सूतः महर्षीणाम् उत्तमाय शौनकाय उवाच—शृणु, सत्त्ववतीपुत्रात् व्यासात् यथार्थं श्रुतं पुराणवृत्तान्तं सम्यक् कथयामि। पुराणानां विवरणे पूर्वं व्यासस्य युगानां च वर्णनं अस्ति। मद्वय, भद्वय, ब्रत्रय, वचतुष्टय—एतानि पुराणानि स्वस्वलक्षणैः युक्तानि। मत्स्यादिषु चतुर्दशसहस्राणि श्लोकानि इति प्रसिद्धम्। तथैव चतुर्दशसहस्राणि पंचशतानि श्लोकानि सन्ति। पुण्यशाली भागवतपुराणं अष्टादशसहस्रश्लोकयुक्तम्; ब्रह्मपुराणं दशसहस्रश्लोकयुक्तम्। ब्रह्माण्डपुराणे द्वादशसहस्रश्लोकानि शतश्च; ब्रह्मवैवर्ते अष्टादशसहस्रश्लोकानि। वामनपुराणे दशसहस्रश्लोकानि, वायुपुराणे षट्शतानि; शौनक, समग्रश्लोकसङ्ख्या चतुर्विंशतिसहस्राणि। वैष्णवपुराणे त्रयस्त्रिंशत्सहस्रश्लोकानि, वाराहपुराणे चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकानि। अग्निपुराणे षोडशसहस्रश्लोकानि, नारदपुराणे पंचविंशतिसहस्रश्लोकानि। पद्मपुराणे पंचपञ्चाशत्सहस्रश्लोकानि, लिङ्गपुराणे एकादशसहस्रश्लोकानि। गरुडपुराणं, यत् हरिणा उक्तम्, एकोनविंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्; कूर्मपुराणे सप्तदशसहस्रश्लोकानि। स्कन्दपुराणं, अतिमहद्, एकाशीतिसहस्रश्लोकयुक्तम्। एवं, पापरहिताः, पुराणानां नामानि सङ्ख्याः च विस्तारतः उक्ताः। उपपुराणानां विवरणं अपि शृणु, विप्रश्रेष्ठ। प्रथमं सनत्कुमारः, ततः नारसिंहः। नारदः, शिवः, अद्वितीयः दौर्वाससः; कापिलः, मानवः, कौशनसः च। वारुणः, कालिका, सांबः, नन्दिना रचितः शुभः; सौरः, पराशरेण उपदिष्टः, विस्तीर्णः आदित्यः। माहेश्वरः, भागवतः, विस्तृतः वसिष्ठः—एते उपपुराणानि महात्मभिः कथितानि। सत्त्ववतीपुत्रः अष्टादशपुराणानि रचयित्वा, अनुपमं भारताख्यं कथा-ग्रन्थं निर्मितवान्, यः तैः पुराणैः पूरितः। प्रत्येकं मन्वन्तरे, प्रत्येकं द्वापरे धर्मकामः पुरुषः पुराणानि यथाक्रमं प्रकटयति। प्रत्येकं द्वापरे विष्णुः व्यासरूपेण एकं वेदं बहुधा विभजति, सर्वजनहिताय। कलियुगे ब्राह्मणाः अल्पायुषः अल्पबुद्धयः च इति ज्ञात्वा, सः प्रत्येकं युगे पुराणसङ्ग्रहम् रचयति। स्त्रीणां, शूद्राणां, द्विजातिसुतानां वेदश्रवणायोग्याणां च हिताय पुराणानि रचितानि। अस्य शुभस्य सप्तमस्य वैवस्वतमन्वन्तरस्य, अष्टाविंशतितमं द्वापरं आगते, विप्रश्रेष्ठ, सत्त्ववतीपुत्रः व्यासः, मम गुरुः, धर्मविद्, नवमं द्वापरे द्रौणिरूपेण व्यासः भविष्यति। एवं, सप्तविंशतिः पूर्वं व्यासाः अभवन्, तैः महात्मभिः प्रत्येकं युगे पुराणसङ्ग्रहेषु पाठनं कृतम्। ततः ऋषयः ऊचुः—सूत, भाग्यशालिन्, पूर्वयुगेषु जन्मभूतानां व्यासानां नामानि, प्रत्येकं द्वापरे पुराणकथकानां च नामानि कथय। सूतः उवाच—प्रथमद्वापरे स्वयम्भूः स्वयं वेदान् विभज्य व्यासकार्यं कृतवान्; द्वितीयद्वापरे प्रजापतिः व्यासः। तृतीयद्वापरे उशना व्यासः; चतुर्थे बृहस्पतिः; पंचमे सविता; षष्ठे मृत्युः; सप्तमे मघवान्; अष्टमे वसिष्ठः; नवमे सारस्वतः; दशमे त्रिधामा। एकादशे त्रिवृषः; ततः भारद्वाजः; त्रयोदशे अन्तरिक्षः; चतुर्दशे धर्मः। पंचदशे त्रैय्यरुणिः; षोडशे धनञ्जयः; सप्तदशे मेधातिथिः; अष्टादशे व्रती। एकोनविंशे अत्रिः; ततः गौतमः; एकविंशे उत्तमः, हयात्मा। विना, वाजश्रवा, सोमः, अमुष्यायणः, तृणबिन्दुः, व्यासः, ततो भार्गवः। ततः शक्तिः, जातुकर्ण्यः, ततः कृष्णद्वैपायनः। एते अष्टाविंशति व्यासाः श्रुताः। कृष्णद्वैपायनात् अहं भागवतपुराणं श्रुतवान्, यः पुण्यः, समस्तदुःखसमूहनाशकः। सः काममोक्षप्रदः, वेदार्थशोभितः, सर्वशास्त्रसारानन्दः, मुक्तिकामानां सदैव प्रियः। व्यासः एतत् शुभतमं पुराणं रचयित्वा, पुत्राय शुकाय, महानात्मने, वैराग्ययुक्ताय, यः यज्ञकुण्डोत्पन्नः, उपदिष्टवान्। अहं तत्र, यथारूपं, व्यासस्य मुखात् महर्षीणां च मुखात्, पुराणस्य सर्वगुह्यं गुरुकृपया, दयासागरात्, श्रुतवान्, लब्धवान्। सूतेन पृष्टे, द्वैपायनः सर्वाणि पुराणगुह्यानि प्रकाशितवान्; अहं तस्य योनिरेण न जातस्य, अद्भुतबुद्धेः, महाबलस्य, श्रुतवान्। श्रेष्ठः पुरुषः शुकः, संसारसागरं दुस्तरं तरितुम् इच्छन्, प्रेम्णा श्रवणसमाधिना भागवतम् अद्भुतं, बहुकथारत्ननिधिं, देवपादामृतं, श्रुतवान्; यः तद् श्रुणोति, सः कलिभयात् मुक्तः भवति। पापिष्ठः अपि, वेदधर्मशीलहीनः अपि, यः केनापि प्रकारेण एतत् परमं पुराणं श्रुणोति, सः इह विपुलान् भोगान् भुक्त्वा, जीवनान्ते, भगवन्नामलक्षणां शोभनां अचलां स्थितिं योगिभिः प्राप्तां प्राप्नोति।