एवं मनसा विचिन्त्य निश्चित्य च ब्रह्मा एकाग्रचित्तः योगनिद्रां प्रह्वः स्तोतुं प्रवृत्तवान्। सः मनसि एवमचिन्तयत्—"एषा शक्तिः एव रक्षणे समर्था, यया जडः अपि विष्णुः स्तम्भितः कृतः। यथा प्राणरहितः पुरुषः शब्दादिगुणान् न वेत्ति, तथैव हरिः अपि सुप्तनयनः किञ्चिदपि न वेत्ति। बहुविधैः स्तुतः अपि सः निद्रां न त्यजति; निद्रा तस्य वशे नास्ति, अपि तु सः तया निगृहीतः। यः अन्यस्य वशे पतति, सः तस्य एव दासः भवति; अतः एषा योगनिद्रा हरिपतेः स्वामिनी। या लक्ष्मीपतिं समुद्भूतं अपि निग्रहीतवती—सर्वं जगत् एषया देवीशक्त्या वशीकृतम्। अहम् विष्णुः, शम्भुः, सावित्री, लक्ष्मीः, उमा च—सर्वे वयं अपि तस्या एव वशे; अत्र संशयः नास्ति। हरिः अपि असामर्थ्येन साधारणजनवत् शयाने स्थितः; तया निगृहीते हरेः, अन्येषां महात्मनाम् अपि किमु वक्तव्यम्?" "अद्याहं योगनिद्रां स्तौमि, यया जनार्दनः विमुक्तः स्यात्, चिरस्थायी वासुदेवः संग्रामं करिष्यति।" इति निश्चित्य ब्रह्मा पद्मनालस्थः योगनिद्रां विष्णोः अङ्गेषु स्थितां स्तोतुं आरब्धवान्। सः ब्रह्मा उवाच—"हे देवि, त्वमेव अस्य विश्वस्य कारणं, एतदहं वेदवाक्यैः सर्वैः ज्ञातवान्, हे मातः। विष्णुः अपि, यः सर्वलोकानां विवेककर्ता, अद्य तव प्रभावेण निद्रायाम् अधीनः जातः, हे पुरुषोत्तमे।" "को वा जानाति, हे मातः, तव मायामयविचित्रलीलां? अहम् मोहितः, अयं हरिः अपि असमर्थः शयानः। त्वं सर्वभूतचित्तनिलया, एवं स्थितायाः अपि अनन्तदेवानां मध्ये अपि प्राज्ञतमाः त्वां न वेदितुम् क्षमाः, हे निर्गुणे।" "सांख्याः पुरुषं वदन्ति, त्वां च प्रकृतिं, चेतनारहितां, यद्यपि जगत्कर्त्रीम्। कथं त्वया, एवं सती, अचेतनं जगदधिष्ठानं स्थापितम् अद्य?" "त्वं गुणसम्पन्ना, नानाविधं जगद्विनोदं करोति; न केनचित् तव क्रियायाः उपायः ज्ञायते। मुनिगणाः त्वां सन्ध्यां गुणयुक्ताम् चिन्तयन्ति, हे भवानि।" "त्वमेव नित्यं सर्वभूतानां बुद्धिः, ज्ञानशक्तिः; त्वमेव नित्यं देवतानां श्रीः सुखदा, हे देवि। तथा त्वं कीर्तिः, मेधा, धृति, शोभा, श्रद्धा, प्रीति च सर्वेषां जनानां, हे मातः।" "एतस्मात् परं प्रमाणं मया न लब्धम्, शतशः तर्कैः विचिन्त्यापि दुःखितेन। सत्यं, त्वमेव सर्वलोकानां जननी, अत्र दृश्यते यत् हरिः अपि त्वया निद्रायाम् नीतः।" "देवि, त्वं वेदविदां अपि दुरवगम्या; वेदः अपि त्वां सम्पूर्णतया न जानाति। वेदः अपि त्वत्तः उत्पादितः, सर्वाणि तव कर्माणि प्रत्यक्षरूपेण दृश्यन्ते।" "मर्त्यलोके विदुषां मध्ये कः तव सर्वं व्यवहारं वेद? न अहं, न हरिः, न भवः, न अन्ये देवाः। न मुनयः, न मम अपत्याः अपि तव माहात्म्यं वेदितुं क्षमाः; तव महिमा सर्वेषु लोकेषु अनिर्वचनीयः।" "हे देवि, ये वेदान् पठन्ति, यज्ञांश्च कुर्वन्ति, यदि त्वां 'स्वाहा' इति न आह्वयन्ति, तर्हि देवाः हविर्भागं न लभन्ते; त्वमेव, अमृतस्य दात्री अपि, देवेषु अपि।" "हे भगवति, त्वमेव पूर्वं अस्माकं शत्रुभयात् रक्षिका आसीः, अद्यापि पुनः त्वमेव। भीषणौ मधुकैटभौ दृष्ट्वा, अहं भीतः, हे वरदा देवि, त्वां शरणं गतः।" "अद्य विष्णुः अपि मम दुःखं न जानाति, यतः तव प्रभावेण तस्य देहः अशक्तः जातः; त्वं यदि