आदित्याः, वसवः, रुद्राः, विश्वदेवाः, मरुतां गणाश्च सा देवीमेकां चिन्तयन्ति या जगतः सृष्टिस्थितिसंहारकारिणी। तां परमां शक्तिं कः पण्डितः न सेवेत? सा देवी सुदर्शनाख्या, सर्वमङ्गला, सर्वाभिलषितप्रदायिनी च। सा एव ब्रह्म, दुर्निगम्या, विज्ञानाविज्ञानस्वरूपा, योगगम्या, पराशक्तिः, मोक्षकामिनां प्रिया च। सा या त्रिलोक्यां सृष्ट्वा सर्वेषां भूतानां प्रकाशयति, तस्याः विना परमात्मनः स्वरूपं कः ज्ञातुं शक्नोति? सुदर्शनः अपि तां देवीं मनसा चिन्तयन्, राज्यमपि अत्यन्तं सुखं प्राप, वनवासे स्थित्वा। सा देवी, चन्द्रकला-सौन्दर्य-मोहिता, कामबाणैः विद्धा, दिनरात्रं विविधैः उपचारेषु स्थित्वा दुःखरूपिणी बभूव। तस्याः पिता तु, कन्यायाः उत्तमवरकामनां ज्ञात्वा, तस्याः स्वयंपरस्य व्यवस्थां कृतवान्। त्रिविधं स्वयंपरं पण्डितैः कथ्यते, तत्र द्वे एव राज्ञां विवाहाय योग्ये, न तु अन्येषां। एकं स्वयंपरं विकल्परूपं, द्वितीयं तु पण्यरूपं — यथा रामेण त्र्यम्बकधनुषः भङ्गः कृतः। तृतीयं वीर्यशुल्कं नाम, यः वीरैः कथ्यते। तत्र स राजा श्रेष्ठः विकल्परूपं स्वयंपरं समारब्धवान्। तत्र तत्त्वज्ञैः शिल्पिभिः उत्तमच्छदनविभूषिताः वेदिकाः निर्मिताः, ततो विविधरूपाः सभाः शोभनरूपेण सज्जिताः। एवं विवाहाय विस्तीर्णव्यवस्थायां कृतायां, शोभननेत्रा शशिकला दुःखिता स्वसखीमुवाच। सा रहसि सखीमुवाच — "मम मातरं मम वचनं निवेदय — मम हृदयेन यः पतिः चिन्तितः, स धर्मात्मा ध्रुवसन्धेः पुत्रः। सुदर्शनं विना अन्यं पतिं न वृषये — राजा-पुत्रः स, देवी-स्थापितः, स एव मम पतिः।" व्यासः उवाच — एवं उक्ता सा सखी शीघ्रं गत्वा मातरं रहसि तस्याः वचनं निवेदयामास। "भवत्याः कन्या दुःखिता, सा मामिदं वक्तुं प्रेषितवती। त्वं तस्यै हितं शीघ्रं कुरु। भारद्वाजाश्रमे ध्रुवसन्धेः पुत्रः वर्तते, स एव मम हृदयेन चिन्तितः पतिः, अन्यं न वृषये।" व्यासः पुनरुवाच — तस्याः वचनं श्रुत्वा सा रानी पतिं गृहमागतम्, कन्यायाः वचनं श्रद्धया निवेदयामास। तद्वचनं श्रुत्वा राजा विस्मितः पुनः पुनः स्मयमानः, वैदर्भीं स्वपत्नीं प्राह — "सुबाहोः वचनं सत्यम्।" "सुश्रोणि, स बालकः राज्यात् वनं नीतः, स मातृसहितः एकाकी वने वसति। तस्य कृते वीरसेनः युधाजिता हतः, कथं स निर्धनः तव योग्यः पतिः स्यात्, सुशोभने। कन्यायै किञ्चिदप्रियं वचनं ब्रूहि, शीघ्रं प्रतिष्ठितराजानः स्वयंपरे आगमिष्यन्ति।" राजवचनवर्णनम्। व्यासः उवाच — पत्या एवं उक्ता सा रानी कन्यां गोदामाधाय, सान्त्वनपूर्वकं मृदुवचनानि तां शुद्धस्मितां प्राह। "किमर्थं, मधुरस्मिते, त्वं मामप्रियं वचनं व्यर्थं भाषसे? तव पितरं तव वचनैः क्लेशः प्राप्तः।" "सुदर्शनः महादुःखितः, राज्यच्युतः, अनाथः, न सेना न वित्तं, स्वजनैः परित्यक्तः। स मातृसहितः फलं मूलं चाश्नन् कृशः वने वसति, स दुःखितः वनचारी न तव योग्यः पतिः। अन्ये राजपुत्राः, बुद्धिमन्तः, सुन्दराः, बहुमानिताः, राजलक्षणैः भूषिताः, ते तव योग्याः, कन्ये। तस्य भ्राता, सुश्रोणि, कोसले राज्यं पालयति, स सौन्दर्यसम्पन्नः सर्वलक्षणयुक्तश्च।" "अन्यं हेतुमपि शृणु, सुशोभने — युधाजित् राजा तस्य नित्यं वधाय यतते। स वीरसेनं युद्धेन हत्वा मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा पौत्रं राज्ये स्थापयामास। स भारद्वाजाश्रमं गत्वा सुदर्शनवधाय प्रयत्नं कृतवान्, किन्तु मुनिना निरुद्धः, पश्चात् स्वगृहं प्रतिनिवृत्तः।" शशिकला उवाच — "माते, यो वनवासि राजपुत्रः, स एव मम वाञ्छितः, यथा शर्यातिना उक्तवाक्येन सुकन्या स्वपतेः प्रति अनुरक्ता। यथा च्यवनः प्राप्तः स्वपतिसेवा चकार, तथा पतिसेवा स्त्रीभिः स्वर्गं च मोक्षं च ददाति। निष्कपटं यदा क्रियते, तदा स्त्रीभ्यः सुखं निःश्चयेन लभ्यते; परं वरं देवी स्वप्ने उपदिष्टवती। तस्य विना कथं अन्यं राजपुत्रं वाञ्छेयम्? देवी मम हृदयाधारे सुदर्शनं लिखितवती। तम् विना, प्रियं प्रियतमं च, अन्यं न वृषये।" व्यासः उवाच — तदा वैदेही सा कन्या दृढं प्रतिषिद्धा, नानाप्रकारैः। सा सर्वं पतये निवेदयामास, विशेषतः विवाहदिने निकटवर्तिनि। सा शीघ्रं ब्राह्मणं शशिकलां तत्र प्रेषयामास, उपदिश्य — "गच्छ सुदर्शनेन सह, यथा मम पिता न जानाति।" "भारद्वाजाश्रमे वद, शीघ्रं मम वचनं निवेदय — मम पितरः मम कृते स्वयंपरं आयोजयति। राजानः, बहवः, बलिनश्च, आगमिष्यन्ति; त्वं तु मम हृदये सदा वरणीयः।