श्रीसूत उवाच— भगवतः विष्णोः कर्णमलात् द्वौ दानवौ महाबलिनौ मधुकैटभौ उत्पन्नौ। तौ जलनिधौ वर्धमानौ, तत्रैव महोदधौ क्रीडन्तौ विहरन्तौ च स्थितवन्तौ। अथ तौ भ्रातरौ इव चिन्तयामासतुर्विद्यावन्तौ—"न किमपि हेतुरहितं भवति, एष सार्वत्रिकः नियमः।" आधारं विना अधेयस्य काचिदपि स्थितिर्न सम्भवति; आधाराधेयभावः मनसि न दृश्यते। "एषा या रम्या विस्तृता अपि आपः, सा कुत्र स्थिताऽस्ति? केन सा निर्मिता, कथं वा सम्प्राप्ता? अस्यामेव निमग्नौ कथं तिष्ठावः? आवां च कथं जातौ, केन चोत्पादितौ? के कुत्र वः पितरौ? अस्मिन्विषये नूनं न किंचित् विज्ञायते।" इति परस्परं विचारयन्तौ निष्कर्षं न प्राप्तवन्तौ। तदा तत्र कैटभः समीपस्थितं मधुं जलान्तर्गतम् उवाच—"भ्रातः, अस्याम् आप्सु स्थित्यै या शक्तिः सा महती च स्थिरा च। एषा एव कारणमिति मतिरस्ति। सा एव एतामापः व्याप्य आधाररूपेण तिष्ठति; सा एव परा देवी, तस्याः कारणत्वमेव च।" एवं तयोः दैत्ययोः मनसि ज्ञानसमुत्पत्तौ सति, तदा आकाशे मनोहरं बीजाक्षरं श्रुतवन्तौ। तत् गृहित्वा दृढेनाभ्यासेन जपमकरोतां। तस्मिन्नेव काले दिवि शुभं तेजो दृष्ट्वा, तदेव मन्त्रत्वेन निश्चितवन्तौ। तथैव ध्यानरूपं दृष्ट्वा, तत्रैव गुणयुक्तं मनसि स्थापयामासतुर्निश्चयपूर्वकम्। तौ उपवाससंयमसमाहितचित्तौ, केवलं जपध्यानपरौ, सहस्रसंवत्सराणि महत्तपः कृत्वा, परां शक्तिम् तुष्टां कृतवन्तौ। तदा तयोः दैत्ययोः तपसा क्लान्तयोः, तस्याः शक्तेः प्रसन्नतया, शरीररहितः शब्दः आकाशे व्यजायत—"हे दैत्यौ, वाञ्छितं वरं वृणीतं, यदिष्टं तद् दास्यामि।" तौ देवीं ववन्दाते—"देवि, धर्मज्ञे, यं वयं इच्छामः, स एव वरः प्रयुज्यताम्—स्वेच्छया एव वयं मृत्युमाप्नुयावः।" देवीवाचा—"मम प्रसादेन, हे दैत्यौ, युष्माकं मृत्युः केवलं स्वेच्छया भविष्यति। सर्वेषां देवदानवानां मध्ये युवां अजितौ भविष्यथः, न संशयः।" एवं वरप्राप्तौ तौ दानवौ गर्वितौ, जलनिधौ जलचरगणैः सहितौ क्रीडन्तौ विचरन्तौ च। कालेन कदाचित् तौ प्रजापतिं ब्रह्माणं पद्मासीनं दृष्टवन्तौ। तौ महाबलिनौ युद्धोत्सुकौ सन्तः हृष्टौ, तमब्रुवताम्—"धर्मज्ञ, युद्धं देहि। अथवा पद्मं परित्यज्य यत्र क्वचिद् शीघ्रं गच्छ। यदि शक्तिहीनः असि, किमर्थं शुभेऽस्मिन् स्थाने स्थितः?" "एतत् स्थानं वीराणां न तु भीरूणाम्; तस्मात् शीघ्रं त्यज।" इति तयोः वचः श्रुत्वा प्रजापतिः ब्रह्मा सन्त्रस्तचित्तः अभवत्। तौ वीर्यवन्तौ दृष्ट्वा, स तपस्वी ब्रह्मा चिन्तयामास—"किं करिष्यामि?" इति मनसि सन्देहेन स्थितः। तदा ब्रह्मा तौ महाबलिनौ दृष्ट्वा, संग्रह, दान, भेद, दण्ड—एतानि उपायान्, सर्वविधिपारगः, विचिन्तयामास। "नूनं न जानामि यथावत् तयोः बलम्; अज्ञाते शत्रौ युद्धं न युक्तम्। यदि स्तुतिं कुर्मि, तदा स्वदौर्बल्यं प्रकाशयिष्यामि; तदा तयोः कश्चन मां हनिष्यति। न दानं न संधिः साध्यः, न च भेदः साध्यः।" "अद्य विष्णुं शेषशायिनं जनार्दनं चतुरभुजं महाबलम् अवबोधयिष्यामि; स एव दुःखहरः स्यात्।" इति निश्चित्य, ब्रह्मा पद्मासीनः विष्णुं शरणं गतः। तं बोधयितुं शुभैः शब्दैः हरिं स्तोतुं प्रववृते—"नारायण, विश्वनाथ, योगनिद्रया स्थित!" इति। ब्रह्मोवाच—"हे हरि, दुःखार्तजननाथ, विष्णो, वामन, उत्तिष्ठ माधव! भक्तदुःखविनाशिन्, हृषीकेश, सर्वधामन्, जगन्नाथ! अन्तर्यामिन्, अनन्तात्मन्, वासुदेव, जगद्गुरो, दुष्टनाशिन्, चक्रगदाधर! सर्वज्ञ, सर्वलोकनाथ, सर्वशक्तिसंयुक्त, उत्तिष्ठ, सुरनाथ, दुःखनाशिन्, मां पालय! विश्वधारिन्, विशालाक्ष, यशः कीर्तिश्च श्रवणीयम्, जगदुत्पत्तिस्थितिलयकारणम्!" "एते द्वौ दानवौ, नृप, हन्तुम् उत्सुकौ मदमत्तौ, त्वं न जानासि, सर्वाधार, यथा अहं क्लेशमुपागतः। यदि त्वं मां त्यक्ष्यसि, दुःखार्णवे निमग्नं शरणागतं, तदा तव रक्षिता धर्मः निरर्थकः स्यात्।" एवं स्तूयमानेऽपि, श्रीहरिः योगनिद्रया आवृतचित्तः न बुबुधे। तदा ब्रह्मा मनसि चिन्तयामास—"नूनं विष्णुः कस्यचित् शक्त्या निद्रायाम् प्रविष्टः; धर्मात्मा सन् अपि न बोध्यते। किमिदानीं करिष्यामि, क्लेशार्तः अस्मि। एते द्वौ दैत्यौ मदमत्तौ हन्तुम् आगतौ; किमत्र करणीं, क्व वा गच्छेयम्? मम शरणं नास्ति।" इति।