परं देवम् विमुञ्चसि, अथवा एतौ दैत्यपतिं हन्याः, यथेष्टं कुरु, हे महाशक्ते।" "ये तव परां शक्तिं न जानन्ति, केवलं हरिं वा हरं वा ध्यायन्ति, ते मन्दबुद्धयः; अद्य अहं स्पष्टं अवबुद्धवान्, यतः विष्णुः अपि अत्र असमर्थः शयानः।" "सागरसम्भवा लक्ष्मीः अपि अद्य तव प्रभावेण हरिं पतिं बोधयितुं असमर्था; सा अपि तव वशे एव। अहं मन्ये, हे भगवति, त्वया अपि रामापि बलात् निद्रायाम् नीताऽस्ति, यतः सा अपि अशक्ता पतिं न बोधयति।" "धन्या एव ते मनुष्याः पृथिव्यां ये तव चरणयोः भक्ताः, ये अन्यदेवतापूजां परित्यज्य त्वयि एव लीनाः; जगन्मातरं त्वां कामधेनुम् इति ज्ञात्वा, सर्वहृदया त्वां पूजयन्ति।" "क्व ते विष्णोः गुणाः, सदाचारः, पुण्याः, यैः सः कीर्तिं लभते? सर्वे गता एव; यतः अत्र अपि हरिः तव प्रभावेण निगृहीतः, निद्रया बध्दः, हे अतिशुभे देवि।" "त्वमेव जगतः शक्तिः, सर्वशक्तिस्रोतः; यत् किञ्चिदस्ति, तत् तवैव सृष्टिरूपम्; त्वं स्वमायाजाले क्रीडसि, यथा नटः स्वयमृते नाटके रमते।" "युगादौ विष्णुः त्वया एव प्रकटितः, तस्मै विशुद्धां शक्तिं रक्षणकार्याय दत्तवती; अद्य तं अशक्तं कृत्वा त्वमेव सर्वं रक्षितवती; हे मातः, त्वं यथेष्टं करोति।" "हे भगवति, यतः माम् अत्र त्वया सृष्टम्, तस्मात् माम् न नाशयितुम् इच्छसि; दयां कुरु, मौनं परित्यज। किमर्थम् एतौ द्वौ कालस्वरूपौ अभिव्यक्तौ? अथवा, हे भवानि, मां हसितुम् इच्छसि किम्?" "अहं तव अद्भुतकर्माणि अवगतम्; त्वया इदं सर्वं जगत् सृष्ट्वा, स्वेच्छया रमसे। एवं त्वं सर्वं संहरसि, अथवा मां नाशयसि; हे भवानि, किमत्र आश्चर्यम्?" "यथेष्टं कुरु, अद्य मां हन्याः, हे मातः; हे जगन्मातरः, मृत्यौ अहं न शोचामि। त्वया एव प्रथमं सृष्टः सृष्टिकर्ता, अद्य तु एषः दैत्येन हन्यते; तस्मात् परमं कलङ्कः तस्यैव।" "उत्तिष्ठ, हे देवि, अद्भुतरूपं अत्र धारय; यथेष्टं मां वा एतौ वा हन्याः, बालक्रीडया। अथवा, यदि न इच्छसि, हरिं बोधय, यथा सः एतौ हन्यात्; हि सर्वे कर्मणि त्वत्तः एव सम्पद्यन्ते।" एवं ब्रह्मणा स्तूयमाना सा तामसी देवी हरिदेहात् निर्गत्य तस्य पार्श्वे स्थितवती। विष्णोः सर्वाङ्गेभ्यः अपि, यस्य तेजः अतुल्यम्, सा योगनिद्रा तान् दैत्यान् हन्तुम् तत्र निर्गता। यदा जनार्दनस्य देहम् चेष्टितुम् आरब्धम्, तदा ब्रह्मा परमं हर्षं प्राप, हरिं दृष्ट्वा। ऋषयः ऊचुः—"हे महाभाग, अस्मिन्नेव कथायां एकं अद्भुतं संशयं वयं शृणुमः; यः हि सदा पण्डितैः वेदशास्त्रपुराणैः प्रतिष्ठितः। ब्रह्मा, विष्णुः, रुद्रः—एते त्रयो देवाः नित्याः; हे विप्रवर, एतेषां त्रयाणां किंचित् अपि लोके नास्ति। ब्रह्मा लोकान् सृजति, विष्णुः जगत्सर्वं पालयति, रुद्रः यथाकालं संहरति; एते त्रयः कारणानि। एकरूपः सन्, ब्रह्मा विष्णुः महेश्वरः इति त्रयो देवाः; रजः सत्त्व तमो गुणैः युक्ताः, कर्तारः करणानि च। तेषु, हरिः एव श्रेष्ठः—माधवः, पुरुषोत्तमः, आदि देवः, जगत्पतिः, सर्वकर्मणि समर्थः। विष्णोः सदृशः अन्यः कोऽपि समर्थः नास्ति; कथं सः प्रभुः योगमायया निद्रितः, अशक्तः कृतः?" एवं सुसम्प्रवृत्तं ब्रह्मणः स्तोत्रं, योगनिद्रायाः माहात्म्यं च, ऋषयः विस्मयपूर्वकं शुश्रुवुः।