तदा तत्र कुशलैः शिल्पिभिः सुशोभनानि वेदिकास्तम्भादिकानि निर्मितानि, तानि च रम्यैः वस्त्रच्छन्नैः शोभितानि आसन्। ततः विविधानि सभागृहाणि निर्मितानि, यत्र सर्वेऽपि जनाः सम्यक् उपवेशनाय समायाताः। एतेषु सर्वेषु विवाहसम्भारेषु यथाविधि कृतमासीत्, तस्मिन् समये सुन्दरी शशिकला दुःखिता सखीमेकान्ते समुपविश्य इदं सस्नेहम् अवदत्— "मम मातरं प्रति मदीयं वचनं निवेदय। मम हृदि यः पतिः स्वीकृतः, स धर्मात्मा ध्रुवसन्धेः सुतः। अहं अन्यं पतिं न वृषये, सुदर्शन एव मम पतिः, स राजा देवीसंस्थापितः।" एवं शशिकयाः सखी त्वरया मातरं गत्वा, तस्याः मधुरवाणी वाक्यानि रहसि निवेदयामास। साभ्यधात्— "भवत्याः कन्या दुःखिता, सा मां त्वत्सकाशं प्रेषयामास। त्वं तस्याः हितं शीघ्रं कुरु। पवित्रे भारद्वाजाश्रमे ध्रुवसन्धेः सुतः वसति, स एव मम हृदये पतिः, अन्यं न राजानं वृणे।" एवं श्रुत्वा रानी पतिं प्रत्यागतम् उपलभ्य, कन्यायाः वचनं धर्मेण तस्मै निवेदयामास। राजा तद्वाक्यं श्रुत्वा विस्मितः पुनः पुनः सस्मितम् अवदत्— "सुबाहोः वचनं सत्यमेव।" ततो वदति— "सुन्दरभ्रूः, स बालकः राज्यात् निर्गम्य वने वसति, स एकाकी मातृसहितः निर्जने वने तिष्ठति। तस्य कृते वीरसेनः युधाजिता हतः, एवं दीनः सुतः कथं ते योग्यः पतिः स्यात्? तस्मात् कन्यायै किंचित् अप्रियमपि वद, शीघ्रं प्रतिष्ठितराजानः स्वयम्वरे आगमिष्यन्ति।" एवं पतिना उक्ता रानी कन्यां गोदोहने उपवेश्य, सान्त्वनपूर्वकं मधुरं वचनं प्राह— "मधुरस्मिते, त्वं मां किमर्थं तादृशं अप्रियम् अनर्थकं वदसि? तव पितुः हृदयं तव वाक्यैः पीड्यते। सुदर्शनः परमदुःखी, राज्यहीनः, बान्धवविहीनश्च। स सेनावित्तवर्जितः, स मातृसहितः वने फलमूलभक्षी, कृशः तिष्ठति। स दारिद्र्ययुक्तः वनचारी न तव योग्यः पतिः। अन्ये राजपुत्राः सुन्दराः, बुद्धिमन्तः, राजलक्षणैः विभूषिताः, ते तव योग्याः कन्ये। तस्य भ्राता कोसले राज्यं पालयति, स सर्वलक्षणसम्पन्नः। अन्यं कारणमपि शृणु— युधाजित् राजा सदा तस्य वधाय यत्नं करोति। वीरसेनं हत्वा मन्त्रिभिः सह स्वपौत्रं राज्ये स्थाप्य, स भारद्वाजाश्रमं गत्वा सुदर्शनवधाय यत्नवान्, किन्तु मुनिना निरुद्धः स्वगृहं प्रत्यागच्छत्।" शशिकला उवाच— "माते, स वनवासी राजपुत्र एव मम हृदयं स्पृशति, यथा शर्यातेः वचनेन सुकन्या च्यवनं पतिं समाराध्य, पतिसेवानिष्ठा अभवत्, एवं पतिसेवा स्वर्गं मुक्तिं च ददाति। अनृतं विना या सेवा, सा स्त्रीणां सुखदायिनी, देवी स्वप्ने मम परमानुग्रहं न्यवेदयत्। सुदर्शनं विना अन्यं पतिं कथं वरेयं? स मम हृदयस्थले देवीदत्तः। तं विहाय अन्यं न वृषये।" व्यास उवाच— तदा वैदेही कन्यया दृढं प्रतिषिद्धा, सा स्वपतेः समीपे सर्वं यथाश्रुतं यथावगतम् आख्यात्, विशेषतः विवाहदिने विषयं। ततः सा शीघ्रं ब्राह्मणं शशिकलां तत्र प्रेषयामास— "गच्छ, पित्रा अज्ञातया सुदर्शनं प्रति भारद्वाजाश्रमे मम वचनं निवेदय। पितुः आज्ञया मम कृते स्वयम्वरः आयोज्यते, बहवः बलवन्तः राजानः आगमिष्यन्ति, किन्तु त्वमेव मम हृदये सदा वससि। देवीदत्तायाः स्वप्नोदये मम हृदयमुत्फुल्लम्, त्वाम् विना विषं वा वह्निं प्रविशेयम्। माता-पितरौ यद्यपि अन्यं वृथयेतां, मनसा कर्मणा वाचा त्वमेव मम पतिः। देवीप्रसादेन उभयोः सुखं स्यात्, त्वं दिव्यबलं समाश्रित्य अत्र आगन्तव्यम्। चराचरं जगत्सर्वं तस्याः अधिकारः, देवी यत् आदेशयति, तत् कदापि मिथ्या न भवति। सर्वे देवाः शंकरादयः अपि तस्याः आज्ञायाः वशे स्थिताः। एतद्वचनं त्वं राजपुत्राय रहसि निवेदय। मम कार्यं सम्पादय, इति उक्त्वा ब्राह्मणं दक्षिणया पूजयित्वा प्रेषिता।" स ब्राह्मणस्त्वरया गत्वा सर्वं निवेद्य पुनः प्रत्यागच्छत्। सुदर्शनः तद्विज्ञाय गन्तुम् उद्यतवान्, मुनिना प्रेरितः सदा आदरपूर्वकं व्यवहत्। व्यास उवाच— तस्य प्रस्थानसमये मातरं मनोरमां सन्तप्तां, कम्पमानां, शोकग्रस्तां, भीतां, अश्रुपूर्णलोचनां दृष्ट्वा, सा वदति— "वत्स, त्वं कुतः गच्छसि राजसभामध्ये? त्वं एकाकी शत्रुवशं गतः, किं चिन्तयसि स्वयम्वरे? राजा त्वद्वधाय युद्धे उद्यतः प्रत्यक्षं स्थास्यति।