तस्मिन् काले बालकः कामराजाख्यं बीजमन्त्रं मनसा गृह्णन्, तं परमया भक्त्या स्मरन् जपं चकार। भाग्ययोगेन, महाबाहो, स बालकः तं अद्भुतं कामराजमन्त्रम् एवं स्वाभाविकेन प्रकारेण प्राप्तवान्। ततः पञ्चमे वर्षे सः ऋषिभिः निर्दिष्टं छन्दोवर्जितं, ध्यानमुद्राविहीनं परमं मन्त्रं लब्धवान्। तं मन्त्रं सः प्रतिदिनं मौनं जपन्, क्रीडन् वा स्वपन् वा, कदापि न विस्मृतवान्; स्वयमेव तस्य तत्त्वं विज्ञाय। एकादशे वर्षे प्राप्ते, सः राजपुत्रः मुनिना दीक्षितः, वेदाध्ययनं च सम्यक् उपदिष्टम्। ततः सः धनुर्वेदं शाखोपेतं, नीतिशास्त्रं यथाविधि, सर्वकलाः च मन्त्रबलसमन्वितः अधीतवान्। एकदा सः स्वनेत्राभ्यां भगवत्याः रूपं दृष्टवान्—रक्ताम्बरधारिणीं, रक्तवर्णां, सर्वाङ्गेषु रक्ताभरणभूषिताम्। गरुडारूढां, अद्भुतां वैष्णवीं शक्तिं सः राजपुत्रः सुमुखीं भगवतीं दृष्ट्वा परमं प्रमोदं प्राप। सः तस्मिन्वने वसन्, सर्वविद्याविद्, मातरं सेवन्, नदीतीरे क्रीडन् अवसत्। तत्रैव वने अम्बिका तस्मै धनुः, लौहशल्यकान् बाणान्, तूणीरं, कवचं च दत्तवती। तस्मिन्नेव काले काशिपतेः कन्या सुप्रिया नाम शशिकला, दिव्या सर्वलक्षणसमन्विता, तं राजपुत्रं सुदर्शनं वने वसन्तं, सुन्दरं सर्वलक्षणयुक्तं, वीरं, अन्यं मन्ये कामद्विषम् इति श्रुतवती। सा चारुणा मुखेन बन्धिभिः तस्य समृद्धिं श्रुत्वा, अन्तःकरणे तं पतिम् इच्छन्ती अभवत्। रात्रौ स्वप्ने जगदम्बा तस्यै प्रादुरभवत्, ताम् आश्वास्य इदं वचनं प्रोवाच—"वरं वृणुष्व सुश्रोणि! सुदर्शनः मद्भक्तः सर्वकामान् दास्यति, मम वचनेन, सुन्दरी।" एवं शशिकला स्वप्ने मातुः मनोहरं रूपं दृष्ट्वा, तद्वचनं स्मृत्वा, परमं हर्षं प्राप। उत्थाय हर्षपूर्णा सा मातरं पुनः पुनः पृष्टवती, किन्तु लज्जया कारणं न व्यजिज्ञपत्। सा पुनः स्वप्नं चिन्तयन्ती हृष्टा हृष्टा हसितवती, ततः सखीमेकां स्वप्नवृत्तान्तं विस्तारतः उक्तवती। एकदा क्रीडार्थं सा सुहृद्भिः सह, विशाललोचना, चम्पकवनं शोभनं प्रविष्टा। तत्र पुष्पाणि सञ्चिन्वती, चम्पकतरुमूले सखीभिः सह स्थित्वा, पन्थानं शीघ्रं गच्छन्तं ब्राह्मणं दृष्टवती। द्विजाय प्रणम्य, श्यामा मधुरं वचनमुवाच—"कस्मात् देशात्, भाग्यवन्, आगतः असि?" ब्राह्मणः अवदत्—"कन्ये, भारद्वाजाश्रमात् आगमनं मम; किञ्चित् प्रयोजनं स्यात्; किमर्थं पृच्छसि? वद।" शशिकला उवाच—"भाग्यवन्, तस्मिन् आश्रमे किमपि अद्भुतं अस्ति किम्? किमपि विशेषतः विलक्षणं, दृष्टुम् योग्यतमम्?" ब्राह्मणः अवदत्—"तत्र सुदर्शनः तिष्ठति, ध्रुवसन्धेः पुत्रः, तेजस्वी, यस्य नाम अर्थवत् एव। मम दृष्ट्या, तव लोचनानि व्यर्थानि, सुदर्शनः त्वां न दृष्टवान्। सर्वगुणाः स्रष्ट्रा एकत्र संस्थापिताः, तं गुणनिधिं द्रष्टुम् इच्छामि। सः तव पतिर् योग्यः; एषा योग्यता रत्नस्य सुवर्णेन समम्।" व्यासः उवाच—एवं श्रुत्वा श्यामा प्रेम्णा पूर्णा अभवत्; ब्राह्मणः तु एवं उक्त्वा, एकाग्रचित्तः तस्मात् प्रदेशात् निर्गतः। सा तु पूर्वस्नेहात् प्रेम्णा आकुला, कामबाणैः आहत इव, तस्य द्विजश्रेष्ठस्य गच्छतः। ततः प्रेम्णा पीडिता, सा प्रियसखीमुवाच—"तस्य श्रवणात् मम शरीरे परिवर्तनं जातम्।" "सः राजपुत्रः कुलोत्पन्नः, यस्य रसज्ञानं न जाने, कामः मां तस्य कृते बाधते; किं करिष्यामि? कुत्र गमिष्यामि? स्वप्ने दृष्टो वा न वा, सः मम मनसि अन्य इव कामदेवः; विरहदुःखेन मृदुचित्तं मम तिव्रं दह्यते।" "सुन्दरि, गात्रे चन्दनं विषवत्, मालाः सर्पवत्, शशाङ्ककान्तिः वह्निवत् अनुभवामि। न राजगृहे, न वने, न तडागे, न पर्वते, न दिवा, न निशि, न चापि कस्यचित् सुखस्योपायेन शान्तिम् लभे।" "न शय्या, न ताम्बूलं, न गीतं, न वाद्यं मम मनः तुष्टिं ददाति; नेत्रे अपि न तृप्तिम् अनुभवतः।" "अद्य तं वनं गमिष्यामि यत्र सः छलकृत् वसति; कुललज्जां भीता, पित्रा च वश्यास्मि। यदि पिता न अद्य स्वयम्वरं करिष्यति, किं करिष्यामि? आत्मानं स्वेच्छया सुदर्शनाय दास्यामि।" "पृथिव्यां अन्ये राजानः शतशः, महाधनसम्पन्नाः; किन्तु ते अद्य न तुष्टिं ददाति; स एव राज्यहीनः मम प्रियः।" व्यासः उवाच—सुदर्शनः तु एकाकी, दरिद्रः, दुर्बलः, वने वसन्, फलभोजी, तां दृढं हृदि धारयामास। सः वाक्सम्बन्धि बीजमन्त्रं जपन्, सिद्धिं प्राप्तवान्; एषा अपि सिद्धिः तस्य अभवत्। सः सर्वथा ध्याननिष्ठः, परं मन्त्रं जप्य समर्पितचित्तः अभवत्।