ऋषयः नैमिषारण्ये समागताः, पुण्यदायक सुत महाभाग, उत्सुकाः पुराणसमूहश्रवणाय, एकाग्रचित्ताः सन्तः, इदानीं त्वत्तः पुराणकथां श्रोतुम् इच्छन्ति। तव दीर्घायुष्यम्, सर्वज्ञत्वं, त्रिविधतापरहितत्वं च स्यात्; अतः, अद्य वेदसमं पुराणं विस्तरेण कथय। ये मनुष्याः श्रोत्रादिसंयुक्ताः सन्ति, तेषां विषयविवेकाभावात् पुराणश्रवणं न भवति; ते खलु दैवेन मोहिता इव दृश्यन्ते। यथा षड्रसैः जिह्वा हर्षं लभते, तथा श्रोत्रं शब्दैः प्रमोदं प्राप्नोति, इति बुधाः मन्यन्ते। नागाः अपि श्रोत्ररहिताः सन्तः, शब्दगुणैः मोहिताः; ये श्रोत्रवन्तः सन्ति, ते यदि न शृण्वन्ति, कथं ते श्रोत्रहीनाः न स्युः? अतः, द्विजातयः सर्वे, कलिकालभीताः, नैमिषारण्ये समागताः, पुराणश्रवणकाङ्क्षिणः सन्ति। कालः अपि मूढानां दुःखैः, बुधानां शास्त्रचिन्तनैः व्यतीत इत्युपलभ्यते। शास्त्राणि विविधानि, विवादप्रपञ्चयुक्तानि; पुराणानि त्रिविधानि, शास्त्राणि अपि नानाविधानि—विवाद, माया, मद, क्रोध, तर्क, विस्तारादिभिः चिन्हितानि। तेषु वेदान्तः सात्त्विकः, मीमांसा राजसिका, न्यायः तु तामसिकः इति प्रसिद्धम्। एवं पुराणानि अपि गुणभेदेन त्रिविधानि, तेषां पञ्चलक्षणयुक्तानि त्वया वर्णितानि। तत्र भागवतं पञ्चमं पवित्रं, वेदसमं, सर्वलक्षणसम्पन्नं, त्वया पूर्वं संक्षिप्तं कथितम्। तदा तत् संक्षेपेणोक्तं, परमाद्भुतं, मोक्षदं, अभिलाषितधर्मदायकं च। अतः, तद् उत्तमं पुराणं विस्तरेण भक्त्या कथय; अस्माकं सर्वेषां दिव्यशुभभागवतश्रवणे स्पृहावर्तते। त्वं धर्मज्ञः, गुरुश्रद्धया, सात्त्विकगुणनिष्ठया, कृष्णकथितं पुराणसंहितां जानासि। अन्यानि उपदेशाः अपि त्वत्तः श्रुताः, तथापि अद्य अस्माकं तृप्तिः न जाताः, यथा देवाः अमृतपानात् न तृप्यन्ति। अमृतस्य तु लज्जा, यद् तेन पानं कृत्वापि मोक्षः न लभ्यते; भागवतपानात् तु मनुष्यः क्षणेन दुःखात् विमुच्यते। अमृतपानार्थं सहस्रयज्ञानि कृतानि, तथापि शान्तिः न प्राप्ता। यज्ञफलम् स्वर्गः, किन्तु तत्रापि पतनं; अतः संसारचक्रे निरन्तरं भ्रमणम्। त्रिगुणात्मके कालचक्रे जनानां ज्ञानाभावे मोक्षः न स्यात्। अतः, सर्वरससम्पन्नं, पावनं, मोक्षदं, गुह्यं, मुक्तिकामप्रियं पुण्यभागवतं वक्तुमर्हसि। एवं सत्सङ्गे सुत उवाच— अहं धन्यः, अहं भाग्यवान्, महात्मभिः पावितः, यः वेदप्रसिद्धं परमपुण्यं पुराणं पृष्टवान्। अधुना सर्ववेदार्थसंमतं, सर्वशास्त्रागमसारभूतं परमगुह्यं वक्ष्यामि। योगिनां मोक्षदायिन्याः, ब्रह्मादिभिः नित्यपूजितायाः, ऋषिप्रवरैः स्तुत्यायाः, ध्यानगम्यायाः तस्याः पद्मपादयोः प्रणम्य, बहुविधरससम्पूर्णं पुण्यपुराणं विस्तरेण कथयामि। यद्वेदमार्गे ‘ज्ञान’ इति प्रोक्तं, सा आद्या पराशक्तिः, सर्वज्ञा, संसारबन्धच्छेददक्षिणी, सर्वभूतस्थितिः, मलिनचित्तैः दुष्प्राप्या, योगिभिः ध्यानगम्या। सा स्वशक्त्या त्रिगुणात्मिकया, सकलजगत्—व्यक्ताव्यक्तरूपं—सृष्ट्वा, तदधारयति; प्रलये तु तद् संहरत्येकाकिनी रमते। तां सर्वभूतजननीं स्मरामि। ब्रह्मा सर्वं सृष्ट्वा इति वेदविद्भिः, पुराणिकैः च श्रूयते; स तु विष्णुनाभिकमलसम्भूतः, स्वतन्त्रः नास्ति। विष्णुः शेषे शयाने प्रलये, तस्य नाभिकमलात् ब्रह्मा जातः; सहस्रशीर्षः शेषः तत्राधारः। किन्तु स मुरीदनं प्रभुः कथं जागरितः इति? एकस्य सागरस्य जलं साररूपं; पात्रविना सारः न स्थातुमर्हति। या सा सर्वभूतस्थितिशक्तिः, तां सर्वजननीं शरणं प्रपद्ये। योगनिद्रायां निमीलितलोचनं विष्णुं कमले स्थितं दृष्ट्वा, अजो देवीं स्तुतवान्; तस्याः शरणं गतमहम्। गुणमयीं, मोक्षदां, गुणातीतां तां मायां ध्यात्वा, सम्पूर्णं पुराणं प्रवक्ष्यामि; ऋषयः शृण्वन्तु। श्रीमद्भागवतं नाम परमपुण्यं पुराणं, अष्टादशसहस्रश्लोकयुक्तं, द्वादशस्कन्धसमेतम्। कृष्णेन रचितानि तत्र द्वादश शुभानि स्कन्धानि; त्रिशतं (अष्टादशदशकम्) च अध्यायाः। प्रथमस्कन्धे विंशति, द्वितीये द्वादश, तृतीये त्रिंशत्, चतुर्थे पञ्चविंशत्। पञ्चमे पञ्चत्रिंशत्, षष्ठे एकत्रिंशत्, सप्तमे चत्वारिंशत्। अष्टमे तत्त्वानां गणना, नवमे पञ्चाशत्, दशमे त्रयोदश अध्यायाः। एकादशे चतुर्विंशतिः, द्वादशे चतुर्दश अध्यायाः सन्ति। एवं महात्मना पुराणे सङ्ख्या उक्ता; अष्टादशसहस्रश्लोकसंख्या प्रसिद्धा। सृष्टिः, प्रलयः, वंशाः, मन्वन्तराणि, वंशानुचरितानि—एते पञ्चलक्षणानि पुराणस्य। या सा नित्यनिर्गुणा, सर्वव्यापिनी, विकाररहिता, शुभा, योगगम्या, सर्वाधाररूपा, चतुर्थपदस्थितिः—तस्याः शक्तयः त्रिविधाः—सात्त्विकी महालक्ष्मीः, राजसी सरस्वती, तामसी महाकाली इति।