स्वप्ने देवीदत्तानुशासनं श्रुत्वा, दिव्यतेजस्विनी कन्या ब्राह्मणं प्रति उवाच—"मम मनसि देवीप्रसादेन निश्चितं, विषं वा अग्नौ पतनं वा मम श्रेयः, अन्यं वरं न स्वीकरिष्यामि, मातापित्रोः प्रेरणायामपि। त्वमेव मम मनः, कर्म, वचनं—सर्वत्र मम एकः वरः। देवीकृपया आवयोः सुखं भविष्यति; त्वं परमदैवीशक्त्याश्रयः इह आगच्छ। सर्वं जगत् चराचरं तस्याः अधीनम्; यद् देवी नियच्छति तद् न कदापि मिथ्या। शङ्कराद्याः सर्वदेवा अपि तस्याः आज्ञायाः अधीनाः; त्वं एतद् राजकुमाराय गुप्तं ब्रूहि। यद् मम प्रयोजनं, त्वं तद् निर्वर्तय, निष्कलुष ब्राह्मण। इत्युक्त्वा, दानं दत्त्वा, कन्या तं ब्राह्मणं नियुक्तवती। ब्राह्मणः त्वरितं गत्वा सर्वं निवेद्य पुनः प्रत्यागच्छत्; सुदर्शनः तद् ज्ञात्वा निर्गमने दृढनिश्चयः अभवत्। सः ऋषेः प्रेरणया, अत्युत्तमं सम्मानं कृत्वा, गमनाय उद्युक्तः अभवत्। व्यासः उवाच—तस्य पुत्रस्य निर्गमनाय उद्युक्ते, मनोरमा तं पुत्रं समभाषत्। सा कम्पमाना, शोकग्रस्ता, भयभीता, अश्रुपूर्णनेत्रा, उवाच—"क्व गच्छसि, पुत्र, राजसमूहे? एकाकी, शत्रून् कृत्वा, किं चिन्तयसि स्वयम्वरे? राजा त्वां युद्धे हन्तुम् उत्सुकः, तव सामना करिष्यति। अन्यः सहायकः नास्ति, अतः मा गच्छ, पुत्र; अहं एकपुत्रा, त्वमेव मम आश्रयः, त्वया विना मम गत्यन्तरं नास्ति। त्वं मां अद्य, महाभाग, शोकाय न त्यज। तव पिता तेन हतः, सः राजा अपि तत्र आगतः। यदि त्वं तत्र एकाकी गच्छसि, युधाजित् त्वां युद्धे हन्ति।" सुदर्शनः उवाच—"यद् भवितव्यं तत् निश्चितं भविष्यति, अत्र विचारणाय स्थानं नास्ति। जगदम्बायाः आज्ञया अहं अद्य स्वयम्वरे गच्छामि; मा शुचः, शुभे, त्वं क्षत्रिया, सुन्दरी। भगवत्याः अनवरतकृपया अहं न भयम् अनुभवामि।" इत्युक्त्वा, सुदर्शनः निर्गमनाय इच्छन् रथम् आरोहति; मनोरमा तं पुत्रं दृष्ट्वा, आशीर्वादं दत्तवती। "अम्बिका त्वां अग्रे रक्षतु, पार्वती पृष्ठतः; पार्वती उभयोः पार्श्वयोः, शिवः सर्वत्र; वाराही दुर्गमार्गे, दुर्गा दुर्गे, कालिका युद्धे। मन्दपे मातङ्गी रक्षतु, सौम्या स्वयम्वरे; राज्ञां मध्ये भवानी संसारमुक्तिदायिनी रक्षतु। गिरिजा पर्वतदुर्गे, चामुण्डा चत्वर्यां, कामगा वने—एवं सनातनी देवी त्वां रक्षतु। विवादे वैष्णवी शक्तिः रक्षतु, रघुवर; भैरवी शत्रुसभायां, सौम्या पादयोः। भुवनेश्वरी सर्वत्र रक्षतु; महामाया, जगद्धारिणी, सच्चिदानन्दरूपा।" व्यासः उवाच—इत्युक्त्वा, माता कम्पमाना, भयग्रस्ता, उवाच—"सर्वथा अहं त्वया सह गमिष्यामि। त्वया विना अर्धक्षणमपि अहं अत्र स्थातुं न शक्ष्यामि; यत्र गन्तुम् इच्छसि, तत्र मां नय, पुत्र।" इत्युक्त्वा, माता धात्र्या सह निर्गता; सर्वे ब्राह्मणाः आशीर्वादं दत्त्वा, हर्षपूर्णाः, निर्गताः। ततः राघवः एकेन रथेन वाराणसीं आगच्छत्; तत्र सः सुबाहुना परिचितः, सत्कारं कृतवान्। निवासार्थं गृहं, भोजनं, पेयं च दत्तम्; सेवायै सेवकः नियुक्तः। ततः राज्ञः समागताः—नानादेशाधिपाः; युधाजित् अपि स्वपौत्रेण सह आगतः। करुषाधिपः, मद्रराजः, सिन्धुवीरः, महिष्मतीराजः अपि आगतः। पाञ्चालः, पर्वतराजः, कामरूपः, कर्णाटः, चोलराजः, विदर्भराजः अपि। तस्मिन्काले त्रिषष्टि सैन्यविभागाः समागताः; नगरी सर्वतः सेनाभिः आवृता। एते चान्ये च बहवः राज्ञः स्वयम्वरदर्शनायागमन्, उत्तमगजैः सह। ततः राजकुमाराः समागताः, अन्योन्यम् ऊचुः—"सुदर्शनः राजकुमारः आगतः, शान्तः, निर्भयः। एकाकी, केवलं मातृसहितः, बुद्धिमान् काकुत्स्थः रथम् आरोह्य विवाहाय आगतः—किम् इदानीम्? एते राजकुमाराः सेनायुधैः सहिताः त्यक्त्वा, किं कन्या एतं बाहुबलिनं वरेणं वरणं करिष्यति?" ततः युधाजित् राजा अन्यान् राज्ञः उवाच—"अहम् तं कन्यायाः कृते हनिष्यामि—न संशयः।" तस्मिन्काले, केरलराजः तं उवाच—"राजन्, अत्र युद्धं न भवेत्, एषः स्वयम्वरः। अत्र बलात् हरणं नास्ति, न कन्याशुल्कस्वयम्वरः; कन्यायाः इच्छया चयनम्—कः विवादः?" "पूर्वं अन्यायेन त्वं तं राज्यात् अपाकृत्य, पौत्राय राज्यं बलात् दत्तवान्। एषः काकुत्स्थः, सौभाग्यशाली, कोसलराजपुत्रः; कथं त्वं निर्दोषं राजकुमारं हन्तुम् इच्छसि?" "एतस्य दुष्कृतस्य फलं निश्चितं लप्स्यसि, राजन्; अस्य जगतः अधिपः, सर्वेश्वरः, नियन्ता अस्ति।" एवं वार्तायाः प्रवाहे, देवीकृपया प्रेरिताः पात्राणि, धर्मनिष्ठाः, स्वयम्वरस्य अद्भुतं प्रसङ्गं निर्वहन्ति।