सूतः उवाच — अहं धन्यः, अहं भाग्यवान्, महात्मभिः शुद्धः, यतः यूयं वेदेषु कीर्तितं धर्मिष्ठं पुराणं परमं पृच्छन्ति। अधुना अहं सर्ववेदार्थसम्मतम्, शास्त्राणां च आगमस्य च परमं रहस्यं विस्तरेण व्याख्यास्यामि। यः योगिनां मोक्षप्रदः, ब्रह्मादिभिः सदा पूजितः, श्रेष्ठैः ऋषिभिः स्तुतः, ध्यानितः, तस्य सुन्दरं पद्मपादं नमस्कृत्य, विविधरससम्भृतं पुराणमहात्म्यं विस्तरेण कथयिष्यामि। वेदमार्गे 'ज्ञान' इति प्रसिद्धम् तद् आद्यं परमं शक्तिरूपं सर्वज्ञं संसारबन्धच्छेदकुशलं सर्वभूतेषु स्थितं, अशुद्धचित्तैः दुर्गमं, ऋषिभिः ध्यानगम्यम्। सा त्रिगुणात्मना स्वशक्त्या सम्पूर्णं जगत् सृष्ट्वा, स्थापनं कृत्वा, प्रलये तद् स्वात्मनि संहरति, एकाकिनी रमते। तां सर्वभूतजननीं मातरं स्मरामि। पुराणज्ञैः वेदविद्भिः च ब्रह्मा सर्वं सृजति इति प्रसिद्धम्। परन्तु सः विष्णुनाभिकमलोत्पन्नः; अतः सृजन्ति, परन्तु स्वतन्त्रः न। प्रलये विष्णुः शेषे शयानः, तस्य नाभिकमलात् ब्रह्मा जातः। सहस्रशीर्षा शेषः आधारः भवति; तु मुरारिः भगवाञ् कथं जागृतः अभवत्? एकसागरजलम् सारस्वरूपम्; पात्रं विना सारः स्थातुं न शक्यते। या सर्वभूतस्थिता शक्तिः, तां सर्वभूतजननीं शरणं प्रपद्ये। योगनिद्रायां विमीलिताक्षं विष्णुं कमले स्थितं दृष्ट्वा, अजः तां देवीं स्तुत्वा, अहं तस्याः शरणं प्रपन्नः। गुणयुक्तां मोक्षदायिनीं मायां च गुणातीतां ध्यानयन्, अहं सम्पूर्णं पुराणं कथयिष्यामि; ऋषयः शृण्वन्तु। श्रीमद्भागवतं नाम धर्मिष्ठं परमं पुराणं अष्टादशसहस्राणि सुभाषितानि श्लोकानि धारयति। तत्र द्वादशः शुभाः स्कन्धाः कृष्णेन रचिताः; तत्र शतत्रयम् पूर्णं अध्यायानां सङ्ख्या, अष्टादशदशानि। प्रथमस्कन्धे विंशतिः, द्वितीये द्वादश, तृतीये त्रिंशत्, चतुर्थे पञ्चविंशतिः। पञ्चमे पञ्चत्रिंशत्, षष्ठे एकत्रिंशत्, सप्तमे चत्वारिंशत्। अष्टमे तत्वविवरणम्, नवमे पञ्चाशत्, दशमे त्रयोदश ऋषिणा उक्तानि। एकादशे चतुर्विंशतिः, द्वादशे चतुर्दश अध्यायाः। एवं महात्मना पुराणे सङ्ख्या उक्ता; अष्टादशसहस्राणि इति पूर्णसंख्यानि। सृष्टिः, प्रलयः, वंशानुचरितानि, मन्वन्तराणि, वंशवर्णनम्—एते पञ्चलक्षणानि पुराणस्य। या सदा निर्गुणा, नित्याः, सर्वव्यापिनी, विकारिणी, शुभा, योगसाध्या, सर्वाधारः, तुरीयस्थितिः—तस्याः शक्तयः त्रिविधाः: सात्त्विकी, राजसी, तामसी; एताः देव्या महालक्ष्मीः, सरस्वती, महाकाली च। एषां त्रिशक्तिरूपः सृष्ट्यर्थं 'सृष्टिः' इति शास्त्रज्ञैः कथ्यते। तद्व्यः हरि-ब्रह्मा-रुद्रस्य उत्पत्तिः स्मर्यते; पालन-सृष्टि-प्रलयार्थं 'प्रलयः' इति शब्दः प्रयुज्यते। चन्द्रसूर्यवंशजा राज्ञां वंशावली कथ्यते, हिरण्यकशिपु-आदीनां वंशाः अपि। मनूनां स्वायम्भुवादीनां चरितं, तेषां कालविवरणं, युगपरिमाणं च वर्ण्यते। तेषां वंशानुचरितं 'वंशचरितम्' इति कथ्यते; एते पञ्चलक्षणानि, ऋषे श्रेष्ठ। भारतम् ऋषिणा रचितं श्लोकशतसहस्रैकचतुर्थांशयुक्तं; 'इतिहासः' इति पंचमवेदः स्वीकृतम्। शौनकः उवाच — हे सूत, तानि पुराणानि विस्तरेण कथय; कतिपयानि तानि? श्रोतुम् इच्छामः, सर्वज्ञ। अस्माकं नैमिषारण्यवासिनां कलियुगात् भीः; ब्रह्मणा आदेशात् मनःचक्रं दत्तम्। सर्वे यत्र तस्य चक्रस्य रश्मिः गच्छेत्, तत्र यत्र तस्य रश्मिः क्षीयते, तत् क्षेत्रं पुण्यतमम्। तत्र कलिः प्रवेशं न करिष्यति; तत्र सत्यम् युगम् आगच्छति पर्यन्तं वसामः। तस्य वचनं श्रुत्वा, तदादेशं गृह्य, शीघ्रं प्रस्थितः, सर्वभूमीः द्रष्टुम् इच्छन्। गतः सन्, यदा अत्र चक्रं घूर्णयन्, तस्य रश्मिः अस्माकं पुरतः भग्नः; अतः एतत् क्षेत्रं 'नैमिषं' इति परमपुण्यं कथ्यते। कलिः अत्र प्रवेशं न लभते; अतः अहं अत्र ऋषिभिः सिद्धसङ्घैः सह, ये महात्मनः कलिभयात् अत्र स्थिताः, स्थापितवान्। अत्र यज्ञाः पशुवधवर्जिताः, पिष्टकादिभिः हविः प्रदीयते; सत् युगस्य आगमनपर्यन्तं एषा विधिः स्थाप्यते। भाग्ययोगेन त्वं सूतः सर्वथा अत्र आगतः; अद्य पुराणं शुद्धं ब्रह्मणा अनुमोदितं कथय। हे सूतः, वयं सर्वे श्रोतुम् उत्सुकाः, त्वं वक्तुम् बुद्धिमान्; अन्यकार्याभिः विमुक्ताः, एकचित्ताः च। हे सूतः, दीर्घायुष्मान् भव, त्रिविधतापवर्जितः; अद्य शुभं पुण्यं भागवतं पुराणं कथय। यत्र विधिवत् धर्मार्थकामवर्णनम्, ज्ञानप्राप्त्या मोक्षः ऋषिणा उपदिष्टः। या शुद्धा कथा द्वैपायनमुनिना उक्ता, तां रमणीयां कथा पुनः पुनः श्रोतुं न तृप्तिम् उपयामः, हे सूतः। सा सर्वगुणानां पात्रं, विश्वजननीमायायाः विशुद्धं अद्भुतं क्रीडनम्, सर्वदोषनाशिनी, सर्वकाममूलं च।