सः स्वसुताय रत्नमणिं क्रीडार्थं दत्तवान्। बालः स्फटिकप्रभां मणिं प्राप्य तया क्रीडां कर्तुम् आरब्धवान्। यदा प्रसैनः न प्रतिनिवृत्तः, तदा सत्राजितः महता शोकसम्भ्रमेण पीडितः अभवत्—"कः प्रसैनं हत्वा रत्नमणिं प्राप्नोतुम् इच्छन्, न वेद्मि।" इति। तस्यां नगरीमध्ये जनाः प्रवादं प्रसारयामासुः—"नूनम् एषः प्रसैनः कृष्णेन हतः, रत्नमणिं प्रार्थयता।" इति। एवं कृष्णः श्रुत्वा स्वकीर्तिं कलुषितां पश्यन्, तद् अपवादं शुद्धीकर्तुम्, सः नगरवासिभिः सहितः प्रसैनस्य पन्थानं अनुसरन् वनं प्रस्थितवान्। तत्र वनान्तरे सः प्रसैनं सिंहेन हतं दृष्टवान्। तस्य रक्तबिन्दुभिः चिह्नितां पन्थानं अनुगम्य, सः सिंहराजानं अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। सिंहः अपि गुहाद्वारे निहतः दृष्टः। तदा भगवान् कृष्णः नगरवासिभ्यः दयया समन्वितः इदं अब्रवीत्—"यूयं अत्र स्थिता भवत; अहम् अस्य गुहायाः प्रविश्य रत्नमणिं चौरात् प्रत्यानयिष्यामि।" इति। ते च "एवम् अस्तु" इत्युक्त्वा द्वारकावासिनः तत्रैव स्थिताः। कृष्णः तु गुहां प्रविश्य, तत्र जाम्बवतः गृहे प्रविष्टः। तत्र सः जाम्बवत्सुतं मणिं धारयन्तं दृष्ट्वा, तां ग्रहीतुं चिकीर्षुः अभवत्। तदा तस्य धात्री भयात् उच्चैः आकुलं रुरोद। तस्याः क्रन्दनं श्रुत्वा जाम्बवान्, भल्लूकानां राजा, सः त्वरया आगतः। सः स्वामीना कृष्णेन सह युद्धाय समुपस्थितः, अहर्निशं विश्रामं विना युद्धं कृतवान्। एवं एकविंशतिदिनानि महद् युद्धं तयोः अभवत्। नगरवासिनः गुहाद्वारे स्थित्वा कृष्णस्य प्रत्यागमनं प्रतीक्षन्तः। द्वादशदिनात् परं, भयेन ते स्वगृहाणि प्रतिनिवृत्ताः। तत्र सर्वं वृत्तान्तं आद्याद् अन्तं यथावत् आख्याय। ते सर्वे सत्राजितं शप्तवन्तः, गाढशोकसमाकुलिताः। तस्मिन् काले श्रीवासुदेवः स्वपुत्रवृत्तान्तं श्रुत्वा, परिवारसहितः तीव्रशोकेन मूर्च्छितः अभवत्। बहुधा चिन्तयन्, आत्मनः श्रेयः कथं लभेत इति विचिन्तितवान्। एवमेव ब्रह्मलोकात् पूज्यः नारदः मुनिः आगतः। सः उत्थाय प्रणम्य, नारदं सत्कारं कृतवान्। नारदः च कुशलप्रश्नं कृत्वा, यदूनां श्रेष्ठं पप्रच्छ—"किं चिन्तयसि? वद।" इति। वासुदेवः उवाच—"मम पुत्रः कृष्णः, अतीव प्रियः, नगरवासिभिः सहितः वनं गतः प्रसैनस्य अन्वेषणाय। तत्र प्रसैनं हतं दृष्टवान्। हरिं प्रसैनघ्नं गुहाद्वारे मृतं दृष्ट्वा, नगरवासिनः द्वारे स्थिताः, सः स्वयम् अन्तः प्रविष्टः। बहूनि दिनानि गता, मम पुत्रः न प्रत्यागतः। अतः अहं शोचामि; कथं पुनः पुत्रं लभेय इति ब्रूहि, मुनिवर।" नारदः उवाच—"यदूनां श्रेष्ठ, पुत्रलाभार्थं अम्बिकायाः पूजनं कुरु। तस्याः पूजनमात्रेण त्वं तत्क्षणात् श्रेयः लप्स्यसे।" वासुदेवः उवाच—"भगवन्, का सा देवी? किम् एषा बलवती? कथं तस्याः पूजनं क्रियते, तद् ब्रूहि।" नारदः उवाच—"वासुदेव, महाभाग, शृणु। को वा तस्याः अनुत्तमां महिमानं विस्तरेण वर्णयितुं क्षमः? सा नित्याः, शुभा, सच्चिदानन्दरूपिणी, परा देवी, या इदं विश्वं व्याप्य स्थितवती। तस्याः पूजनात् ब्रह्मा चराचरजगत् सृजति; तां स्तुत्वा सः मधुकैटभभयात् मुक्तः। तस्याः प्रसादेन विष्णुः जगत् पालयति; रुद्रः तस्याः करुणावलोकनात् संहारं करोति। सा एव बन्धमोक्षकारिणी, मुक्तिदात्री, परा विद्या, सर्वेश्वरी। नवरात्रव्रतेन जगन्मातरं पूजयित्वा, नवदिनानि भगवत्याः भागवतश्रवणेन, केवलं शृण्वतः पुत्रलाभः स्यात्; ये पठन्ति शृण्वन्ति वा, तेषां भोगमोक्षौ न दूरस्थौ।" एवम् उक्तः नारदेन, वासुदेवः तम् प्रणम्य, स्नेहेन नारदं प्राह। "भगवन्, तव वचनेन मम पूर्ववृत्तं स्मृतमस्ति। शृणु, देवीमहिम्नः उत्पत्तिं कथयामि।" "पूर्वं दिव्यवचसा कंसः, देवक्या अष्टमे गर्भे स्वमृत्युः भविष्यति इति ज्ञात्वा, मां च देवकीं च भीत्या दुर्गृहे बद्धवान्। तत्र अहम् देवक्या सहितः वसन्, कंसः दुष्टात्मा जातमात्रं पुत्रं हन्ति स्म। षट् पुत्राः तेन हताः। तदा देवकी दुःखेन दैन्येन च अहर्निशं पीडिता। तदा गर्गमुनिं आहूय, प्रणम्य पूजयित्वा, पुत्रकामः देवक्या दुःखं निवेदितवान्। "भगवन्, करुणासिन्धो, यदवाचार्य, पुत्रलाभोपायं ब्रूहि।" गर्गः प्रीतमना माम् अवदत्—"वासुदेव, श्रुणु। या देवी दुर्गा, भक्तानां दारिद्र्यनाशिनी, तां शुभां पूजय; शीघ्रं समृद्धिं लप्स्यसि। तस्याः पूजनात् सर्वे जनाः सर्वान् कामान् प्राप्नुवन्ति; दुर्गां पूजयतां किमपि दुर्लभं नास्ति।" एवं उक्तः, अहम् आनन्दितः, भार्यया सहितः, तं मुनिं भक्त्या प्रणम्य, अञ्जलिं कृत्वा उवाच—"भगवन्, यदि दयालुः असि, मम प्रियार्थं चण्डिकायाः पूजनं त्वमेव कुरु।