श्रीमत् भागवताख्यं परमं पुण्यं पुराणं, सुश्लिष्टश्लोकसमेतं, षोडशसहस्राण्यष्टौ श्लोकानां संख्यया विराजते। तस्मिन् द्वादश स्कन्धाः शुभाः, तान् कृष्णेनैव रचितान्, सम्यक् व्यवस्थिताः; तेषां चाध्यायाः पूर्णतया त्रिशतं, अष्टादशदशकसमाख्यातम्। प्रथमस्कन्धे विंशतिः, द्वितीये द्वादश, तृतीये त्रिंशत्, चतुर्थे पञ्चविंशत् चाध्यायाः। पञ्चमे पञ्चत्रिंशत्, षष्ठे एकत्रिंशत्, सप्तमे चत्वारिंशत्, अष्टमे तत्त्वानां गणना, नवमे पञ्चाशत्, दशमे त्रयोदश ऋषिणा प्रतिपादिताः। एकादशे चतुर्विंशत्, द्वादशे चतुर्दश चाध्यायाः, हे मुनिश्रेष्ठ। एवं महात्मना संख्यानि अस्मिन् पुराणे निर्दिष्टानि, समग्रं च षोडशसहस्राण्यष्टौ श्लोकानां संख्यया प्रसिद्धम्। पुराणस्य पञ्चलक्षणानि—सृष्टिः, प्रलयः, वंशाः, मन्वन्तराणि, वंशानुचरितानि—इति। या सा नित्याऽनादिनिधना निर्गुणा, सर्वव्यापिनी, विकाररहिता, शिवा, योगमार्गेण गम्या, सर्वाधाररूपा, चतुर्थपदस्थिता—तस्याः शक्तयः त्रिविधाः—सात्त्विकी, राजसी, तामसी—महालक्ष्मीः, सरस्वती, महाकालीति देव्या उच्यन्ते। एषां त्रयाणां शक्तीनां स्वरूपं सृष्ट्यर्थं सृष्टिरिति शास्त्रविद्भिः कथ्यते। ताभ्यः एव हरिब्रह्मरुद्राणां सृष्ट्यादिक्रमः स्मृतः; तेषां च पालनसृष्टिसंहारार्थं प्रलयशब्दः प्रयुज्यते। सोमसूर्यसंभवाः नृपवंशाः, हिरण्यकशिपुप्रमुखानां च वंशाः, मनूनां स्वायम्भुवादीनां चरितानि, तेषां कालविभागः, आयुः, इत्यादि यथाक्रमं प्रतिपाद्यन्ते। तेषां वंशानुचरितानि वंशानुचरितं नाम, एतेषां पञ्चलक्षणानि सन्ति, हे मुनिश्रेष्ठ। व्यासेन कृतं भारताख्यं शतसहस्रैकचतुर्थांशश्लोकयुक्तं, इतिहासः पञ्चमो वेदः इति प्रसिद्धम्। शौनकः उवाच—हे सूत, तानि पुराणानि विस्तारतः कथय; कति च तानि? श्रोतुमिच्छामः, सर्वज्ञ त्वम्। वयं नैमिषारण्यनिवासिनः कलिकाले भीताः, अस्माभ्यं ब्रह्मणा आदेशेन मनःचक्रं दत्तम्। सः सर्वान् उक्तवान्—यत्र यत्र तस्य चक्रस्य नेमिः गच्छेत्, तत्र तत्र गन्तव्यम्; यत्र तु नेमिः पतति, सः देशः पुण्यतमः। तत्र कलिः कदापि न प्रविशेत्; तत्रैव वयं सत्ययुगागमपर्यन्तं स्थास्यामः। तस्य वचनं श्रुत्वा, तदादेशं गृह्य, शीघ्रमेव सर्वभूमीः द्रष्टुम् उद्यतः। गत्वा, अत्रैव चक्रं विचालयन्, अस्माकं पुरतः तस्य नेमिः भग्ना; अतः एतत् क्षेत्रं नैमिषमिति प्रसिद्धं, परमपुण्यं क्षेत्रम्। अत्र कलिप्रवेशः नास्ति; तस्मात् अहं मुनिसङ्घैः, सिद्धगणैः सह, कलिभयभीतैः महात्मभिः, एतत् क्षेत्रं स्थापितवान्। अत्र यज्ञाः पशुवधवर्जिताः, पिष्टकाद्याहुतिप्रधानाः, सत्ययुगागमपर्यन्तं कर्तव्याः। सौभाग्ययोगेन त्वं सूत, अस्मिन्नेव प्राप्तः; अद्य पुराणं शुद्ध्यर्थं, ब्रह्मणा अनुमोदितं, कथय। वयं सर्वे श्रोतुम् उत्सुकाः, त्वं च वक्तुम् अर्हसि; वयं च अन्यकर्मरहिताः, एकचित्ताश्च। आयुष्मान् भूयाः, त्रिविधतापवर्जितः, अद्य शुभं पुण्यं भागवतपुराणं कथय। यस्मिन् धर्मार्थकामवर्णनं यथाविधि कृतम्; तत्रैव ज्ञानलाभेन मोक्षः ऋषिणा उपदिष्टः। या शुद्धिकरं चरितं द्वैपायनेन कथितम्, तस्य श्रवणे न कदापि तृप्तिम् अनुभवामः। सा पुण्यगाथा, या सर्वगुणनिधिः, जगन्मातुः विशुद्धविचित्रलीला, सर्वदोषनाशिनी, सर्वकाममूलं च। पुराणकथायाः आरम्भे व्यासवर्णनं च युगविभागः पूर्वं निर्दिश्यते। सूतः उवाच—हे मुनिश्रेष्ठ, शृणु, यथा सत्यवतीपुत्रात् व्यासात् यथार्थं श्रुतवान्, तथा पुराणानि वर्णयामि। मद्वय, भद्वय, भ्रात्रय, वचतुष्टय इत्येतानि पुराणानि, प्रत्येकं स्वलक्षणयुक्तानि। मत्स्यादिषु चतुर्दशसहस्रश्लोकाः कथ्यन्ते। एवं चतुर्दशसहस्रपञ्चशतश्लोकाः अपि सन्ति। पुण्यं भागवतं षोडशसहस्राण्यष्टौ श्लोकान्युक्तम्; ब्रह्मपुराणं दशसहस्रश्लोकयुक्तम्। ब्रह्माण्डपुराणे द्वादशसहस्रशतम्, ब्रह्मवैवर्ते षोडशसहस्राण्यष्टौ। वामनपुराणे दशसहस्रश्लोकाः, वायुपुराणे षट् शतानि; हे शौनेक, समग्रं चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकानां संख्यया। अद्भुतं वैष्णवं पुराणं त्रयोविंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्; वारणं चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकयुक्तम्। अग्निपुराणे षोडशसहस्रश्लोकाः, श्रेष्ठं नारदपुराणं पञ्चविंशतिसहस्रयुक्तम्। विशालं पद्मपुराणं पञ्चपञ्चाशत्सहस्रश्लोकयुक्तम्, लिंगमहापुराणं चैकादशसहस्रयुक्तम्। एवं सूतः, व्यासकथितपुराणसंख्यानि, तेषां लक्षणानि, पुण्यफलानि च, मुनिसमूहेषु नैमिषारण्ये निविष्टः, भक्तिपूर्वकं विस्तरेण निवेदयामास।