सुदर्शनं हन्तुमुद्यतः स राजा भारद्वाजाश्रमं जगाम। तत्र मुनिना निरुद्धः सः पश्चात् स्वं राजमहालयं प्रत्यागच्छत्। तस्मिन्नेव काले शशिकला मातरं प्राह—"अम्ब! या वनवासिनं राजकुमारं वाञ्छामि, स एव मम हृदयस्य काम्यः, यथा शर्यातेः वचनेन सुकन्या स्वपतेः प्रति निष्ठिता जाता। यथा च च्यवनः प्राप्तः पतिसेवनाय समर्पिता सुकन्या, तथा स्त्रीणां पतिसेवनं स्वर्गं च मोक्षं च ददाति। यदेतत् कपटवर्जितं क्रियते, नारीणां नूनं सुखदं भवति; परमं वरं भगवत्या स्वप्ने उपदिष्टमस्ति। "सुदर्शनं विना कथं अन्यं राजकुमारं वाञ्छेयम्? भगवत्या मम हृदयाधारे सुदर्शनस्य नाम लिप्यते। तम् विहाय प्रियतमं प्रियं च, अन्यं न वरणे।" व्यास उवाच—ततः सा वैदेही बहुविधैः प्रयत्नैः तया निश्चलतया प्रतिषिद्धा। सा स्वपत्ये सर्वं यथावद् उक्तवत्यथ, विशेषतः विवाहदिने समीपे समुपस्थिते यथाश्रुतं यथावबुद्धं च। सा शीघ्रं ब्राह्मणं शशिकलां तत्र प्रेषयामास, उपदिश्य—"गच्छ सुदर्शनस्य समीपं, यथा मम पिता न जानाति। भारद्वाजाश्रमे मम वचनानि शीघ्रं निवेदय—मम पितुर्वशेन मम कृते स्वयंवरः आयोज्यते। बहवः पराक्रान्ताः राजानः आगमिष्यन्ति; किन्तु मम हृदि त्वं एव सदा प्रियः। भगवत्या स्वप्ने उपदिष्टा दिव्यरूपिण्या, विषं खादेयमपि वा ज्वलिते वह्नौ पतेयमपि, त्वां विना अन्यं न वरणे। पितरौ प्रेरयेतां अपि चेत्, मनसा कर्मणा वाचा च त्वमेव मम वृतः। भगवत्या कृपया उभयोः सुखं भविष्यति; त्वं परमदैविकबलं आश्रित्य अत्र आगन्तव्यः। चराचरं जगत्सर्वं तस्याः वशे स्थितम्; भगवत्याः यदादेशः स न कदापि मिथ्या। सर्वे देवाः शंकरादयः अपि तस्याः आज्ञायाः वशे; एतानि राजकुमाराय रहसि निवेदय। यदस्ति मम कार्यं, तत् त्वया साधनीयं, त्वमकलुषः।" इति उक्त्वा दानं दत्त्वा स ब्राह्मणः तया नियोजितः। स ब्राह्मणः गत्वा सर्वमाख्यात्वा शीघ्रं प्रत्यागच्छत्; सुदर्शनः तद्विज्ञाय तत्रैव निर्गमनाय निश्चयं कृतवान्। मुनिना प्रेरितः सः परममान्यतया व्यवहत। व्यास उवाच—तस्य पुत्रस्य निर्गमनाय उद्यतस्य मनोरमा तमुवाच। सा कम्पमाना, शोकसमाकुला, भीता, नेत्राभ्यां अश्रुपूरिता, सुतं प्राह—"क्व गच्छसि त्वं, राजसभायां, एकाकी, रिपून् कृत्वा? राज्ञा युद्धे त्वद्वधाय समुत्सुकः संप्राप्तः। त्वं अन्यं न सहायं लभसे, अतः मा गच्छ, वत्स। एकपुत्रा अहं, त्वमेव मम एकमात्रं आश्रयः। त्वया विना अहं शरणं न पश्यामि। त्वं मां अद्य शोकाय न परित्यजेः। तव पिता तेन निहतः, स एव राजा तत्र आगतः। त्वं यद्येकाकी गमिष्यसि, युद्धाजित् त्वां युद्धे हनिष्यति।" सुदर्शनः उवाच—"यद्भवितव्यं तत् निश्चितं भविष्यति; अत्र विचारस्य न आवश्यकता। जगदम्बायाः आज्ञया अहं अद्य स्वयंवरे गच्छामि; मा शोच, शुभे, त्वं क्षत्रियस्त्री, सुशोभने। भगवत्याः सततकृपया अहं न भीतोऽस्मि।" व्यास उवाच—एवं उक्त्वा सुदर्शनः निर्गमनाय उत्सुकः रथमारुह्य ययौ; तम् दृष्ट्वा माता मनोरमा पुत्रं आशीर्वदति स्म—"अग्रे त्वां अम्बिका पातु, पृष्ठतः पार्वती रक्षतु, पार्श्वयोः च पार्वती, सर्वत्र शंकरः; दुर्गममार्गे वाराही, दुर्गे दुर्गा, युद्धे चण्डकाली। मण्डपे मातङ्गी, स्वयंवरे सौम्या, राजसंसदि भवानी; गिरिदुर्गे गिरिजा, चतुष्पथे चामुण्डा, वने कामगा, तथा सनातनी देवी त्वां पातु। विवादे वैष्णवी शक्तिः, शत्रुसंसदि भैरवी, सर्वत्र भूवनेश्वरी, महमाया सच्चिदानन्दरूपा त्वां पातु।" व्यास उवाच—एवं उक्त्वा माता कम्पमाना, भीतासमाकुला, सुतं प्राह—"सर्वथा त्वया सह गमिष्यामि। त्वां विना अर्धक्षणमपि न स्थातुं शक्नोमि; यत्र यत्र त्वं गन्तुमिच्छसि, तत्र मां नय।" इति उक्त्वा सा माता धात्रीसहितं निर्गता; सर्वे ब्राह्मणाः आशीर्वादान् दत्त्वा हृष्टमनसः प्रययुः। ततः राघवः एकेनैव रथेन वाराणसीम् आगत; तत्र सः सुभाहुना ज्ञातः, पूजादिभिः सत्कृतः। निवासाय गृहं, भोजनपानं चास्य दत्तम्; सेवायै च एकः सेवकः नियुक्तः। ततः राजानः, पृथिव्याः प्रभवः, समागच्छन्; युद्धाजित् अपि स्वपौत्रेण सह आगतः। करुषाधिपः, मद्रराजः, सिंधुवीरः, महीष्मतीपतिः च समागताः। पाञ्चालः, पर्वतराजः, कामरूपः, कर्णाटकः, चोलाधिपः, विदर्भराजः च बलवतः समागताः। तस्मिन्काले त्रिसप्ततिः सेनाविभागाः तत्र संगृहीतानि; नगरी सर्वतो बलैः परिवृता आसीत्।