सौता ऋषिः, धर्मज्ञः, भक्तिपूर्णः, महर्षिभिः परिवृतः, श्रोतृगणस्य संशयान् श्रुत्वा, विनयपूर्वकं कथयति— महर्षयः, यत्र विष्णोः ज्ञानं गतं, जीवन् सन् तस्य कर्माणि कथं निरुद्धानि इति, एषा ते महती शंका। पूर्वं उक्ता या शक्तिः, येन भगवाञ् विष्णुः अभिभूतः, सा शक्तिः कुतः उत्पन्ना, किं स्वरूपम्, कथं प्रभाववती इति, तत्त्वतः कथय। विष्णुः सर्वेश्वरः, वासुदेवः, लोकगुरुः, परात्मा, परानन्दः, सत्-चित्-आनन्दरूपः, सर्वं करोति, सर्वं धारयति, सृष्टिकर्ता, निर्मलः, सर्वव्यापी, शुद्धः—कथं सः सुप्तः अभवत्, परतन्त्रः, परमेषु अपि परमः, इति च अतीव अद्भुतः संशयः अस्ति। हे महाबुद्धे, ज्ञानखड्गेन अस्य संशयस्य छेदनं कुरु। सौतः उत्तरं आरभते—त्रिषु लोकेषु, चराचरेषु, कः अस्य संशयस्य समाधानं कर्तुं शक्नोति? ब्रह्मपुत्राः अपि, प्राचीनाः ऋषयः, मोहिताः भवन्ति। नारदः, कपिलः, ऋष्युत्तमाः, अस्मिन चर्चायाम् उपस्थितौ; अहं किं वदामि, हे महर्षयः, अस्य कठिनस्य विषयस्य मध्ये? देवानां मध्ये विष्णुः सर्वव्यापी, सर्वरक्षकः, यस्मात् सर्वं चराचरं जगत् उत्पन्नम्। सर्वे देवा, नारायणं, हृषीकेशं, वासुदेवं, जनार्दनं, परमेश्वरं, नमस्कुर्वन्ति। अन्ये महादेवम् अपि पूजयन्ति—शंकरम्, चन्द्रशेखरम्, त्रिनेत्रम्, पञ्चवक्त्रम्, त्रिशूलधारिणम्, वृषध्वजम्। वेदेषु सर्वत्र त्र्यंबकः, जटाधरः, पञ्चवक्त्रः, गौरीअर्धाङ्गधारी, गीतः। कैलासे निवसन्, ध्यानपरः, सर्वशक्तिसम्पन्नः, भूतगणैः सहितः, दक्षयज्ञविनाशकः। वेदविदः सूर्यं प्रातः सायं च, प्रतिदिनं, मध्याह्ने च, विविधैः स्तोत्रैः स्तुवन्ति। वेदेषु सर्वत्र सूर्यपूजा परमं मन्यते; सः परमात्मा, महात्मा इति प्रसिद्धः। अग्निः वेदेषु सर्वत्र स्तूयते, वेदविद्भिः; तथा इन्द्रः त्रैलोक्येशः, वरुणः अपि स्तूयते। गङ्गा यथा बहुभिः धाराभिः प्रवहति, तथा सर्वेषु देवेषु विष्णुः महर्षिभिः बहुधा कथ्यते। ज्ञानस्य त्रीणि प्रमाणानि विद्वद्भिः उपदिष्टानि—प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, शब्दः। अन्ये चत्वारि प्रमाणानि वदन्ति, उपमानम् अपि; अन्ये पंच प्रमाणानि, अर्थापत्तिः अपि। सप्त प्रमाणानि पुराणेषु विज्ञैः कथ्यन्ते; तैः प्रमाणैः परमब्रह्म ज्ञातुं दुष्करम्। यत्र यत्र विचारः, बुद्ध्या शास्त्रैः च, युक्त्या पुनः पुनः परीक्ष्यते। प्रत्यक्षज्ञानं सदा विद्वद्भिः विचार्यम्, दृष्टान्तैः सह, पण्डितमार्गेण। विद्वांसः अपि पुराणेषु गीतम्—ब्रह्मा सृष्टिशक्त्या युक्तः, हरिः पालनशक्त्या। हरिः संहारशक्त्या युक्तः, सूर्यः प्रकाशशक्त्या; पृथिव्याः धारणशक्तिः शेषे, तथा कूर्मे। सा आद्यशक्तिः, रूपान्तरिता, सर्वेषु स्थितः; अग्नौ दाहशक्तिः, वायौ गमनशक्तिः। शिवः अपि कुण्डलिन्याः रहितः मृतवत्; यः शक्तिहीनः, सः अशक्तः इति पण्डितैः कथ्यते। एवं चराचरेषु, ब्रह्मादि तृणपर्यन्ते, सर्वेभ्यः, हे महातपस्विनः, शक्तिहीनं निन्दनीयम्, केवलं द्रव्यं, न विजयी, न गच्छति, न खादति। सर्वव्यापी शक्तिः ब्रह्मरूपेण विवेच्यते; सा विविधैः उपायैः पूजनीया, सदा विद्वद्भिः परीक्ष्यते। विष्णौ सात्त्विकी शक्तिः; तया विना सः किञ्चित् न करोति। ब्रह्मणि राजसी शक्तिः; विना तया सृष्टिं न करोति। शिवे तामसी शक्तिः; तया संहारं करोति। एतत् सर्वं मनसा अनुमान्यं, पुनः पुनः विचार्यम्। शक्तिः जगत् सृजति, धारयति, तया संहरति; तस्याः इच्छया चराचरं विश्वं लीयते। न विष्णुः, न हरः, न शक्रः, न ब्रह्मा, न अग्निः, न सूर्यः, न वरुणः, स्वकार्यं स्वयम् कर्तुं शक्नुवन्ति। तया शक्त्या देवाः स्वस्वं कृत्यं कुर्वन्ति; सा कारणे कार्ये च प्रत्यक्षतया दृश्यते। सा गुणयुक्ता गुणहीना च, पण्डितैः वर्ण्यते; कामयुक्ताः गुणयुक्तया पूजयन्ति, विरक्ताः निर्गुणया पूजयन्ति। सा अक्लिष्टा, धर्मार्थकाममोक्षाधिपः; विधिपूजिता, इच्छितम् फलम् ददाति। मूढाः, तया मायया सदा आवृताः, तां न जानन्ति; ज्ञानेषु अपि, केचित् अन्यान् भ्रमयन्ति। पण्डिताः, कलिप्रेरिताः, मन्दबुद्धयः, स्वजीविकायै पृथक् पृथक् कुत्सितमतानि स्थापयन्ति। कलियुगे, हे भाग्यशालिनः, बहुधा मतभेदाः उद्भूताः; अन्येषु युगेषु तादृशः अ-वैदिकः धर्मः न दृश्यते। ततः तीव्रः विष्णुः बहुवर्षाणि तपः करोति; ब्रह्मा, हरिः, हरः—त्रयः देवाः—नित्यं किञ्चित् नित्यं तत्त्वं ध्यायन्ति। ते त्रयः—ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरः—नित्यं इच्छाः इच्छन्ति, विविधानि यज्ञानि कुर्वन्ति। एवं सौतः, तत्त्वज्ञानपूर्वकं, संशयस्य समाधानं कृत्वा, भगवतीं शक्तिं, सर्वकार्यकारिणीं, सर्वदेवेषु प्रवृत्तां, श्रद्धया वर्णयति।