार्दनः विष्णुः तौ दैत्यश्रेष्ठौ उवाच—"यथेष्टं मया सह युद्ध्यताम्। अहं तव गर्वं हरीष्यामि; आगच्छतं, यदि विश्वासः अस्ति।" तयोः वचनं श्रुत्वा, तौ क्रोधेन नेत्रैः विक्षिप्तौ, जलमध्ये आधाररहितौ, युद्धाय सज्जौ अभवताम्। तत्र मदुः क्रुद्धः हरिं युद्धाय शीघ्रं अभ्यधावत्; कैटभः अपि सज्जः अभवत्।